مدیریت فناوری اطلاعات
Download
1 / 211

مدیریت فناوری اطلاعات - PowerPoint PPT Presentation


  • 438 Views
  • Uploaded on

مدیریت فناوری اطلاعات. محمد اثنی عشری- نیم سال دوم 92-1391. مفاهیم فناوری. تکنولوژی از دو لغت یونانی techne و logia تشکیل شده است که اولی به معنی هنر و مهارت و دومی به معنی علم و دانش است. تا کنون تعاریف متفاوتی از فناوری ارائه شده است که از آن جمله می توان گفت فناوری یعنی:

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' مدیریت فناوری اطلاعات' - hu-ferrell


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

مدیریت فناوری اطلاعات

محمد اثنی عشری- نیم سال دوم 92-1391


مفاهیم فناوری

  • تکنولوژی از دو لغت یونانی techne و logia تشکیل شده است که اولی به معنی هنر و مهارت و دومی به معنی علم و دانش است.

  • تا کنون تعاریف متفاوتی از فناوری ارائه شده است که از آن جمله می توان گفت فناوری یعنی:

  • کاربرد منظم معلومات علمی و دیگر آگاهی های نظام یافته برای انجام وظایف عملی.

  • کلیه دانش ها، فرایندها، ابزارها، روش ها و سیستم های به کار رفته در ساخت محصولات و ارائه خدمات.


ادامه ...

  • کاربرد عملی دانش و ابزاری برای کمک به تلاش انسان.

  • علاوه بر این، یونیدو (Unido)فناوری را کاربرد علوم در صنایع با استفاده از رویه ها و مطالعات منظم می داند. علاوه بر این فرهنگ لاروس نیز فناوری را مطالعه ابزارها، شیوه ها و روش های مورد استفاده در حوزه های گوناگون صنعت تعریف می کند.


اجزای فناوری

  • معمولا به فناوری به عنوان سخت افزار، یعنی ماشین آلات و تجهیزات می نگرند. در حالی که فناوری بسیار فراتر از سخت افزار است و می تواند به 4 جز اصلی تقسیم شود که عبارتند از:

فن افزار

انسان افزار

ورودی

خروجی

فناوری

محصولات یا خدمات

اطلاعات افزار

سازمان افزار


Technoware
فن افزار technoware

  • فناوری مطرح در اشیای مورد استفاده برای تولید کالاها یا خدمات است که شامل ابزار آلات، تجهیزات، تاسیسات و تسهیلات فیزیکی یا سخت افزاری است.


Humanware
انسان افزار Humanware

  • فناوری متبلور در انسان هاست، مانند کارگران، مهندسان، مدیران و دانشمندان که در تکوین، تکمیل، کاربرد و توسعه فناوری به کار می رود. به عبارت بهتر شامل تجربیات، مهارت ها، دانش، خرد و خلاقیت انسانی است.


Infoware
اطلاعات افزار infoware

  • فناوری مطرح در اطلاعات، اسناد و مدارک گوناگون مورد استفاده برای تولید کالاها و خدمات را گویند. برای مثال، می توان به دستورالعمل ها، رویه ها، شرح و توصیف فرایندها و سایر مستندات مورد نیاز مجموعه های نرم افزاری از این نوع اشاره کرد.


Orgaware
سازمان افزار Orgaware

  • شامل روش های مدیریتی و نظام های سازمانی، قدرت رهبری و ایجاد انگیزش، بهینه سازی تصمیم گیری ها و تامین اهداف سازمانی است. بنابراین، فناوری متبلور در یک سازمان یا نهاد از کارگاه گرفته تا آزمایشگاه، مجتمع و غیره که در تکوین، به کارگیری و توسعه فناوری استفاده می شود، سازمان افزار نام دارد.


طبقه بندی فناوری

  • فناوری جدید New Technology

  • فناوری نوظهور Emerging Technology

  • فناوری پیشرفته High Technology

  • فناوری سنتی Low Technology

  • فناوری متوسط Medium Technology

  • فناوری مناسب Appropriate Technology

  • فناوری مستند شده در مقابل فناوری پنهان


New technology
فناوری جدید New Technology

  • به آن دسته از فناوری هایی که جدیدا عرضه یا پیاده سازی شده اند گفته می شود؛ مثل نرم افزارهای جدید رایانه ای که در طراحی مهندسی استفاده می شود. این گونه فناوری ها ممکن است در سطح جهانی جدید نباشد ولی برای بنگاه مورد نظر جدید تلقی شوند.


Emerging technology
فناوری نوظهور Emerging Technology

  • به گونه ی از فناوری می گویند که تا کنون به طور کامل تجاری نشده است. امکان دارد در حال حاضر استفاده محدودی داشته باشد ولی پیش بینی می شود که در آینده تجاری شود. مهندسی ژنتیک و فناوری نانو می تواند از این نوع باشد.


High technology
فناوری پیشرفته High Technology

  • به فناوری های پیچیده ای می گویند که در بسیاری از صنایع استفاده می شود.


Low technology
فناوری سنتی Low Technology

  • فناوری پست یا سنتی، فناوری است که در سطح گسترده در جامعه استفاده می شود. برای بهره گیری از آن به آموزش های نسبتا پایین نیازمندیم و معمولا با نیازهای اساسی انسان چون غذا، لباس و خدمات ارتباط دارد.


Medium technology
فناوری متوسط Medium Technology

  • به فناوری هایی گفته می شود که بین فناوری پیشرفته و سنتی قرار دارند. معمولا این نوآوری ها مرحله بلوغ خود را پشت سر گذاشته اند.


Appropriate technology
فناوری مناسب Appropriate Technology

  • فناوریی است که سازگاری لازم برای استفاده بهینه از آنها وجود دارد. به عبارت دیگر، زیرساخت های مورد نیاز برای بهره برداری از آن تامین شده اند. این فناوری می تواند از نوع سنتی، متوسط یا پیشرفته باشد.


فناوری مستند شده در مقابل فناوری پنهان

  • فناوری مستند شده Codified Technology به فناوری گفته می شود که در قالب نشانه ها و علائم استانداردی مستند شده باشد. در مقابل فناوری پنهانTacit، دانش غیرقابل لمس و ثبت نشده ای است که امکان عرضه و ارائه آن به سایرین وجود ندارد؛ مانند تجربه ای که در ذهن افراد باقیمانده است.


چرخه حیات فناوری پنهان

  • فناوری نیز همچون یک کالای قابل تولید، خرید، فروش و انتقال است و چرخه حیاط دارد.

  • به عبارت بهتر، فناوری با گذشت زمان رفتاری مشخص از خود نشان می دهد. شناسایی این رفتار که گویای چرخه حیاط فناوری است، موجب برنامه ریزی و مدیریت بهتر فناوری می شود.


چرخه حیات فناوری پنهان

الف) دوره پروردگی Incubation

ب) دوره معرفی و رشد Introduction & Griwth

ج) دوره اشباع Saturation

د) دوره نزول Decline


Incubation
دوره پروردگی پنهانIncubation

  • در این دوره فعالیت هایی از قبیل: شناسای و تحقیق پیرامون فناوری منتخب، تدوین طرح توجیهی، انتخاب فرایندی مناسب با عملیات یا تولید، نصب و راه اندازی ماشین آلات و یادگیری ویژگی های فناوری جدید در راستای انتخاب و انتقال فناوری انجام می پذیرد.


Introduction griwth
دوره معرفی و رشد پنهانIntroduction & Griwth

  • در این مرحله فعالیت هایی از قبیل: حل مشکلات موجود در جریان به کارگیری فناوری جدید، افزایش کارایی و گسترش تنوع محصولات تولیدی با به کارگیری فناوری جدید، ارائه آموزش های مورد نیاز برای بهره برداری از فناوری جدید در راستای انطباق و جذب فناوری جدید صورت می پذیرد.


Saturation
دوره اشباع پنهانSaturation

  • فعالیت هایی در راستای اصلاح و بهسازی شرایط استفاده از فناوری جدید، در دوره اشباع انجام می شود.


Decline
دوره نزول پنهانDecline

  • در این دوره فناوری مورد نظر منسوخ می شود و به همین دلیل امکان جایگزینی فناوری های جدید بررسی می شود.

دوره پروردگی

دوره معرفی

دوره رشد

دوره اشباع

دوره نزول


طول عمر فناوری پنهان

  • به طور خلاصه مطابق نمودار S دوره فناوری شامل 3 مرحله اصلی است که عبارتند از:

  • مرحله طفولیت

  • مرحله رشد

  • مرحله بلوغ

مرحله بلوغ

مرحله زوال

مرحله رشد

مرحله طفولیت

نمودار S طول عمر فناوری


طول عمر فناوری پنهان

  • مرحله طفولیت دوره اختراعات جدید است و در آن آزمایش های تجربی به منظور رفع اشکالات موجود انجام می گیرد. مرحله رشد، دوره بهبود فناوری است و مرحله بلوغ هنگامی فرا می رسد که فناوری به بالاترین حد عملکردی خود رسیده باشد و پس از آن مرحله زوال آغاز خواهد شد.


چرخه حیات فناوری و رشد بازار پنهان

  • تا زمانی که محصولات یک فناوری وارد بازار نشوند، درآمدی را ایجاد نمی کنند. فناوری در مرحله طفولیت از نظر درآمد هیچ گونه ارزشی ندارد.

  • همچنان که فناوری توسعه می یابد، به تدریج وارد بازار می شود و رشد بازار اتفاق می افتد.


Creativity
خلاقیت پنهانCreativity

  • دانشمندان خلاقیت را با تعابیر متعددی تعریف کرده اند. برای مثال، هربرت فوکس(Herbert Fox) معتقد است، خلاقیت فرایند تفکری است که موجب حل مسائل به شیوه مفید و بدیع می شود یا اریک فروم (Erich FRomm)، خلاقیت را توانایی دیدن و پاسخ دادن می داند.

  • به این ترتیب می توان گفت خلاقیت عبارت است از به کارگیری توانایی های ذهنی برای ایجاد یک فکر یا مفهوم جدید.

  • خلاقیت در ذهن آماده شکل می گیرد و اغلب اوقات حاصل عدم رضایت از روش های موجود است.

  • خلاقیت هم به افراد و هم به محیط بستگی دارد.


ویژگی های محیط خلاق پنهان

  • امکان پذیرش خطرات را فراهم می کند.

  • به افراد اجازه فعالیت در زمینه های مورد علاقه خود را می دهد.

  • سایر کارکنان را به ارتباط بیشتر با همکاران فعال خود تشویق می کند.

  • برخی اشتباهات را تحمل می کند.

  • از روش های تشویقی بهره می برد.


ویژگی های افراد خلاق پنهان

  • توانایی تولید سریع بسیاری از ایده های متنوع و بکر

  • سلاست ذهنی به معنی توانایی بیان ایده ها به صورت مطلوب

  • توانایی برجستگی میان دیگران

  • استقبال از مشکلات

  • روحیه پشتکار در تعقیب اهداف

  • توانایی تشخیص و جداسازی منبع و محتوا در ارزیابی اطلاعات

  • اشتیاق به صرف زمان در تحلیل و کشف اطلاعات

  • تامل در تصمیم گیری و اظهار نظر سریع

  • علاقمندی حقیقی به موضوعات فکری و ادراکی


اختراع پنهان

  • اختراع به معنی ایده ای نو یا ساخت فناوری جدیدی است. این فناوری جدید می تواند محصول فرایند یا سیستمی باشد که در گذشته شناخته شده نبوده است. موتور بخار، ترانزیستور و ماشین زیراکس نمونه هایی از اختراعات مهم هستند. ارائه ماده ترکیبی، یک محصول تولیدی جدید از جمله اختراعات محسوب می شوند. واژه «جدید» به مفهوم نو بودن در دنیاست. اختراع حاصل هوش و تفکر انسان است. عرضه اختراعات به بازار در قالب محصول یا خدمات، ممکن است سالیان زیادی به طول بیانجامد و از میان بسیاری از اختراعات ثبت شده، تنها اندکی از آنها به بازار یابد.


نوآوری پنهان

  • نوآوری ترکیبی از دو حوزه تجارت و فناوری است. هنگامی که در فناوری تغییری به وجود آید، اختراعی صورت پذیرفته است و اگر این تغییر به عرصه تجارت وارد شود، نوآوری اتفاق می افتد.

  • نوآوری خلق محصول، خدمت یا فرایندی جدید در یک سازمان است. در واقع ایده است که برای اولین بار در سازمان استفاده می شود، صرف نظر از آنکه این ایده ممکن است قبلا توسط سازمان های دیگر استفاده شده باشد. همچنین می توان گفت، نوآوری کاربردی ساختن افکار و اندیشه های نوینی است که در پرتوی خلاقیت ایجاد شده اند.


ارتباط مفاهیم خلاقیت، نوآوری و اختراع

  • خلاقیت مولد و عامل اصلی نیل به اختراع و نوآوری است و موجب حرکت به سوی فناوری های نوین می شود. هنگامی که تغییری در یک فناوری پدید می آید، اختراعی انجام پذیرفته است. حاصل اختراع می تواند محصولی باشد که مشتری آن محققان و متخصصان هستند، اما وقتی فناوری جدیدی پا به عرصه بازار می نهد، با مصرف کنندگان و مخاطبان مردمی مواجه خواهد شد. در این صورت نوآوری پدید آمده است. به عبارت بهتر، نوآوری بر زندگی عموم مردم تاثیر می گذارد.


اجزای چرخه نوآوری اختراع

اختراعات

اکتشافات علمی

نوآوری

بازار


فرایند خلاقیت اختراع

  • جذب Absorption

  • الهام Inspiration

  • آزمایش Testing

  • پالایشRefinement

  • عرضهSelling


Absorption
جذب اختراعAbsorption

  • اولین مرحله از ظهور خلاقیت جذب یا فریفته شدن نسبت به یک موضوع است که اغلب اوقات به اطلاعات جدید نیاز دارد.


Inspiration
الهام اختراعInspiration

  • این مرحله بسیار سریع اتفاق می افتد و تعریف و مشاهده آن بسیار مشکل است. به عبارت دیگر قبل از وقوع، از آن هیچ آگاهی نداریم و همراه با ایده و راه حل است.


Testing
آزمایش اختراعTesting

  • در این مرحله ایده به وجود آمده آزمایش می شود تا معلوم شود مفید است یا خیر.


Refinement
پالایش اختراعRefinement

  • در مرحله پالایش ایده برای کاربردی شدن اصلاح می شود. (مراحل سوم و چهارم معمولا به زمان زیادی نیازمندند.)


Selling
عرضه اختراعSelling

  • مرحله آخر فرآیند خلاقیت، ارائه یا عرضه ایده است. بدین معنا که ابتدا ایده توسط سازمان دریافت یا خریداری می شود، سپس به مشتریان خارجی ارائه می گردد.


تکنینک های خلاقیت و نوآوری اختراع

  • برای تقویت خلاقیت و نوآوری فنون و تکنیک هایی وجود دارند. پژوهشگران روش های متفاوتی را بدین منظور مطرح کردند. کرافورد و هندریکس (Craford and Hendrix) برای طبقه بندی روش های موجود نوآوری، پنج حوزه را بیان داشته اند که هر یک از آنها شامل روش هایی برای تحقق نوآوری است. در اینجا حوزه های مورد نظر و برخی از روش های آنها ارائه می شوند.


1. حوزه مشخصات اختراع

  • در این دسته از روش ها به دنبال ایده هایی هستیم که در ارتباط با افزایش بهره وری محصول، از نظر کاربری، فرآیند عملیات، ابعاد و سایر ویژگی ها ارائه می شوند. برخی از روش های که در این حوزه مطرح هستند عبارتند از:

    الف) تجزیه و تحلیل مشخصات محصول

    ب) تجزیه و تحلیل منافع

    ج) آزمایش کاذب محصول

    د) توسعه ویژگی های محصول


تجزیه و تحلیل مشخصات محصول اختراع

  • در آغاز ابعاد محصول، مواد و روش های ساخت و همچنین مشخصات فیزیکی آن در فهرستی تنظیم و در ارتباط با این موارد سوالاتی مطرح می شود؛ مثلاً: چرا این روش؟ چگونه این روش قابل بهبود است؟ برای مثال، در مورد دوچرخه، تمام قطعات دوچرخه و مشخصات آنها تجزیه و تحلیل می شوند.


تجزیه و تحلیل منافع اختراع

  • در این روش همه منافع مستقیم و غیر مستقیم محصول مورد نظر فهرست می شوند و مورد بررسی و تامل قرار می گیرند.


آزمایش کاذب محصول اختراع

  • ابتدا محصول مد نظر به گروهی از مصرف کنندگان ارائه می شود تا آن را آزمایش کنند. سپس از مصرف کنندگان درخواست می شود که ویژگی های محصول را به تفکیک فهرست کنند و آنها را شرح دهند.


توسعه ویژگی های محصول اختراع

  • با توجه به تغییراتی که یک محصول طی گذشت زمان داشته است، ویژگی های تغییر یافته بررسی و دلایل تغییر آنها تعیین می شوند و به دنبال توسعه بیشتر این ویژگی ها خواهیم بود. مثلاً در مورد دوچرخه، کاهش اندازه لاستیک ها و یا افزایش تعداد دنده ها می تواند مد نظر قرار گیرد.


2. حوزه ارزیابی نیازها اختراع

  • در این دسته از روش ها به دنبال بررسی نیازمندی هایی هستیم که توسط محصول مورد نظر ارضا شده یا نشده اند. سپس نیازمندی های ارضا نشده برای اعمال تغییرات بعدی در محصول مد نظر قرار می گیرند. برخی از روش هایی که در این حوزه مطرح هستند، عبارتند از:

    الف) بررسی نظرات مصرف کنندگان

    ب) مشاهده

    ج) تمرکز گروهی


بررسی نظرات مصرف کنندگان اختراع

  • ابتدا از مصرف کنندگان درخواست می شود که نیازهای خودشان را در ارتباط با محصول بیان کنن. مثلاً با استفاه از پرسشنامه یا روش های دیگر این نیازمندی ها را دریافت کرد. سپس نیازمندی های تامین نشده بررسی می شوند.


مشاهده اختراع

  • از طریق مشاهده و بررسی عملکرد مصرف کنندگان در هنگام خرید و استفاده از محصول به دنبال تشخیص خواسته هایی هستیم که مصرف کنندگان به آن ها نیازمندند، اما نمی توانند آن ها را ابراز کنند.


تمرکز گروهی اختراع

  • در آغاز یک گروه کوچک از مصرف کنندگان بالفعل یا بالقوه تشکیل می شود و همراه با یک راهنمای با تجربه به دنبال کشف و ارزیابی نیازهای آن ها خواهیم بود. مثلاً در مورد محصول دوچرخه، شش یا هشت دوچرخه سوار با یک راهنما همراه می شوند و راهنما سئوالات خود را بیان می دارد: مثلاً این که چرا شما این دوچرخه را خریده اید؟ به چه میزان از آن استفاده می کنید؟


3. حوزه تجزیه و تحلیل ماتریسی اختراع

  • در این حوزه با توجه به اطلاعات و مشخصاتی که در مورد محصول به دست آمده است و با استفاده از ماتریس ها به بررسی، مقایسه و تجزیه و تحلیل اطلاعات خواهیم پرداخت تا به یافته های جدید برای توسعه نوآوری دست یابیم. برای مثال می توان به موارد زیر اشاره کرد:

    الف) ماتریس دو بعدی

    ب) تجزیه و تحلیل چند بعدی


ماتریس دو بعدی اختراع

  • محصول مورد نظر توسط متغیرهایی مهم توصیف می شود که این متغیرها ممکن است به عملیات محصول، مزایا، ویژگی های برجسته و سایر موارد باز گردند. سپس متغیرها در طول محورهای یک ماتریس دو بعدی فهرست می شوند و سلول های ماتریس مورد بررسی قرار می گیرند. برای مثال، اگر ماتریس بین میزان استفاده مصرف کنندگان در شهرهای گوناگون و دوچرخه هایی با تعداد دنده های متفاوت در نظر گرفته شود، سلول های ماتریس گویای اطلاعاتی خواهند بود. مثلاً این که یک دوچرخه خاص برای شهرهای کوهستانی بیشتر استفاده شده است.


تجزیه و تحلیل چند بعدی اختراع

  • در این روش، با استفاده از ترکیبات حاصل از چندین متغیر و با بهره گیری از ماتریس های چندبعدی، محصول را ارزیابی و رویکردهای توسعه ای جدید را استخراج خواهیم کرد.


4. حوزه تجزیه و تحلیل سناریو اختراع

  • در این حوزه به دنبال پیش بینی محیط هایی جدید و استنتاج ایده هایی نو خواهیم بود. به عبارت بهتر، در پی تخمین و توصیف محیط های آتی و سپس استنباط شرایط جدید محصول مورد نظر در آن محیط می باشیم. برای مثال می توان به روش های زیر اشاره کرد:

    الف) رویای بزرگ

    ب) دورنگری


رویای بزرگ اختراع

  • در این روش با طرح سوالاتی به دنبال استخراج سناریو خواهیم بود. برای مثال سوالاتی از قبیل: ما در پی چه رخدادها یا رویاهایی هستیم؟ این رخدادها را چگونه می توان توصیف کرد؟ مثلاً در مورد دوچرخه اگر رفت و آمد وسایل نقله محدود شود، چه نتایجی برای دوچرخه سواران پدید می آورد؟


دورنگری اختراع

  • نیازمندی و تمایلات خود آنقدر مهم بدانید که به تعیین تمایلات و نیازهای آتی بینجامد، این نیازمندی و تمایلات می توانند تصویر آتی محصول مورد نظر شما را ترسیم کنند. مثلاً در مورد یک دوچرخه، طول عمر زیاد آن و نیاز به نداشتن تعمیرات می تواند مطرح شود.


5. حوزه تکنینک های گروهی اختراع

  • عملکرد روش های این حوزه مبتنی بر استفاده از تفکر گروهی برای توسعه نوآوری است. برای مثال می توان به روش های زیر اشاره کرد:

    الف) یورش فکری Brain Storming

    ب) روش دلفی Delphi

    ج) یورش فکری معکوس

    د) روش گروه اسمی NGT = Nominal Group Technique


Brain storming
یورش فکری اختراعBrain Storming

  • یورش فکری یا توفان مغزی، یکی از روش های تولید ایده محسوب می شود. هدف از این روش، تولید بیشترین تعداد ایده برای حل یک مسئله است. بدین منظور گروهی از افراد (مثلاً 6 تا 8 نفر) به همراه راهنما، در جلسه ای دور هم جمع می شوند و ایده های متفاوت برای حل یک مسئله را ارایه می دهند. هرچه تعداد ایده ها بیشتر باشد، بهتر است. کیفیت ایده ها بعداً مورد توجه و ارزیابی قرار می گیرد. هیچ انتقادی جایز نیست و هیچ کس احساس محدودیت یا جلوگیری از ذکر عقاید خود را نخواهد داشت.


Delphi
روش دلفی اختراعDelphi

  • در این روش اعضای تفکر گروهی از نظر فیزیکی کنار یکدیگر نیستند و ایده ها از طریق پرسشنامه جمع آوری می شوند. به عبارت دیگر، سوالات مورد نظر در پرسشنامه ای درج و برای اعضا ارسال می شوند. هنگامی که پاسخ ها دریافت می شوند، ابتدا جمع آوری و سپس نتایج برای اعضا ارسال می گردند و دوباره با طرح سوالاتی جدید، نظرات اعضا را می پرسند. بدین ترتیب پاسخ های حاصله مجدداً جمع آوری و مرحله قبل تکرار می شود. بعد از چند مرحله نتایج نهایی استخراج خواهد شد.


یورش فکری معکوس اختراع

  • این روش شبیه یورش فکری یا توفان مغزی است، با این تفاوت که سوالات در جهت معکوس مطرح می شوند. برای مثال، به جای اینکه بپرسیم چطور محصول قابل بهبود است، می پرسیم: محصول چه مشکلی دارد؟ یا چگونه ممکن است محصول شکست بخورد و مورد استقبال واقع نشود؟


Ngt nominal group technique
روش گروه اسمی اختراعNGT = Nominal Group Technique

  • گروه اسمی تکنیکی است که تفکر گروهی را به دنبال دارد. این تکنیک دارای چندین مرحله است. ابتدا اعضای گروه به جلسه ای دعوت می شوند و در اطراف یک میز می نشینند. رهبر جلسه مسئله مورد بحث را تشریح می کند و هریک از اعضا ایده های خود را به صورت مکتوب در برگه های مورد نظر می نویسند. پس از درج همه ایده ها، به نوبت هر شرکت کننده ایده ای را ارایه می دهد. ایده های ارایه شده در گروه به بحث گذاشته می شوند تا مفاهیم برای ارزیابی روشن و آشکار گردند. سپس هر یک از اعضا به طور مستقل و مخفیانه، ایده های مورد نظر را ارزیابی و اولویت بندی می کند. سپس رای گیری صورت می گیرد و توافق نهایی گروه تعیین می شود.


انواع نوآوری اختراع

  • به طور کلی، نوآوری ها را می توان به نوآوری بنیادین Redical Innovationو نوآوری تدریجی Incremental Innovation ، نوآوری معماری و نوآوری مدولار نیز طبقه بندی کرد. نوآوری های بنیادی تغییرات اساسی و قابل ملاحظه ای را در پی خواهند داشت و معمولا از یک اختراع ناشی می شوند. این دسته از نوآوری ها که صنایع جدیدی را به وجود می آورند و یا صنایع موجود را دچار تغییرات اساسی می کنند، نسبتا کمیاب هستند. برای مثال، اختراع ترانزیستور نقطه آغاز تحولات اساسی در صنایع الکترونیک شد.


ادامه... اختراع

  • نوآوری های تدریجی یا تکاملی با ایجاد تغییرات جزیی، به تدریج بهبود چشمگیری را در عملکرد محصولات، فرآیندها و خدمات موجود به وجود می آورند. این نوآوری ها نسبتا متداول هستند و در درون شرکت ها یا صنعت رخ می دهند و به ارتقای سهم بازاری شرکت ها و ایجاد مزایای رقابتی بیشتر منجر خواهند شد. فرآیند بهبود مستمر که ”فلسفه ژاپنی کایزن“ Kaizen نامیده می شود، در این دسته از نوآوری جای می گیرد. ساخت رایانه های شخصی قابل حمل در سال 1981، نوعی نوآوری تدریجی و تکاملی قلمداد می شود. زیرا رایانه های شخصی Personal Computerقبلا وجود داشتند و در این نوآوری، اجزای رایانه به نحوی در کنار هم قرار گرفته اند که حمل و نقل آنها آسانتر شده است. اما ساخت مانیتورهایی با صفحه تخت Flat Screen، نوآوری بنیادین در بازار رایانه محسوب می شود.


ادامه... اختراع

  • از طرف دیگر، نوآوری هایی را که به تغییر در معماری سیستم می انجامند، نوآوری معماری می گویند. به عبارت بهتر اجزای سیستم ثابت می ماند، ولی روابط آن ها دچار تغییراتی می شود. اگر معماری سیستم تغییر نکند، اما دانش طراحی دچار تغییرات زیادی شود، در این صورت نوآوری را مدولار می نامند. چهار نوع نوآوری که در این قسمت بررسی شدند، از نظر تغییرات ایجاد شده در دانش فناوری و همچنین تغییرات ایجاد شده در دانش فناوری و همچنین تغییرات ایجاد شده در ارتباط با مفاهیم کلیدی و اجزا در چهار سلول شکل جای گرفته است.


انواع نوآوری اختراع

نوآوری تدریجی

نوآوری مدولار

تغییر نکرده

ارتباط بین مفاهیم کلیدی و اجزا

تغییر کرده

نوآوری معماری

نوآوری بنیادی

تقویت شده

واژگون شده


فرآیند نوآوری در سازمان اختراع

  • امروزه سازمان ها در محیط پویا و پر از تلاطم فعالیت دارند. به عبارت بهتر، همه چیز در حال تغییر است و تنها چیزی که تغییر نمی کند، خود تغییر است. مدیران امروزی سعی بر آن دارند تا از تغییرات محیطی در راستای نیل به اهداف، بیشترین استفاده را ببرند. اگر سازمان نتواند تغییرات محیطی را پیش بینی کند و عکس العمل مناسب را نشان دهد، بقایش به مخاطره می افتد.


ادامه... اختراع

  • تغییر سازمانی Organizational Change، به معنی پذیرش ایده یا رفتاری جدید در سازمان است و نوآوری سازمانی Organizational Innovation، عبارت از پذیرش عقیده یا رفتاری است که برای صنعت، بازار یا محیط عمومی سازمان تازگی دارد، به نخستین سازمانی که محصول جدید عرضه می کند، ”سازمان نوآور“ گویند و سازمان هایی که از آن تقلید می کنند، در واقع تغییرات را پذیرفته اند. یعنی اولی با نوآوری سازمانی و دومی با تغییر سازمانی روبروست.


مراحل نوآوری اختراع

  • نیاز

  • نظر یا ایده

  • تطبیق یا پذیرش

  • اجرا

  • منابع


نیاز اختراع

  • در تغییر و نوآوری، نیاز هنگامی به وجود می آید که مدیران نسبت به عملکرد جاری سازمان ناراضی باشند، وجود چنین مسئله ای به جستجوی روش های جدید می انجامد.


2. نظر یا ایده اختراع

  • به معنی ارایه راه جدیدی برای اجرای کارهاست. نظر یا ایده می تواند به صورت الگو، طرح یا برنامه ای باشد که یک سازمان باید آن را به اجرا در آورد یا ممکن است به صورت دستگاهی جدید، محصولی تازه یا روشی نو برای نظارت بر امور یا شیوه مدیریت بر سازمان باشد. این نظر یا ایده می تواند در داخل سازمان ارایه شود یا از خارج به داخل سازمان رسوخ کند. قبل از پذیرش نظر یا ایده جدید لازم است، ابتدا با نیازمندی سازمان مقایسه و سپس بررسی شود که آیا می تواند نیاز را پاسخ گوید یا خیر؟


3. تطبیق یا پذیرش اختراع

  • به مرحله گفته می شود که لازم است مدیران ایده جدیدی را تایید کنند تا در سازمان اجرا شود.


4. اجرا اختراع

  • به مرحله ای می گویند که کارکنان سازمان دست به اجرای تغییر می زنند. در این مرحله احتمالاً شرکت باید مواد، وسایل یا ماشین آلات بخرد و کارکنان دوره های آموزشی جدید ببینند تا بتوانند ایده یا نظر پیشنهادی را به اجرا در آورند. مرحله اجرا یکی از مشکلترین مراحل محسوب می شود.


5. منابع اختراع

  • منظور از منابع، وجود منابع انسانی و منابع مالی لازم برای تحقق نوآوری سازمانی است. نوآوری به خودی خود صورت نمی گیرد، بلکه مستلزم صرف وقت و منابع است. طرح های نو به چیزی بیش از بودجه تخصیص یافته نیاز دارند و لازم است برای آنها نابع خاصی را مد نظر قرار داد.


فرآیند نوآوری در سازمان اختراع

محیط

مسائل یا موقعیت ها

مشتریان

شرکت های رقیب

قوانین

مقررات

نیروی کار

نیازها

4. اجرا

3. تطبیق

عرضه کنندگان مواد

سازمان های مشاور

کتاب ها و نوشته های تحقیقاتی

2. ایده (نظر)

5. منابع

خلاقیت های درون سازمان


مدل های نوآوری اختراع

  • مدل فشار فناوری Technology Push

  • مدل کشش بازار Market Pull

  • مدل یکپارچه فشار فناوری و کشش بازار


Technology push
مدل فشار فناوری اختراعTechnology Push

  • در این مدل عامل توسعه و فناوری، تحقیق و توسعه Research and Development (R&D) است. به عبارت بهتر تحقیقات، منبع تولید ایده های نوینی است که به تولید محصولات جدید و ارایه آنها به بازار می انجامد. بنابراین ابتدا ایده ای در واحد تحقیق و توسعه، خلق و به نمونه محصولی جدید تبدیل می شود. سپس وارد فرآیند تولید می گردد و به دنبال آن بازاریابی انجام می شود. با توجه به اینکه روش فوق به نیازمندی های بازار توجه نمی کند و تنها با تکیه بر تحقیق و توسعه به دنبال نیل به نوآوری های جدید است، بنابراین امکان دارد محصولاتی تولید شوند که نیاز بالقوه بازار نیستند. بدین ترتیب درصد زیادی از محصولات تولیدی در بازار به فروش نخواهد رسید.


Technology push1
مدل فشار فناوری اختراعTechnology Push

تحقیق و توسعه

(R & D)

تولید

بازاریابی

نیاز بازار


Market pull
مدل کشش بازار اختراعMarket Pull

  • با توجه به مشکل مطرح در مدل فشار فناوری که به دنبال توسعه نوآوری و افزایش فروش مبتنی بر دانش تخصصی واحدهای تحقیق و توسعه بود، تولیدکنندگان متوجه اهمیت و نقش نیازهای مشتریان شدند و به تحقیقات بازار روی آوردند. به عبارت دیگر، مدل کشش بازار بر اساس فلسفه بازارگرایی مطرح شد. بنابراین، ابتدا مطالعات بازار انجام می گیرد و نیاز بازار تعیین می شود و سپس برای رفع نیازمندی های بازار، عملیات تحقیق و توسعه و تولید انجام می پذیرد. بدین ترتیب، درصد بیشتری از محصولات تولیدی که مبتنی بر نیاز بازار ساخته شده اند، به فروش خواهند رسید. اما این مدل نیز با مسایل و مشکلاتی مواجه است. از جمله آن که تولیدکننده پس از تحقیقات بازار و تعیین نیازمندی ها، هنگام طراحی و ساخت متوجه بسیاری از کمبودها و ناسازگاری ها می شود.


Market pull1
مدل کشش بازار اختراعMarket Pull

نیاز بازار

بازاریابی

تحقیق و توسعه

تولید


مدل یکپارچه فشار فناوری و کشش بازار

  • در این حالت مدل کشش بازار و فشار فناوری، یکپارچه و با یکدیگر سازگار می شوند. به عبارت دیگر، هر دو ساز و کار عنوان شده، یعنی فشار و کشش، به تحریک نوآوری و تغییر فناوری کمک می کنند، اما یکپارچه سازی این دو مکانیزم، به روند تغییر سرعت می بخشد.

  • بدین ترتیب، ابتدا فرصت های بازاری و همچنین فرصت های ناشی از فشار علم و فناوری شناسایی می شوند. سپس سازگاری آنها با یکدیگر و همچنین با منابع و امکانات سازمانی مورد توجه قرار می گیرد تا به توسعه هرچه بهتر فناوری و نوآوری بینجامد. بنابراین شاهد ظهور نوآوری موفق خواهیم بود.


مدل یکپارچه فشار فناوری و کشش بازار

فرصت های فشار علم

نوآوری

فرصتهای کشش بازار

  • تقاضای بازار

  • ازدیاد حوزه های کاربرد

  • نیاز های شناسایی شده

  • فرصت هایی جهت افزایش سود، کیفیت و بهره وری

  • کار آفرینان

  • اکتشافات علمی

  • دانش کاربردی

  • نیازهای شناسایی شده

  • سرمایه های علمی و معنوی


عوامل موثر بر تحقق نوآوری بازار

  • این عوامل ممکن است عوامل خارجی یا محیطی سازمان، عوامل داخلی سازمان و یا سایر عوامل مطرح باشند. برخی از عوامل محیطی که بر تحقق نوآوری تاثیر خواهد گذاشت، عبارتند از:

    • محیط اقتصادی

    • سیاست های دولت (محیط حقوقی)

    • مشخصات و ویژگی های صنعت مورد نظر

    • وضعیت بازار


ادامه... بازار

  • برخی از عوامل داخلی سازمان که بر تحقق نوآوری تاثیر می گذارند، عبارتند از:

    • اندازه سازمان

    • استفاده از فناوری اطلاعات در سازمان

    • منابع انسانی

    • مدیریت

    • منابع مالی

    • ساختار سازمانی


نوآوری فناوری چیست؟ بازار

  • تغییرات در فناوری می تواند محصول نوآوری فناوری باشد که به ارایه یک فناوری جدید یا بهبود یافته می انجامد. فناوری در دو جهت تغییر می کند: یکی ارایه عملکردی بهتر و دوم ارضای خواسته ها و نیازمندی های بالقوه و رو به افزایش انسان.


فرآیند نوآوری فناوری بازار

  • هشت مرحله در فرآیند نوآوری فناوری وجود دارند که عبارتند از:

    • تحقیقات پایه Basic Research

    • تحقیقات کاربردی Applied Research

    • تحقیقات توسعه ای

    • پیاده سازی فناوری

    • تولید

    • بازاریابی

    • انتشار فناوری

    • ارتقای فناوری


Basic research
تحقیقات پایه بازارBasic Research

  • هدف از تحقیقات پایه یا زیربنایی که در دانشگاه یا مراکز تحقیق و توسعه انجام می پذیرد، پیش بردن مرزهای دانش بشری است. به عبارت دیگر، در این نوع از تحقیقات به دنبال درک یا دانشی عمیق تر درباره موضوع مورد نظر هستیم. معمولا نتایج تحقیقات در طولانی مدت حاصل می شوند و ممکن است کاربرد ویژه ای نداشته باشند.


Applied research
تحقیقات کاربردی بازارApplied Research

  • در این مرحله فعالیت های تحقیقاتی در جهت حل یک یا چند مشکل موجود در جامعه هدایت خواهند شد. به عبارت بهتر، این فعالیت ها به دنبال رفع نیازمندی های مشخص در حوزه مورد نظر هستند. به عنوان مثال، تحقیقاتی که برای ساخت یک داروی خاص به منظور درمان بیماری مورد نظر انجام می شود، از این نوع است.


تحقیقات توسعه ای بازار

  • در این مرحله توسعه فناوری انجام می پذیرد. این تحقیقات دانش و ایده حاصل شده در مراحل قبل را به سخت افزار، نرم افزار یا خدمات تبدیل می کند و می تواند به صورت ارایه الگوی طراحی یا ساخت و تست نمونه اولیه انجام پذیرد. به عبارت دیگر، تحقیقات توسعه ای شامل انجام یک سلسله فعالیت های برنامه ریزی شده است که با استفاده از دانش حاصل از تحقیقات یا تجربیات قبلی، به تولید مواد و محصولات جدید، بهره برداری از فرآیندهای جدید یا اصلاح و بهبود حایز اهمیتی در آنها می انجامد.


پیاده سازی فناوری بازار

  • به مجموعه فعالیت های مرتبط با عرضه محصول به بازار باز می گردد. به عبارت دیگر، پیاده سازی فناوری به اولین استفاده عملیاتی جامعه از ایده یا محصول مرتبط است. این مرحله شامل ملاحظات زیادی از جمله هزینه، ایمنی و یا حتی شرایط زیست محیطی است که موجب موفقیت ارایه محصول یا خدمت در محیط تجاری می شود.


تولید بازار

  • فعالیت های مرتبط با تبدیل گسترده مفاهیم طراحی یا ایده ها به محصولات و خدمات است. به عبارت دیگر، کلیه فعالیت های ساخت، کنترل کیفیت، لجستیک و توزیع در این مرحله قرار می گیرند.


بازاریابی بازار

  • شامل فعایت هایی است که به گونه ای تامین نیازمندی ها و خواسته های مشتریان را در پی خواهد داشت. در این مرحله، موضوعاتی نظیر مطالعه و ارزیابی بازار، راهبرد توزیع، توسعه بازارها، سنجش رفتار مشتریان مطرح می شود.


انتشار فناوری بازار

  • این مرحله شامل مجموعه فعالیت هایی است که موجب به کارگیری وسیع فناوری و تسلط آن در بازار خواهد شد. چگونگی انتشار و تسلط بر بازار، به نوع و روش استفاده از فناوری باز می گردد. برای مثال، شرکت ماکروسافت با استفاده از فناوری اتصال و بهره برداری از اینترنت در محصولات نرم افزاری خود، امکان انتشار آن را فراهم آورده است.


ارتقای فناوری بازار

  • این مرحله مجموعه فعالیت هایی را در بر می گیرد که به حفظ مزیت رقابتی فناوری مورد نظر می انجامد؛ فعالیت هایی نظیر: بهبود فناوری مورد نظر، ارایه کاربردهای جدید آن، افزایش کیفیت و کاهش هزینه. ارتقای فناوری موجب طولانی تر شدن دوره عمر آن فناوری خواهد شد.


معادله زنجیره نوآوری بازار

اختراعات علمی

توسعه مهندسی+

کار آفرینی +

مدیریت+

نیازهای اجتماعی شناسایی شده +

محیط حمایت کننده +

نوآوری

موفق

تجاری

=


مدیریت و نوآوری بازار

مدیر کارآفرین

مدیر دستوری

مبتکر است و همگام با پیشبرد کارها اهدافش را تعریف می کند.

کارهای مهم را خود انجام می دهد.

به خوبی تفویض اختیار می کند و نیاز به اعمال کنترل دارد.

دارای تفکرات نوآورانه بوده و ریسک را مدیریت می کند.

به دنبال پیشرفت شغلی با اهدافی کاملا مشخص است.

کارها را از طریق افراد انجام می دهد.

به خوبی تفویض اختیار و ایجاد انگیزه می کند.

طبق ضوابط عمل کرده و ریسک پذیر نیست.

خصوصیات مدیران کارآفرین و دستوری


جایگاه دو سبک مدیریتی بازار

دوره رشد نوآوری

مدیریت کارآفرینی

مدیریت دستوری

دوره افول نوآوری



Society
جامعه بازار(society) چیست؟

  • جامعه شناسان تعاریف متعدی را از جامعه ارایه می دهند. برای مثال می توان به موارد زیر اشاره کرد:

    • ویلفردو پارتو Wilfredo Pareto، جامعه شناس ایتالیایی می گوید: « جامعه جمعی از ذرات انسانی است که در یک رابطه متقابل یا پیچیده قرار دارند. صورت واقعی این هیئت اجتماعی متنوع و متعدد است و عوامل گوناگونی موجب تشکیل آن می شود.»

    • هنری گیدینگز Giddings، جامعه شناس آمریکایی بیان می کند: «جامعه دسته ای از مردم است که برای نیل به هدف عام المنفعه در حال همکاری هستند.»

    • ژرژ گورویچ Georges Gurvitch، جامعه شناس فرانسوی عقیده دارد: «جامعه واقعیتی کلی و کثیرالجزا و جامع جمیع جهان است.»


دسته بندی جوامع بشری بازار

  • بشر دوره های متفاوتی را پشت سر گذاشته و هر دوره ویژگی خاصی داشته است. این دوره ها عبارتند از:

    الف) جامعه اولیه که مبتنی بر جمع آوری آذوقه و شکار کردن بوده است و به زندگی انسان های نخستین باز می گردد.

    ب) جامعه ایلیاتی Tribal که همان جوامع قبیله ای همراه با اهلی کردن حیوانات و اقتصاد شبانی است.

    ج) جامعه روستایی Rural که مبتنی بر کشاورزی است.

    د) جامعه شهری که همراه با افزایش جمعیت و ایجاد قانون شکل گرفته است.

    ه) جامعه صنعتی Industrial که بر پایه صنعت است.

    و) جامعه اطلاعاتی که مبتنی بر اطلاعات است.


زیر ساخت های فنی – اجتماعی جامعه اطلاعاتی

  • محققان برای استقرار جامعه اطلاعاتی عوامل بسیاری را بیان می کنند که مهمترین آنا به شرح زیر است:

    • زیر ساخت های ارتباطات از راه دور

    • زیر ساخت های مرتبط با دانش

    • زیر ساخت های فناوری رابط اطلاعات


زیر ساخت های ارتباطات از راه دور اطلاعاتی

  • «زیر ساخت ارتباطی» بیان کننده شبکه هایی است که به طور فیزیکی انتقال و ارتباط را تامین می کنند و بیشتر ناظر به وجه سخت افزاری تحقق جامعه اطلاعاتی هستند. جامعه کشاورزی با راههای شوسه و آسفالت و جامعه صنعتی با لوله کشی های نفت و گاز شناخته می شدند، اما باید جامعه اطلاعاتی را با زیرساخت های فیبر نوری و مخابراتی معرفی کرد.


زیر ساخت های مرتبط با دانش اطلاعاتی

  • بیشتر ناظر به اندیشه خلاق و خبرگی متخصصان، اندیشمندان و فناورانی است که بازاریابی، پردازش و فراورش دانش را به عهده دارند.


زیر ساخت های فناوری رابط اطلاعات اطلاعاتی

  • بیشتر ناظر به محیط حقوقی و پیمان های مناسبی است که نحوه ارتباط و همزیستی داده های گوناگون و کاربری آن ها را مهیا می سازند.


مدل توسعه فناوری اطلاعات ( اطلاعاتیUNDP)

  • سیر گذر از جوامع سنتی و صنعتی به عصر اطلاعات مستلزم صرف هزینه های مادی و انسانی همچنین وجود برنامه ای دقیق برای صرف منابع است. از آن رو برای گذر به جوامع اطلاعاتی مدل هایی ارایه می شوند.

  • مطابق شکل 1 مدل UNDP(United Nations Development Program) که با همکاری چند موسسه بین المللی معتبر برای توسعه فناوری اطلاعات در کشورهای در حال توسعه فراهم شده است، پنج مولفه دارد:


مدل توسعه فناوری اطلاعات اطلاعاتی

توسعه منابع انسانی

توسعه زیرساخت ها

توسعه سیاست ها

توسعه نهادها

توسعه محتوا و کاربرد


1. توسعه زیر ساخت ها اطلاعاتی

  • ایجاد شبکه ارتباطی مناسبی

  • توسعه دسترسی همگانی


2. توسعه منابع انسانی اطلاعاتی

  • آموزش و تربیت متخصصان

  • افزایش مهارت های فنی در کاربران

  • افزایش قابلیت های کارآفرینی


3. توسعه سیاست ها (محیط حقوقی، قوانین نظارتی و خط مشی های اجرایی)

  • تدوین سیاست های شفاف و جامع

  • توسعه چارچوب قانونی و نظارت

  • رعایت حقوق مالکیت معنوی

  • ایجاد نظام مالیاتی عادلانه


توسعه محتوا و کاربرد قوانین نظارتی و خط مشی های اجرایی)

  • توسعه کاربردهای بخشی و فرابخشی در زمینه های بهداشت و درمان الکترونیکی، تجارت الکترونیکی و دولت الکترونیکی

  • بومی سازی کاربردها (از لحاظ زبان مورد استفاده و غیره)

  • توسعه دسترسی همگانی به کاربردها


5. توسعه نهادها قوانین نظارتی و خط مشی های اجرایی)

  • ایجاد و توسعه شرکت های کوچک و متوسط (SME) Small and Medium Enterprise

  • ایجاد و توسعه انکوباتورها(مراکز رشد) Icubator

  • تامین مالی و تخصیص اعتبارات

  • حمایت از افزایش کارایی و اثربخشی

  • فراهم آوردن امکان دسترسی به بازارهای محلی و بین المللی برای بخش خصوصی


تاثیر فناوری اطلاعات بر قوانین نظارتی و خط مشی های اجرایی)اقتصاد و تجارت

فصل ششم


اقتصاد دیجیتالی قوانین نظارتی و خط مشی های اجرایی)

  • امروزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، به عنوان یکی از زمینه های نوین به سرعت در حال تاثیرگذاری بر اقتصاد است. در اقتصاد جدید که مبتنی بر شبکه های رایانه ایست، محیط کسب و کار در حال تبدیل ببه محیطی دیجیتالی (رقمی) است. چنین اقتصادی را با عنوانهای زیر نام می برند:

    • اقتصاد دیجیتالی Digital Economy

    • اقتصاد اینترنتی Internet Economy

    • اقتصاد مبتنی بر شبکه Network Economy

    • اقتصاد مبتنی بر وب Web Economy (Webonomics)

    • اقتصاد جدید Product and Service

  • به صورت ساده می توان گفت، اقتصاد دیجیتال اقتصادی است که قسمت اعظم آن بر پایه فناوری های دیجیتال شامل شبکه های ارتباطی، رایانه ها، نرم افزارها و سایر فناوری های اطلاعاتی است.


مولفه های اکوسیستم اقتصاد دیجیتالی

  • اقتصاد دیجیتال گویای یک تحول اقتصادی است؛ تحولی که بر کلیه مولفه های اقتصادی همچون محصولات، مصرف کنندگان، فروشندگان، واسطه ها، خدمات پشتیبانی، بازار و فرآیندهای آن موثر خواهد بود. در ادامه ویژگی هر یک از این مولفه ها در اقتصاد دیجیتال بررسی می شود.


در اقتصاد دیجیتال دیجیتالی

  • ارتباط بین تولیدکنندگان و مصرف کنندگان بیشتر و فاصله بین آنها کمتر می شود. زیرا فناوری اطلاعات، مرزهای جغرافیایی را از بین می برد.

  • مشتری گرایی بیشتر می شود و محصولات و خدمات کاملا سفارشی و مبتنی بر سلایق مشتریان ارایه می گردند.

  • مفاهیمی چون کسب و کار الکترونیکی E_Business، تجارت الکترونیکی E_Commerceو بازاریابی بلادرنگReal_Time marketingتعریف می شوند.


تجارت الکترونیکی و انواع آن دیجیتالی

  • تجارت الکترونیکی را می توان ذیل مفهوم اقتصاد دیجیتال مورد توجه قرار داد، برای تجارت الکترونیکی تعاریف متعددی ارایه شده اند که از آن جمله می توان گفت تجارت الکنرونیکی:

    • بر پردازش و انتقال الکترونیکی داده ها، شامل متن، صدا و تصویر مبتنی است و فعالیت های گوناگونی از قبیل مبادله الکترونیکی کالاها و خدمات، تحویل فوری مطالب دیجیتالی و انتقال الکترونیکی را در می گیرد.

    • فرآیند خرید، فروش یا تبادل محصولات، خدمات و اطلاعات از طریق شبکه های رایانه ای و اینترنت است.

    • به معنی انجام تجارت کالا و خدمات با استفاده از ارتباطات راه دور Telecommuicationsو ابزار های مبتنی بر /ان است.

  • تجارت الکترونیکی به طور کلی، بر سه جنبه خرید، فروش و مبادله با استفاده از روش های الکترونیکی تاکید دارد.


انواع سازمان از حیث میزان بهره مندی از تجارت الکترونیکی

  • سازمان ها نیز به لحاظ روش تجاری خود می توانند در سه دسته قرار گیرند:

    1- سازمان های سنتی: کاملاً سنتی هستند و از رویه های فیزیکی برخوردارند.

    2- سازمان های نیمه سنتی: برخی از فعالیتهای آن ها با بهره گیری از تجارت الکترونیکی انجام می گیرد.

    3- سازمان های مجازی: مبتنی بر تجارت الکترونیکی کامل هستند.


انواع تجارت الکترونیکی مندی از تجارت الکترونیکی

  • تجارت الکترونیکی بسته به آن که مبتنی بر اینترنت یا سایر شبکه های رایانه ای باشد، به دو دسته تقسیم می شود.

    1- تجارت الکترونیکی مبتنی بر شبکه های ارتباطی عمومی (مانند اینترنت)

    2- تجارت الکترونیکی مبتنی بر شبکه های ارتباطی خصوصی (مانند اینترانت)


ادامه ... مندی از تجارت الکترونیکی

  • اما تجارت الکترونیکی از حیث تراکنش ها نیز به انواعی تقسیم می شود که برخی از آن ها عبارتند از:

    الف) ارتباط بنگاه و بنگاه (B2B): الگویی از تجارت الکترونیکی را گویند که طرفین معامله شرکت ها یا بنگاه ها هستند. ارتباط تجاری بین سازندگان قطعات خودرو و خودروسازان از این نوع هستند.

    ب) ارتباط بنگاه و مصرف کننده (B2C): الگویی از تجارت الکترونیکی را گویند که بسیار متداول است و ارتباط تجاری و مستقیماً بین شرکت ها و مشتریان یا مصرف کنندگان برقرار می شود.

    ج) ارتباط مصرف کنندگان و شرکت ها (C2B): در این حالت، اشخاص حقیقی به کمک اینترنت فرآورده ها یا خدمات خود را به شرکت ها می فروشند.


ادامه ... مندی از تجارت الکترونیکی

د) ارتباط مصرف کننده با مصرف کننده (C2C): در این حالت ارتباط خرید و فروش بین مصرف کنندگان است. مزایده ها و مناقصه های کالا از طریق اینترنت در این مقوله می گنجد.

ه) ارتباط بین بنگاه ها و سازمان های دولتی (B2A): شامل کلیه تعاملات تجاری بین شرکت ها و سازمان های دولتی است. پرداخت مالیات ها و عوارض از این قبیل تعاملات محسوب می شود. این حالت، ارتباط بنگاه ها و دولت (B2G) نیز نامیده می شود.

و) ارتباط بین دولت و شهروندان (G2C): الگویی از تجارت الکترونیکی است که در آن ارتباط بین دولت و آحاد مردم که شامل بنگاه های اقتصادی، موسسات دولتی و کلیه شهروندان است، با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات برقرار می شود. این الگو یکی از مولفه های دولت الکترونیکی نیز به شمار می رود.


ادامه ... مندی از تجارت الکترونیکی

ز) ارتباط بین بنگاه ها و کارمندان (B2E): الگویی دیگر از تجارت الکتروینیک است که در آن یک سازمان خدمات، محصولات مورد نیاز را به کارکنان خود تحویل می دهد.

ح) فعالیت های تجاری سیار (MC): شامل تعاملات تجاری است که در یک محیط بی سیم به صورت سیار انجام می پذیرد.

ط) تجارت الکترونیکی درون سازمانی: شامل کلیه فعالیت های درون سازمانی در رابطه با مبادله کالا، خدمات یا اطلاعات بین واحدها و کارکنان گوناگون سازمان است.

ی) ارتباط بین دولت ها (G2G): این الگو ارتباط تجاری بین دولت ها در زمینه هایی مانند صادرات و واردات (و یا بین سازمان های دولتی) را در بر می گیرد.

ک) تجارت مشترک (CC): الگویی به تجارت الکترونیکی است که در آن افراد یا گروه ها به صورت برخط با یکدیگر همکاری دارند.


مزایای تجارت الکترونیکی مندی از تجارت الکترونیکی

  • برخی از مزایای تجارت الکترونیکی عبارتند از:

    1- گسترش بازارهای محلی به بازارهای ملی و بین المللی

    2- دسترسی سریع به اطلاعات دقیق تجاری و حذف تلفات زمانی

    3- کاهش هزینه های تبلیغات و سربار

    4- ارتقای رفاه عمومی مردم

    5- افزایش رقابت و ارتقای کیفیت محصولات و خدمات

    6- افزایش سرمایه گذاری و درآمد

    7- کاهش هزینه های تولید، پردازش، توزیع، ذخیره سازی و بازیابی اطلاعات

    8- ایجاد فرصت های شغلی جدید


ادامه ... مندی از تجارت الکترونیکی

9- امکان خرید محصولات و خدمات از سراسر جهان و در مدت زمان محدود

10- گسترش فضای انتخاب برای مشتریان

11- افزایش سرعت تحویل محصولات و خدمات، به ویژه فرآورده های دیجیتالی و بهبود زنجیره عرصه

12- امکان شرکت در حراج های مجازی (مبتنی بر شبکه های رایانه ای)

13- امکان ارتباط مشتریان در فضای الکترونیکی و تبادل ایده و انتقال تجربیات تجاری

14- کاهش هزینه های رفت و آمد شهری و مسافرت برای خرید و در نتیجه کم شدن ترافیک و آلودگی محیطی

15- بهینه سازی ارتباط خریداران و فروشندگان از طریق حذف واسطه ها


معایب تجارت الکترونیکی مندی از تجارت الکترونیکی

  • برخی از معایب تجارت الکترونیکی را می توان بدین صورت بیان کرد:

    1- بروز مشکلات امنیتی تعاملات تجاری از طریق شبکه های رایانه ای

    2- کاهش حجم فروش و سطح درآمد مردم

    3- تضعیف بازارهای داخلی و انتقال فوری تقاضاهای داخلی به رقبای خارجی

    4- کاهش نیروی شاغل و افزایش نرخ بیکاری


محدودیت های تجارت الکترونیکی مندی از تجارت الکترونیکی

  • از جمله محدودیتهای مطرح در استفاده از تجارت الکترونیکی که لازم است مدنظر قرار گیرند، عبارتند از:

    1- لزوم وجود بانکداری الکترونیکی توانمند و دقیق

    2- فقدان استانداردها و قواعد پذیرفته شده جهانی در مورد امنیت، کیفیت و قابلیت اعتماد

    3- ناکافی بودن پهنای باند ارتباطی

    4- ضعف ابزارهای نرم افزاری در رابطه با کاربردهای گوناگون تجارت الکترونیکی

    5- نیاز به حفظ امنیت اطلاعات و محرمانه بودن اطلاعات شخصی

    6- ضرورت توسعه محیط حقوقی لازم، بمنظور اجرای تجارت الکترونیکی

    7- نیاز به روش های مطمئن و کارا برای تائید احراز هویت خریدار و فروشنده

    8- فقدان اعتماد و مقاومت مشتریان و نبود فرهنگ استفاده از تجارت الکترونیکی


بازارهای الکترونیکی مندی از تجارت الکترونیکی

  • یکی از مولفه های اقتصاد دیجیتالی بازارهای الکترونیکی است. بازار، شبکه ای از تعاملات و ارتباطاتی است که در آن جا اطلاعات، کالاها یا خدمات و پرداخت ها مبادله می شوند. بازار الکترونیکی فضایی تحت وب است که:

    1- همه تراکنش های مورد نیاز را به صورت الکترونیکی پاسخگوست.

    2- مکانی است که در آن خریداران و فروشندگان به صورت الکترونیکی با یکدیگر ملاقات می کنند. این مکان ابعاد جغرافیایی ندارد و در واقع فضایی تحت وب است.

    3- فروشندگان و خریداران در این فضا مذاکره می کنند، قیمت پیشنهاد می دهند و با یکدیگر توافق می کنند. سپس سفارش داده می شود و معامله عملی می گردد.


تاثیر فناوری اطلاعات بر آموزش مندی از تجارت الکترونیکی

فصل هفتم


اجزای سیستم آموزشی مندی از تجارت الکترونیکی

  • در هر سیستم آموزشی سه جزء اساسی معلم، متعلم و محتوا وجود دارند. فرآیند آموزشی، نوعی تعامل بین سه جزء یاد شده است. انواع تعاملاتی که بین این سه جزء وجود دارند، عبارتند از:

    1- تعامل بین فراگیر و محتوا: فرآیند تعامل هوشمندانه با محتواست که به ایجاد تغییراتی در فهم، درک و ساختار ذهنی و شناختی فراگیران می انجامد، تعامل فراگیر و محتوا، مشکل ترین نوع تعامل برای توصیف است.

    2- تعامل بین فراگیر و معلم: تعاملی است که به وسیله بسیاری از آموزش دهندگان و آموزش گیرندگان ضروری شناخته شده است. معلم باید دانش آموز را در کاربرد دانش جدیدی که فرا گرفته است، یاری دهد. زیر دانش آموز با دانشجو به مقدار کافی درباره موضوعات تدریس شده آگاهی ندارد. بنابراین نمی داند آن را چگونه به کار گیرد.

    3- تعامل بین فراگیران: این نوع تعامل ممکن است در حضور یا غیاب معلم انجام بگیرد، بعد جدیدی از آموزش از راه دور محسوب می شود و به دیدگاه «دانش آموزش محوری» در یادگیری اشاره دارد.


آموزش از راه دور مندی از تجارت الکترونیکی

  • فرآیند آموزشی می تواند به سه صورت زیر اجرا شود:

    1- آموزش حضوری یا سنتی

    2- آموزش نیمه حضوری

    3- آموزش از راه دور

    آموزش از راه دور اصطلاحی است که با استفاده از آن یک رشته فعالیت های آموزشی و برنامه های ویژه توصیف می شود. نظام آموزش از راه دور ابعاد متفاوتی دارد. از جمله ویژگی های آن جدایی معلم و شاگرد به طور فیزیکی از یکدیگر است؛ ولی با به کارگیری فناوری اطلاعات سعی شده است، این شکاف و جدایی به نوعی پر شود.


برخی از ویژگی های آموزش از راه دور عبارتند از:

  • جدایی یاد دهنده و یادگیرنده (معلم و شاگرد) از یکدیگر، هم از نظر مکانی و هم از نظر زمانی

  • استفاده از فناوری در آموزش با استفاده از وسایل جدید و رسانه های آموزشی گوناگون

  • یادگیری متفاوت با شکل سنتی در کلاس (صرف نظر از ساعات رفع اشکال جمعی)

  • مشارکت معلم در شکل نوین فرآیند یادگیری، یاددهی به عنوان عامل اصلی

  • فردی و خصوصی شدن یادگیری، بدین معنا که در این نظام یادگیرنده تعیین کننده زمان و مکان، و آهنگ یادگیری متناسب با استعدادها، علاقه ها و به طور کلی توانایی ها و وِیژگی های فردی خود است.


انواع آموزش از نظر نوع فعالیت دور عبارتند از:

  • فرآیند آموزشی از حیث نوع فعالیت به سه دسته زیر تقسیم می شود:

    1- معلم پایه یا استاد محوری

    2- متعلم پایه یا دانشجو محوری

    3- ترکیبی

    در روش اول، معلم اطلاعات را به صورت اختیاری و به شیوه های گوناگون در اختیار متعلم می گذارد. اما در دومی، معلم هیچ کاری انجام نمی دهد، جز این که محتوا را در معرض دید متعلم قرار می دهد و متعلم مفاهیم واطلاعات را بیرون می کشد؛ همان کاری که کودکان در سنین ابتدایی زندگی انجام می دهند. البته این شیوه در تمام زندگی انسان وجود دارد و اگر چنین شیوه ای وجود نداشت. هیچ اختراع و اکتشافی عملاً انجام نمی شد.


ادامه ... دور عبارتند از:

  • آموزش الکترونیکی، یا آموزش مجازی، نتیجه به کارگیری فناوری اطلاعات در فرآیند آموزش است که به یادگیری الکترونیکی می انجامد. آموزش الکترونیکی، آموزش مبتنی بر فناوری اطلاعات است که گستره وسیعی از کاربردها، از جمله آموزش مبتنی بر وب، آموزش مبتنی بر رایانه و کلاس های مجازی را در بر می گیرد. به لحاظ کاربردی، سیستم های آموزش الکترونیکی را در قالب عنوان های زیر یاد می کنند:

  • آموزش مبتنی بر وب

  • سیستم های الکترونیکی پشتیبانی از عملکرد

  • کلاس مجازی ناهمزمان

  • کلاس مجازی همزمان


آموزش مبتنی بر وب دور عبارتند از:

  • وب محیطی مبتنی بر مشتری/ کارگزار است که برای ارتباط از پروتکل HTTP استفاده می کند آموزش مبتنی بر وب، آموزشی است که با استفاده از این پروتکل و در چنین محیطی انجام می پذیرد.


سیستم های الکترونیکی پشتیبانی از عملکرد

  • هنگام کار با سیستم های متفاوت، برای کاربران مشکلاتی پیش می آید. بمنظور رفع این مشکلات، می توان از سیستم های الکترونیکی پشتیبانی از عملکرد که به نوعی کاربر را آموزش می دهند، استفاده کرد.

    این قبیل سیستم ها امکان دسترسی به اطلاعات جامع در لحظه نیاز را برای کاربران فراهم می کنند. اطلاعاتی که آنها در اختیار کاربر قرار می دهند، به نحوی بر بهبود کیفیت کار نیروی انسانی اثر می گذارند. به همین دلیل، بیشتر در محیط های کاری و موسسات بمنظور ارتقای کارایی پرسنل به کار می روند. تفاوت مهم سیستم های فوق با سیستم های مبتنی بر وب در این است که آنها، آموزش را به اندازه دلخواه و در لحظه نیاز ارائه می دهند.


کلاس مجازی ناهمزمان عملکرد

  • کلاس مجازی ناهمزمان کلاسی در اینترنت است که معلم و فراگیر را به طور ناهمزمان و با استفاده از فناوری های گوناگون شبکه و اینترنت، دور هم جمع می کند. به این صورت که آنها همگی از یک فضای آموزشی به صورت اشتراکی استفاده می کنند، ولی هریک در زمان مورد نظر خود به این فضای آموزشی مراجعه می کند و از آنچه تا این لحظه در کلاس رخ داده است، اطلاع به دست می آورد. دانش آموزان می توانند پرسش و پاسخ، یادداشت های معلم، گزارش کار سایر دانشجوها و اطلاعات مفید دیگر را ببینند و متقابلاً سئوال یا نکات مورد نظر خود را مطرح سازند.

    از مزایای این نوع آموزش آن است که تاحدودی، جنبه های اجتماعی محیط آموزشی را لحاظ می کند و در آن تعامل و ارتباط میان همکلاسی ها و معلم به طور نسبی فراهم می شود.


کلاس مجازی همزمان عملکرد

  • کلاس مجازی همزمان یک محیط آموزشی زنده است که در آن معلم و دانشجویان به صورت همزمان، اما در مکان های فیزیکی متفاوت با بهره گیری از شبکه های رایانه ای به آموزش مشغول می شوند؛ بدان معنا که که کلاس در زمان واقعی برگزار می شود زمانبندی این کلاس ها باید به نحوی باشد که همه اعضای آن بتوانند، در یک زمان مشخص از آن استفاده کنند. البته این موضوع از محدودیت ها و معایب کلاس مجازی به شمار می رود. زیرا باعث پیچیده شدن سیستم از لحاظ فنی می شود. برای مثال، بمنظور پشتیبانی ارتباطات صوتی همزمان میان اعضای کلاس، به یک پهنای باند زیاد نیاز میباشد.


مزایای آموزش الکترونیکی عملکرد

  • برخی از مزایای آموزش الکترونیکی عبارتند از:

  • حذف محدودیت زمان و مکان و به عبارت بهتر امکان یادگیری در هر مکان و زمانی

  • امکان یادگیری در هر سنی

  • کاهش هزینه تحصیلی نسبت به روش های سنتی

  • دسترسی ساده به منابع آموزشی جدید

  • تحقق عدالت در نظام آموزشی

  • امکان یادگیری مشارکتی بدون هیچ حد و مرز جغرافیایی

  • یادگیری انتخابی دوره های آموزشی

  • امکان سفارشی سازی برنامه آموزشی


ادامه ... عملکرد

  • می توان گفت چهار مزیت اصلی آموزش الکترونیکی عبارتند از:

    1- انعطاف در زمان

    2- انعطاف در مکان

    3- انعطاف در آهنگ آموزشی

    4- انعطاف در برنامه های آموزشی


سیستم های مدیریت آموزش الکترونیکی

  • هر محیط آموزشی برای اجرا و نظارت بر قوانین آموزشی و انضباطی خود، به بخش مدیریت نیاز دارد. تنظیم و بودجه بندی زمانی و محتوایی دروس، نظارت بر اجرای این بودجه بندی، کنترل حضور و غیاب و ارزیابی پیشرفت تحصیلی فراگیران، نظارت بر امتحانات و ارزشیابی برخی از وظایف بخش مدیریت هستند. در محیط آموزش الکترونیکی دو سیستم مدیریتی وجود دارد که در کنار هم وظایف فوق را انجام می دهند. این دو سیستم عبارتند از:

    1- سیستم مدیریت آموزش (LMS)

    2- سیستم مدیریت محتوای آموزشی (LCMS)


سیستم مدیریت آموزش ( الکترونیکیLMS)

  • LMS سیستم نرم افزاری است که بر آموزش دانشجویان نظارت دارد. اموری مانند مدیریت اشتراک هر دانشجو، ثبت نام، انتخاب واحد، جمع آوری اطلاعات در مورد پیشرفت تحصیلی دانشجو، امتحانات غیرمترقبه، امتحانات پایانی و به طور کلی ارزشیابی و نمره دادن از جمله وظایفی هستند که بر عهده این سیستم قرار دارند.


سیستم مدیریت محتوای آموزشی ( الکترونیکیLCMS)

  • هدف اصلی و اولیه این سیستم، مدیریت محتوای آموزشی است که می تواند به صورت سفارشی برای هر دانشجو ارائه شود. در سیستم فوق می توان، محتویات آموزشی را ایجاد و ذخیره کرد، مورد استفاده مجدد قرار داد و آنها را حذف یا اصلاح کرد. از محتوای آموزشی، مطالبی است که در قالب دروس گوناگون باید به دانشجویان منتقل شود.


بخش های یک دانشگاه اینترنتی الکترونیکی

برگزاری کلاس های مجازی

برگزاری آزمون

نظارت و ارزیابی

تدوین خودآموز

ساختار آموزشی مجازی

برگزاری کنفرانس و سمینار

پژوهش های آزاد

پژوهش های دانشجویی

دانشگاه

ساختار پژوهشی مجازی

امور دانشجویی

ثبت نام و برنامه ریزی آموزشی

پذیرش دانشجو

گزینش عضو هیات علمی

ساختار ستادی مجازی



تاثیر فناوری اطلاعات بر کار اشتغال

  • عصر اطلاعات با ویژگی های خاص خود، ماهیت کار و اشتغال را دستخوش تغییر و تحولات زیادی می کند. نیروی کار و محیط کار در جامعه اطلاعاتی که مبتنی بر فناوری اطلاعات شکل می گیرد، با جامعه صنعتی متفاوت است. در این شرایط تعداد زیادی از کارکنان در مشاغلی که محور آن اطلاعات و دانش است، کار می کنند. در عرصه کار مبتنی بر فناوری اطلاعات تغییراتی رخ می دهد که می توان به صورت زیر فهرست کرد:


ادامه ... اشتغال

الف) برخی از مشاغل فعلی در عصر اطلاعات از بین خواهند رفت. مثلاً با حذف کتابخانه های سنتی، شغل کتابدار سنتی نخواهیم داشت.

ب) برخی دیگر از مشاغل با تغییراتی مواجه می شوند. برای مثال، پزشکی و تجارت متاثر از فناوری اطلاعات و ارتباطات با روش های جدید اجرا می شوند.

ج) توسعه و رواج فناوری اطلاعات و ارتباطات موجب ایجاد مشاغلی نو خواهد شد؛ مشاغلی همچون برنامه نویس بانک اطلاعاتی، برنامه نویس سایت و مدیر شبکه.

د) ایجاد پدیده دورکاری به معنی استفاده از رایانه ها و ارتباطات راه دور برای انجام وظایف شغلی در موقعیت های جغرافیایی متفاوت، بر روش اجرای وظایف تاثیر می گذارد. دورکاری نه تنها مشاغل خدماتی و رسانه ای را تحت تاثیر قرار می دهد، بلکه با سازگار کردن ماشین آلات صنعتی برای دور کاری به صورت مبتنی بر وب یا اینترنت، امکان انجام فعالیتهای صنعتی از راه دور نیز میسر می شود.


ادامه ... اشتغال

ه) سطح وظایف واگذار شده به انسان ها نسبت به گذشته تخصصی تر خواهد شد و کارهای فیزیکی به ماشین ها واگذار می شود. بنابراین انسان در اجرای وظایف شغلی خود بیشتر از توانایی فکری و اطلاعاتی بهره می برد.

و) شاغلین به سواد اطلاعاتی، یعنی مهارت های مرتبط با فناوری اطلاعات نیازمندند.

ز) اطلاع رسانی دقیق و جامع بازارکار داخلی و خارجی به سادگی انجام می شود، به گونه ای که به راحتی می توان مشاغل مورد نظر در اقصی نقاط جهان را شناسایی کرد. همچنین سیستم های مشاوره شغلی هوشمند به صورت مبتنی بر وب در اختیار همگان قرار می گیرند.


تاثیر فناوری اطلاعات بر اشتغال اشتغال

  • در خصوص تاثیر فناوری اطلاعات بر نرخ اشتغال، دو نگرش وجود دارد. نگرش اول، به ایجاد مشاغل جدید در عرصه فناوری اطلاعات توجه دارد و خلق مشاغل نو در چنین حوزه ای را نوید بخش رشد اشتغال می داند براساس این دیدگاه، فناوری اطلاعات موجد فرصت های شغلی جدید است و بر نرخ اشتغال می افزاید. برای مثال، ورود به عرصه اقتصاد دیجیتالی و بهره گیری از تجارت الکترونیکی همراه با توسعه تجارت جهانی و گسترش بازارها، فرصت های شغلی جدیدی را به ارمغان خواهد آورد.

    نگرش دوم، ارتقای نقش ماشین ها یا سیستم های رایانه ای در کسب و کار و بهره گیری از هوش ماشین به جای هوش انسانی را مطرح می کند و معتقد است که چنین حرکتی، حذف تدریجی جایگاه انسان در مشاغل موجود و در نتیجه، کاهش فرصت های شغلی را به دنبال دارد.


سازمان و مدیریت کار اشتغال

  • تغییر و تحولات شغلی متاثر از فناوری اطلاعات، موجب شکل گیری روش های سازمانی و مدیریتی نوین می شود. از آن جمله می توان به ایجاد سازمان های مجازی و مدیریت از راه دور اشاره کرد. مدیریت از راه دور، به مجموعه خدمات مدیریتی گفته می شود که از راه دور انجام می پذیرد. مدیر می تواند با بهره گیری از فناوری اطلاعات، وظایفی همچون برنامه ریزی، سازماندهی، هدایت، تامین منابع و کنترل را اجرا کند. مدیریت از راه دور امکان دریافت اطلاعات متنوع از نقاط گوناگون و اعمال تغییرات در آن بر حسب ضرورت را فراهم می کند. مسئولان هدایت این نظام، در نقاط یا مراتب خاص می توانند، در صورتی که اقدام معینی از راه دور امکان پذیر نباشد، به محل مورد نظر مامور اعزام کنند.


مزایا و معایب دورکاری اشتغال

  • دور کاری مزایا و معایبی را برای کارفرمایان، کارکنان و جامعه به دنبال دارد که در این جا برخی از آن ها ارائه می شوند:


الف) مزایای دورکاری اشتغال

  • کاهش هزینه برای کارفرمایان (هزینه های امور اداری، تولیدی و غیره)

  • کاهش مشکلات مرتبط با کنترل حضور و غیاب کارکنان

  • توجه به نتیجه کار و نه به ساعت حضور فرد

  • گسترش جغرافیایی حوزه های عملکرد سازمان ها و ارائه خدمات در سطح ملی و بین المللی

  • امکان انتخاب بدون محدودیت جغرافیایی

  • بهبود شرایط کار و افزایش رضایت شغلی و بهره وری کارکنان

  • افزایش استقلال شغلی کارکنان

  • صرفه جویی در هزینه های گوناگون زمانی و مالی کارکنان

  • کاهش فشارهای روحی ناشی از محیط کار و تعاملات اجتماعی روزمره

  • افزایش زمان آزاد کارکنان

  • افزایش ارتباطات خانوادگی و بهبود شرایط خانواده

  • حفظ محیط زیست و کاهش آلودگی هوا

  • کاهش ترافیک و مصرف انرژی

  • کاهش نرخ بیکاری در اثر ایجاد مشاغل جدید

  • تدارک شرایط اشتغال برای کلیه شهروندان اعم از معلولین، زنان خانه دار و غیره

  • افزایش عدالت اجتماعی


مشاغل مناسب برای دورکاری اشتغال

اگرچه کار از راه دور را می توان به شیوه گروهی نیز انجام داد، ولی شغل های مناسب کار از راه دور به شغل هایی گفته می شود که فرد توانایی انجام آن ها را به تنهایی داشته باشد. این گونه مشاغل مانند: حسابدار، مشاور، مدیر، پژوهشگر، نویسنده، فروشنده و اپراتور تلفن از ویژگی های زیر برخوردارند:

  • به شکل فردی قابل هدایت و اجرا هستند

  • به آموزش، تعلیم و نظارت و بازرسی کمی نیازمندند

  • به زمان و مکان خاصی وابسته نیستند

  • به مواجهه رودررو با مشتری یا مدیر، دسترسی فیزیکی به منابع ثابت و بکارگیری اطلاعات محرمانه نیاز ندارند

  • نتایج به دست آمده در کار به سادگی قابل اندازه گیری هستند

  • با تفکر و برنامه ریزی، خواندن و نوشتن، پردازش لغات و متون، پژوهش، آنالیز و تفسیر داده و سایر کارهای کاغذی مرتبط هستند.



نیروی کار فناوری اطلاعات کیست؟ اشتغال

فناوری اطلاعات موجب تحولات شغلی در جامعه می شود. به گونه ای که برخی از مشاغل حذف و فرصت های شغلی جدید ایجاد می شوند. بی گمان اجرای موفق چنین مشاغلی از عهده افرادی بر می آید که از دانش و مهارت های لازم در زمینه فناوری اطلاعات برخوردار باشند. چنین شاغلینی به عنوان نیروی کار فناوری اطلاعات یا کارگران اطلاعاتی شناخته می شوند.

تعریف دقیق کارگر اطلاعاتی چیست؟ نیروی کار فناوری اطلاعات چه ویژگی های دارد؟ چه مشاغلی با فناوری اطلاعات مرتبط هستند و چگونه طبقه بندی می شوند؟


ادامه ... اشتغال

  • تعریف اول: پورات کارگران اطلاعاتی را چنین تعریف می کند: کارگران اطلاعاتی فقط کسانی نیستند که با ماشین ها و فناوری های اطلاعاتی کار می کنند، بلکه همه کسانی هستند که در امر تولید، توزیع، هماهنگی و پردازش دانش فعالیت دارند. همان طور که ملاحظه می شود، این تعریف بسیار گسترده است و بسیاری از مشاغل از جمله: روان پزشکی، معماری و فروشندگی را نیز در برمی گیرد.


ادامه ... اشتغال

  • تعریف دوم: انجمن فناوری اطلاعات آمریکا، زمینه های کاری IT را در محدوده مطالعه، طراحی، توسعه، پیاده سازی، مدیریت و پشتیبانی از سیستم های مبتنی بر رایانه تعریف می کند.


ادامه ... اشتغال

  • تعریف سوم: کمیته دولتی فناوری اطلاعات ایالت ویریجینا در آمریکا، این تعریف را ارائه می دهد: یک شغل IT در رابطه با ایجاد، ذخیره سازی، تبادل و یا استفاده از اطلاعات به کمک ادوات فناوری است و به صورت مشخص مشاغلی را در بر می گیرد که نیازمند طراحی و توسعه نرم افزار و سیستم های سخت افزاری، پشتیبانی فنی رایانه و سیستم های جانبی، تولید و مدیریت سیستم های شبکه ای و پایگاه های اطلاعاتی هستند.


ادامه ... اشتغال

  • تعریف چهارم: وزارت تجارت امریکا، که چندین گزارش متفاوت در رابطه با نیروی کار IT ارائه کرده است، دو تعریف مستقل برای نیروی کار اصلی IT و مشاغل مرتبط با IT مطرح می کند که در ادامه آمده است:


نیروی کار اصلی فناوری اطلاعات اشتغال

  • چهارگروه دانشمندان رایانه، مهندسان رایانه، تحلیلگران سیستم و برنامه نویسان رایانه را در بر می گیرند.


الف) دانشمندان رایانه اشتغال

  • افرادی هستند که در زمینه طراحی رایانه، اجرای پژوهش های مورد نیاز برای بهبود طرح ها و توسعه کاربردهای جدید فعالیت دارند. آنها نسبت به سایرین، از نوآوری و دانش تئوریک بالایی در زمینه حل مسائل پیچیده و تولید یا کاربرد فناوری جدید برخوردارند. این گونه افراد معمولاً در استخدام موسسات و مراکز آکادمیک هستند که در زمینه های تئوریک، سخت افزار و طراحی زبان کار می کنند.


ب) مهندسین رایانه ای اشتغال

  • این افراد در زمینه طراحی و توسعه وجوه نرم افزاری و سخت افزاری سیستم ها فعالیت دارند. آنها ممکن است با تیم های طراحی تجهیزات جدید رایانه ای نیز همکاری می کنند. همچنین امکان دارد به عنوان مهندس نرم افزار در زمینه طراحی و توسعه بسته های نرم افزاری و یا نرم افزارهای سیستمی فعالیت کنند.


ج) تحلیلگران سیستم اشتغال

  • آنها از دانش و مهارت های خود در زمینه حل مسئله، ارائه روش های مبتنی بر فناوری رایانه برای رفع نیازهای ویژه یک سازمان، پردازش اطلاعات مهندسی، علمی و تجاری و طراحی راه حل های جدید از رایانه استفاده می کنند. تحلیلگران سیستم ممکن است، سیستم های جدیدی را که شامل سخت افزار و نرم افزار است طراحی کنند یا کاربرد نرم افزاری جدیدی را برای بهره گیری بیشتر از توان رایانه ارائه دهند.


د) برنامه نویسان رایانه اشتغال

  • این برنامه نویسان در خصوص نوشتن و نگهداری از دستورالعمل ها، فراخوانی نرم افزارها یا برنامه های مورد نیاز در توالی منطقی اجرای توابع فعالیت دارند. در بسیاری از سازمان های بزرگ، برنامه نویسان رایانه از اطلاعات ارائه شده توسط تحلیلگران سیستم استفاده می کنند.


مشاغل اصلی و مرتبط با فناوری اطلاعات و مدارج تحصیلی مورد نیاز


مهارت ها و دانش مورد نیاز نیروی کار فناوری اطلاعات

  • نیروی کار IT، به دانش و مهارت های متنوع نیاز دارد تا از عهده وظایف خود برآید. این گونه مهارت ها را می توان در سه گروه کلی تقسیم کرد:

    الف) دانش فنی درباره فناوری اطلاعات

    ب) دانش صنعتی و تجاری (نظیر: تشخیص هزینه های پروژه، زمان بندی و بودجه، آشنایی با اطلاعات صنعتی و برنامه های پشتیبانی از تولید

    ج) مهارت های ارتباطی و سازماندهی (یعنی مهارت های لازم برای انجام کار تیمی و سازماندهی)


طبقه بندی مشاغل کار فناوری اطلاعاتIT


تقاضا و کمبود نیروی کار کار فناوری اطلاعاتIT در کشورهای مختلف اروپای غربی


مشکلات ناشی از کمبودهای نیروی کار فناوری اطلاعات

  • کمبود نیروی کار ماهر IT، موجب کند شدن فرآیند نوآوری و توسعه محصولات در صنایع می شود و در نتیجه نرخ صادرات و تولید ارزش افزوده را کاهش می دهد.

  • کمبود نیروی کار در صنایع مرتبط با IT، کاهش سرعت رشد آنها و در نتیجه تاثیر منفی بر اشتغال را در پی خواهد داشت.

  • کاهش نیروی کار IT، موجب افزایش حقوق شاغلان در این حوزه می شود. این موضوع به نوبه خود بر افزایش قیمت کالاها وخدمات تاثیر می گذارد. از سوی دیگر، نبود نیروی کار کافی موجب کاهش سرعت در ارائه محصولات و خدمات نیز می شود. بنابراین قدرت رقابت شرکت ها در بازارهای منطقه ای وجهانی را کاهش می دهد و این روند تاثیرات ناشایستی را بر اقتصاد ملی کشور خواهد گذاشت.

  • کمبود نیروهای مستعد در داخل کشور ویا قیمت بالای آن ها، موجب جذب و به کارگیری نیروهای خارجی می شود که در بلند مدت موجبات اتلاف نیروی کار داخلی را فراهم می آورد.


ادامه ... کار فناوری اطلاعات

  • شرکت که قادر به تامین نیروی کار مورد نیاز خود در عرصه IT نیستند، ممکن است به ناچار با شرکت های دیگری که چنین مشکلی را ندارند، ادغام شوند. این موضوع موجب کاهش کارایی صنعتی و اقتصادی خواهد شد.

  • فناوری اطلاعات و ارتباطات افزایش بهره وری در صنایع و سایر سازمان های دولتی و خصوصی را در پی دارد. بنابراین فقدان نیروی کار کافی در این زمینه تاثیرات ناگواری بر روند رشد بهره وری می گذارد.

  • کمبود نیروی کار ماهر IT سبب به کارگیری نیروی کار ضعیف و غیرکیفی در پست ها و مشاغل می شود و این موضوع به نوبه خود موجب کاهش کیفیت و نوآوری، افزایش هزینه، خرابی بیشتر محصولات و نارضایتی مشتریان می شود.

  • بازارهای کاری که با کمبود نیروی انسانی مواجهند، دچار نوسانات نیرویی هستند. به عبارت بهتر، میزان جابه جایی های نیروی کار زیاد می شود و به همین دلیل، هزینه استخدام، آموزش و سایر عملیات پرسنلی افزایش می یابد.


تاثیر فناوری اطلاعات بر سازمان کار فناوری اطلاعات

فصل دهم


ساختار سازمانی کار فناوری اطلاعات

  • سازمان ها ساختارهایی دارند تا با آنها اساس فعالیت های کارکنان خود را هماهنگ سازند. ساختار سازمانی در نمودار سازمانی جلوه می کند و نمایانگر سلسله مراتب اداری و حیطه کنترل مدیران است. همچنین گروه بندی کارکنان در داویر را نشان می دهد و ارتباط و تعامل آنها را تعیین می کند.

  • معمولاً ساختارهای سازمانی را می توان در یکی از دو الگوی مکانیکی و ارگانیک قرارداد. الگوی مکانیکی مبین سازمانی پیچیده، متمرکز و رسمی است که انعطاف پذیری کمتری دارد. در این حالت، سازمان دارای یک شبکه محدود اطلاعاتی است که معمولاً از رده های بالایی سازمان به پایین جریان می یابد. الگوی ارگانیک نیز مبین سازمانی با درجه انعطاف بالا، غیررسمی و غیرمتمرکز است. در این حالت افراد زیادی در تصمیم گیری های سازمانی مشارکت دارند.


تاثیر فناوری اطلاعات بر سازمان کار فناوری اطلاعات

  • فناوری اطلاعات فرصت های جدیدی را برای سازمان ها پدید آورده است تا بتوانند با یکدیگر ارتباطی نزدیک تر را برقرار سازند، از منابع و امکانات مشترک بهره جویند و مدل های جدید کسب و کار را تجربه کنند.

  • سازمان ها برای ورود به عصر اطلاعات، فرآیندهای سنتی خود را مورد مطالعه قرار می دهند و با مهندسی مجدد آنها، تمهیدات لازم را برای بهره مندی بیشتر از فناوری اطلاعات فراهم می آورند. فناوری اطلاعات به عنوان ابزار و بستر توسعه سازمان، تغییرات و تحولات زیادی را در سازمان ها پدید می آورد. از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:


ادامه ... کار فناوری اطلاعات

  • تغییر در ساختار سازمانی: ساختار هرمی یا سلسله مراتبی سازمان که با انعطاف پذیری، کارآیی و رقابت پذیری کم همراه است، به ساختار گسترده هرمی با ارتفاع کم و قاعده کم و قاعده وسیع تر تبدیل می شود و به سوی سازمان های شبکه ای و مجازی پیش می رود، به طوری که از انعطاف پذیری و کارایی بیشتری برخوردار است. برای مثال، در یک سازمان نمونه، بهره گیری از فناوری اطلاعات موجب شد تا با ارائه اختیارات بیشتر به کارکنان، سطوح مدیریتی از سیزده به چهار کاهش یابد.

  • تمرکز یا عدم تمرکز سازمانی: به کارگیری فناوری اطلاعات با توجه به دیدگاه مدیریت سازمان می تواند موجب تمرکز یا عدم تمرکز مدیریت شود. مدیرانی که مایل به تمرکز بیشتر در تصمیم گیری هستند، می توانند با به کارگیری این فناوری، اطلاعات بیشتری جمع آوری کنند و تصمیمات بیشتری را به صورت متمرکز بگیرند. از سوی دیگر، مدیرانی که مایل به کاهش تمرکز تصمیم گیری هستند، می توانند با استفاده از این فناوری، اطلاعات بیشتری را در اختیار کارکنان قرار دهند و بر میزان مشارکت آنان در تصمیم گیری های سازمانی بیفزایند.


ادامه ... کار فناوری اطلاعات

  • افزایش هماهنگی: با بهره گیری موثر از فناوری اطلاعات، مدیران و کارکنان می توانند با یکدیگر ارتباط بیشتری برقرار سازند. برای مثال، با استفاده از روش هایی همچون پست الکترونیکی، سیستم های اطلاعاتی و جلسات الکترونیکی از راه دور این امر میسر می شود. این فناوری محدودیت های جغرافیایی را حذف و به مدیران کمک می کند تا نوعی احساس گروهی خلق کنند.

  • جایگزینی نقش انسان و واحدهای سازمانی با سیستم های اطلاعاتی و ماشین ها همراه با ارتقای سطح شغلی انسان در سازمان: این امر موجب افزایش کارآیی انسان می شود. از سوی دیگر، ضرورت تخصصی تر شدن وظایف کارکنان، لزوم وجود دوره های آموزشی و تربیت کارکنان متخصص را به دنبال دارد. بنابراین بر درجه حرفه ای بودن سازمان می افزاید.


ادامه ... کار فناوری اطلاعات

  • تقویت رویکرد فرآیندی به جای رویکرد شغلی یا وظیفه ای: بهره گیری از فناوری اطلاعات سبب شناسایی فرآیندهای اطلاعاتی موجود در سازمان و مدیریت بهتر فرآیندها خواهد شد. بنابراین، به جای تمرکز بر مشاغل مستقل، به زنجیره ارتباطی آن ها و فرآیندهای اصلی و فرعی برای تحقق اهداف سازمانی توجه می شود.

  • به کارگیری موثر فناوری اطلاعات: می تواند موجب تقویت روند خودکارسازی و مجازی سازی فرآیندهای فیزیکی سازمان شده و افزایش دقت، سرعت عمل و کیفیت در ارائه خدمات و محصولات و کاهش هزینه را در پی دارد. همچنین باعث شناسایی و استفاده از منابع بالقوه می شود و نهایتاً افزایش بهره وری سازمانی را به دنبال دارد.


ادامه ... کار فناوری اطلاعات

  • حذف محدودیت های زمانی و مکانی و مرز زدایی سازمان: این کار پیچیدگی جغرافیایی سازمان را کاهش می دهد.

  • بهره گیری از مدل های نوین کسب و کار مبتنی بر فناوری اطلاعات: تنوع بیشتر در ارائه خدمات و محصولات را در پی داشته باشد.

  • تسهیل ارتباطات محیطی سازمان: ارتباط با عناصر محیطی سازمان همچون مشتریان و تامین کنندگان ساده تر می شود و امکان سفارشی سازی محصولات و خدمات را فراهم می آورد.

  • حذف محدودیت های جغرافیایی: امکان توسعه دایره مشتریان و ایجاد فضاهای بازاری جهانی (مثل بازارهای اینترنتی) به جای مکان های بازاری را فراهم می آورد.

  • تاثیر فناوری اطلاعات بر شیوه مدیریت سازمان: به عنوان مثال امکان مدیریت و نظارت از راه دور را میسر می کند.

  • تاثیر فناوری اطلاعات بر فرهنگ سازمان: استفاده از فناوری اطلاعات به عنوان یک فناوری جدید تاثیراتی را بر فرهنگ سازمانی و کاری کارکنان خواهد داشت.


سازمان های مجازی کار فناوری اطلاعات

  • عصر اطلاعات با وِیژگی های خاص خود سازمان هایی جدید را به ارمغان آورده است که از آن ها عنوان هایی همچون نهادهای الکترونیکی یا سازمان های مجازی یاد می شود. سازمان های مجازی حاصل نهایت تاثیر و به کارگیری فناوری اطلاعات در سازمان ها هستند.

  • تاکنون تعریف های متفاوتی از سازمان مجازی ارائه شده اند که از جمله می توان گفت سازمان مجازی.

  • سازمانی مبتنی بر شبکه است که با استفاده از آخرین فناوری های ارتباطی و اطلاعاتی مانند اینترنت و همکاری با اشخاص و سازمان های دیگر را خارج از فضا، زمان مرزهای فیزیکی امکان پذیر می سازد.

  • شامل موجودیت های مستقلی است که آن موجودیت ها با استفاده از فناوری اطلاعات در یک شبکه ارتباطی، مهارت ها، دانش وخبرگی های خود را به اشتراک می گذارند.

  • شبکه ای موقتی از سازمان های مستقل و خودمختار است که با استفاده از فناوری اطلاعات و منظور ایجاد رقابت در کنار یکدیگر قرار می گیرند.


ویژگی های سازمان های مجازی کار فناوری اطلاعات

  • برخی از ویژگی های سازمان های مجازی عبارتند از:

    1- امکان استفاده مشترک از منابع

    2- استفاده از ارتباطات رایانه ای

    3- یکسان بودن اعضا (شرکا)

    4- عدم مرز محدود و مشخص جغرافیایی

    5- موقتی بودن اهداف

    6- کوچکی جثه فیزیکی سازمان

    7- انعطاف پذیری، چابکی و قابلیت انطباق


روش های معمول در پیاده سازی سازمان های مجازی

  • سازمان های مجازی می توانند با روش های متفاوتی پیاده سازی شوند. برخی از آنها عبارتند از: کارکنان در مکانی دور از محل کارفرما وظایف خود را انجام می دهند. بدین منظور، از تجهیزات مخابراتی و رایانه های استفاده می شود تا ارتباط آن ها با دفتر کارفرما برقرار شود. این روش را Telecommuting گویند.

  • کارکنان در مکانی خارج از شهرهای اصلی فعالیت می کنند. این مکان ها امکانات خاصی از جمله قابیلت اتصال به ماهواره را دارند. این روش را Telecenters می نامند.

  • کارکنان از طریق امکانات مخابراتی سیار فعالیت می کنند. بدین منظور تجهیزات خاص مانند رایانه های سیار، پیجرها و تجهیزات پست الکترونیکی به صورت بی سیم استفاده می شوند. این روش را Mobile Working گویند.


ادامه ... سازمان های مجازی

  • کارکنان در مکان هایی شامل ترمینال های رایانه ای فعالیت می کنند. به گونه ای که هنگام ورود به آنها میز و رایانه ای تخصیص داده می شود تا از آن طریق فعالیت های خود را انجام دهند. ضمناً امکانات را به صورت ثابت به افراد تخصیص نمی دهند. معمولاً این روش برای دفاتری استفاده می شود که در آن کارکنان وقت زیادی را در ارتباط با مشتریان صرف می کنند. این روش را Hot Desking می نامند.

  • کارکنان با یکدیگر از مکان های دور، با استفاده از روش هایی چون پست الکترونیکی یا ویدئو کنفرانس، ارتباط برقرار می کنند. این روش را Virtual Teams می گویند.


برخی از فناوری های مورد استفاده در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • اینترنت، اینترانت و اکسترانت

  • فناوری ویدئو کنفرانس

  • پست الکترونیکی

  • فناوری های بی سیم

  • واقعیت مجازی (VR)

  • پورتال ها

  • فناوری (XML)


مزایای مجازی سازی سازمان ها در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • تشکیل سازمان های مجازی با مزایایی همراه است که قبلاً نیز به عنوان به کارگیری فناوری اطلاعات و کاربردهای آن مورد توجه قرار گرفته اند. برخی از آنها عبارتند از:

  • کاهش هزینه های مرتبط با فضاهای اداری، تردد و مانند آن و افزایش بهره وری

  • حذف محدودیت های جغرافیایی و زمانی

  • توزیع فعالیت های سازمانی که موجب کاهش هزینه های حاصل از اعتصاب های و حوادث طبیعی می شود

  • جلوگیری از رفت و آمدها و تردد و در نتیجه افزایش رفاه کارکنان

  • تقویت فرهنگ کارمداری و تاکید بر خروجی کار به جای حضور


معایب مجازی سازی سازمان ها در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • در مقابل مزایای یاد شده معایبی نیز مطرح می شوند که برخی از آنها عبارتند از:

  • کاهش ارتباط رو در رو که موجب انزوای انسان ها می شود و مشکلات روانی را به دنبال دارد

  • تضعیف امنیت شغلی کارکنان و عدم شفافیت مسیر شغلی آنان

  • ضرورت تامین امکانات خاص برای انجام فعالیت ها

  • افزایش تهدیدات امنیتی از سوی خرابکاران

  • عدم وجود استانداردهای مورد توافق برای توسعه سازمان های مجازی

  • مدیریت پیچیده این گونه سازمان ها


فناوری در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:اطلاعات و دولت

فصل یازدهم


فناوری اطلاعات و دولت در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • با ظهور فناوری اطلاعات که مولود عصر صنعت است، فاصله ها کمتر می شود و در هر کشور به صورت دهکده کوچکی در می آید که در آن:

  • رابطه هیئت حاکمه و مردم گسترش می یابد. بنابراین مردم از فعالیت های دولتمردان آگاه سریع تر می شوند.

  • مردم به صورت وسیع تری در سیاست گذاری شرکت می کنند.


دولت الکترونیکی در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • تاکنون تعاریف متفاوتی از دولت الکترونیک ارائه شده اند. از آن جمله می توان گفت دولت الکترونیکی.

  • کسب وکار الکترونیکی در یک کشور است. این نظر از آن جا ناشی شده است که دولت الکترونیکی و کسب و کار الکترونیکی از زیرساختی واحد استفاده می کنند. با وجود این، تفاوت های واضحی بین مدل های بازار در بخش های عمومی و خصوصی وجود دارند که باید دولت الکترونیکی را حوزه جداگانه ای در نظر گرفت.

  • سازماندهی مجدد خدمات شهروندی به کمک فناوری اطلاعات است.

  • کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات است برای ارتقای کارآیی، اثربخشی و شفافیت تبادلات و تعاملات اطلاعاتی بین دولت ها. همچنین درون دولت شامل سطوح گوناگون ادارات دولتی اعم از محلی، شهری یا در سطح کشور، شهروندان و بنگاه های تجاری است که موجب ارتقای توانمندی شهروندان از طریق دسترسی و بهره گیری از اطلاعات می شود.

  • از دید کسب و کار، کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات است برای بهبود، انتقال و تعریف مجدد منابع و مبادله اطلاعات بین عاملان، نظیر شرکت ها، دولت و مشتریان.


اهداف و مزایای دولت الکترونیکی در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • کاهش تشریفات دست و پاگیر اداری: برخورداری از دولت الکترونیکی، موجب کاهش بروکراسی و تشریفات دست و پاگیر مرسوم در سازمان های دولتی خواهد شد.

  • ارائه خدمات الکترونیکی: در یک دولت الکترونیکی، خدماتی که دولت از طریق کارگزاران خود به مشتریان عرضه می کند، الکترونیکی است. بنابراین دیگر مشتری ناچار نیست بسیاری از کارهای خود را در زمانی طولانی و با خستگی و سردرگمی انجام دهد. او می تواند توسط امکاناتی که دولت فراهم آورده است، خدمات مورد نیاز خود را به صورت الکترونیکی در کوتاه ترین زمان ممکن و با کیفیت مناسب به صورت شبانه روزی دریافت کند.


ادامه ... در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • اطلاع رسانی الکترونیکی: یکی از مهم ترین انتظارات شهروندان یک جامعه، دریافت به موقع اطلاعات مورد نیاز است. این انتظار در یک دولت الکترونیکی برآورده می شود. چنین دولتی با ابزارها و امکانات به کار گرفته شده می تواند، اطلاع رسانی به موقع و شفاف درباره عملکرد دولت، برنامه ها، رویدادها و سایر امور انجام دهد.

  • تامین رضایت شهروندان: ارائه خدمات به موقع و با کیفیت به شهروندان و سهیم کردن آنان در تصمیم گیری های عمومی موجب افزایش رضایت آنان می شود.

  • افزایش اقتدار ملی: دستیابی سریع به اطلاعات و بهره مندی مناسب ازآن و همچنین اطلاع رسانی صحیح و شفاف و تقویت نقش ملت در تصمیم گیری، افزایش اقتدار ملی را به دنبال دارد.

  • افزایش بهره وری: ارائه خدمات موثر و کارآمد، کارایی بیشتر سازمان های اداری و کاهش هزینه ها و تلفات زمانی موجب افزایش بهره وری ملی خواهد شد.


ادامه ... در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • توسعه مشارکت مردمی: تدارک شرایط مشارکت مستقیم همه شهروندان در فرآیندهای تصمیم گیری و سیاست گذاری توسط دولت الکترونیکی از جمله اهداف تحقق آن به شمار می رود.

  • شفافیت امور و کاهش رشوه خواری: دسترسی سریع به اطلاعات شفاف و امکان نظارت و ارزیابی دقیق، از فساد اداری و رشوه خواری خواهد کاست. این موضوع می تواند یکی دیگر از اهداف تحقق دولت الکترونیکی محسوب شود.

  • تصمیم گیری سریع مبتنی بر اطلاعات: در فرآیند حل مساله، اتخاذ تصمیم صحیح مبتنی بر 90 درصد اطلاعات و 10 درصد مهارت های فردی است که تحقق دولت الکترونیکی، جمع آوری و پردازش اطلاعات در زمان کوتاه را میسر می سازد.


ادامه ... در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • اثرات مثبت زیست محیطی: با تبدیل نسخه کاغذی پرونده ها، مدارک، کتب و غیره به نسخه الکترونیکی، مصرف کاغذ کاهش می یابد. در نتیجه جنگل ها و منابع طبیعی کمتر آسیب می بینند. از طرف دیگر، با کاهش حمل و نقل بین شهری برای دستیابی به اطلاعات و خدمات دولتی سوخت کمتری مصرف می شود و خطرات زیست محیطی کاهش می یابد.

  • کارآفرینی: برای تحقق دولت الکترونیکی، باید زیرساخت هایی توسعه یابند که ایجاد، بهره برداری و نگهداری از آن ها، به نیروی کار فناوری اطلاعات نیاز دارد.


مدل های استقرار دولت الکترونیکی در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • برای پیاده سازی دولت الکترونیکی، به هر صورت که تعریف شده باشد، مدل هایی ارائه شده اند. کشورهای گوناگون ممکن است از مدل های متفاوتی برای استقرار دولت الکترونیکی استفاده کنند. در این قسمت برخی از این مدل ها بررسی می شوند.


مدل سازمان ملل در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • سازمان ملل در پژوهشی که در سال 2002 میلادی انجام داده، مدلی پنج مرحله ای را برای استقرار دولت الکترونیکی ارائه کرده است. این مدل که برای تعیین وضعیت تکامل کشورها مطرح شده، به گونه ای میزان آمادگی آنها را برای پذیرش فناوری اطلاعات نشان می دهد. مراحل پنج گانه ای که این مدل با نگرشی کاربردی ارائه می دهد، عبارتند از:


1- مرحله پیدایش یا ظهور در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • در این مرحله کشورها از طریق ایجاد یک وب سایت کوچک در وب حضور می یابند؛ ادارات دولتی نیز سایت های اینترنتی خود را ایجاد می کنند. البته اطلاعات موجود روی این وب سایت ها غیرکافی هستند و به ندرت به روز می شوند و اطلاعات لازم برای توضیح نحوه دسترسی به خدمات کاربران داده نمی شود. اطلاعات معمولاً به صورت محصولات، خدمات، آدرس ها و ارتباط با سایر وب سایت هاست و نیز به شکل پاسخ به سئوال های معمول قابل دسترسی است.


2- مرحله ارتقاء یا توسعه در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • تعداد صفحات وب در این مرحله افزایش می یابد و اطلاعات موجود روی آن ها بیشتر می شود همچنین سایت های اینترنتی پویاتر خواهند شد. اطلاعات به صورت پویا و متنوع ارائه و سریع تر به روز می شود و به شکل کاتالوگ، خبرنامه وموتورهای جستجو در دسترس است.


3- مرحله تعامل در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • ارائه اطلاعات براساس نیاز مراجعان سازماندهی می شود وکاربران می توانند با پست الکترونیکی یا تکمیل کاربرگ های الکترونیکی با سازمان مربوطه ارتباط برقرار کنند. بنابراین در این مرحله ارتباط دو طرفه بیشتری میان مشتریان و سازمان ها برقرار می شود. همچنین بانک های اطلاعاتی با موتور جستجو در اختیار کاربران قرار می گیرند تا امکان جستجوی اطلاعات فراهم شود. مشتریان امکان سفارش سازی محصولات و خدمات برخط را خواهند داشت؛ یعنی می توانند، تنها محصولات و اطلاعاتی را ببینند که مورد نیازشان است.


4- مرحله تراکنش یا تبادل در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • کاربران می توانند از خدمات برخط استفاده کنند، برای دریافت خدمات مبلغ مورد نظر خود را بپردازند و فرآیند مالی با درجه امنیت مورد نیاز را به صورت برخط انجام دهند.


5- مرحله یکپارچگی یا ادغام در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • در این مرحله، همه خدمات و اطلاعات دولتی، به سادگی توسط اینترنت قابل دسترسی هستند. همه وظایف سازمان ها به صورت الکترونیکی یکپارچه شده اند و در فضای دیجیتال مرزهای متمایز کننده ادارات برداشته شده اند. پژوهش هایی که توسط سازمان ملل انجام گرفته اند گویای آن است که چه کشورهایی و در چه گامی از مدل پنج مرحله ای فوق قرار گرفته اند. برای مثال در سال 2002 میلادی، 32 کشور جهان در مرحله پیدایش، 65 کشور در مرحله ارتقاء، 55 کشور در مرحله تعامل و 17 کشور در مرحله تراکنش قرار داشتند و هیچ یک از کشورهای جهان به مرحله یکپارچگی نرسیده بودند.


قابیلت های دولت الکترونیکی در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • قابلیت های که انتقال از مدیریت عمومی و سنتی به مدیریت الکترونیکی ارائه می کند، هنوز ناشناخته اند. با این حال می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • شکل های جدید تحویل اطلاعات

  • روش های جدید دسترسی شهروندان به اطلاعات

  • روش های جدید تعامل و مبادله اطلاعات با شهروندان

  • شکل های جدید ایجاد انجمن ها به صورت محلی و عمومی از طریق روش های برخط

  • شکل های جدید دخالت مردم در فرآیند قانون گذاری وسیاست گذاری

  • راه های جدید توسعه مهارت ها برای شرکت فعال مردم در دولت الکترونیکی

  • شکل های جدید وکالت

  • روش های جدید ارائه اطلاعات برای دولت

  • روش های جدید کاهش شکاف دیجیتالی با توسعه خدمات همگانی دسترسی به اطلاعات

  • روشهای جدید رهبری


شرایط تحقق دولت الکترونیکی در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • تحقق موفقیت آمیر دولت الکترونیکی در جامعه به دو موضوع بستگی دارد:

    1- وجود چشم انداز مطلوب دولت الکترونیکی

    2- سازگاری دولت الکترونیکی با تقاضای کاربران

    ابتدا باید چشم انداز دولت الکترونیکی مشخص شود که این خود مستلزم شناخت توانایی های آن متناسب با نیاز کاربران است. سپس شناسایی و استفاده از کاربردهای گوناگون دولت الکترونیکی و ارزیابی میزان گسترش و سازگاری چنین کاربردهایی با نیازهای جامعه انجام می پذیرد. موفقیت در به کارگیری دولت الکترونیکی از طریق اندازه گیری دو گروه از شاخص ها میسر می شود:

    الف) شاخص هایی که میزان حرکت به سمت چشم انداز دولت الکترونیکی را اندازه گیری می کنند.

    ب) شاخص هایی که سازگاری دولت الکترونیکی با نیازهای کاربران و مقبولیت آن را نشان می دهند.


مردم سالاری الکترونیکی در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:

  • با برخورداری از دولت الکترونیکی می توان مردم سالاری الکترونیکی را توسعه داد. مردم سالاری الکترونیکی، به معنی به کارگیری فناوری اطلاعات برای پشتیبانی و توسعه مردم سالاری است. ابعاد موجود در مردم سالاری الکترونیکی عبارتند از:

  • اطلاعات: وجود اطلاع رسانی شفاف از سوی حکومت به مردم

  • ارتباطات: تعامل دو طرفه بین حکومت و مردم

  • مشارکت: ایجاد فرصت برای توسعه مشارکت های مردمی

  • وجود آزادی: آزادی بیان، رسانه های آزاد، آزادی اجتماعات و انتخابات آزاد و رای گیری الکترونیکی یکی از نتایج مردم سالاری الکترونیکی است.


فناوری اطلاعات و در پیاده سازی سازمان های مجازی شامل موارد زیر هستند:شهرهای الکترونیکی

فصل دوازدهم


شهر الکترونیکی و شهروند الکترونیکی

  • تاکنون تعاریف متفاوتی از شهر الکترونیکی ارائه شده اند که از آن جمله می توان گفت شهر الکترونیکی:

  • شهری است که در آن اطلاعات و خدمات مورد نیاز شهروندان به صورت شبانه روزی از طریق اینترنت در دسترس است.

  • به استفاده سهل و آسان از فناوری اطلاعات، برای توزیع خدمات دولتی به صورت مستقیم به شهروندان به صورت 24 ساعته در شبانه روز و 7 روز در هفته می گویند.

  • یک شکل پاسخگویی از شهرداری است که بهترین خدمات شهری را به صورت به هنگام به شهروندان ارائه می کند و آنها را در فعالیت های اجتماعی مشارکت می دهد.

  • از دید کاربر، وب سایتی است که از طریق آن دسترسی به تمام خدمات شهری میسر است.

  • به معنای استفاده از شبکه ها جهت ارائه و تحویل سریع و دو طرفه (تعاملی) خدمات شهری به شهروندان است. در واقع شهر الکترونیکی، دستیابی به بهره وری در بخش دولتی و از بین بردن تشریفات اداری است.


مدل شهر الکترونیکی الکترونیکی

  • شهر الکترونیکی شامل اجزایی است که تعامل آن ها با یکدیگر تحقق چنین شهری را میسر می سازد. این اجزا را می توان در چهار مولفه کلی زندگی الکترونیکی، سازمان الکترونیکی، دولت الکترونیکی و زیرساختارهای الکترونیکی لحاظ کرد.

دولت الکترونیکی

سازمان الکترونیکی

زندگی الکترونیکی

زیر ساختار الکترونیکی


زندگی الکترونیکی الکترونیکی

  • فناوری اطلاعات، دگرگونی های وسیعی را در زندگی بشر به همراه داشته است. در سراسر جهان، خصوصاً کشورهای پیشرفته، سبک زندگی انسان ها در اثر استفاده از ابزارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات تغییر یافته است. به طوری که در برخی کشورها، نظریه زندگی الکترونیکی مطرح شده است. اجزای زندگی الکترونیکی عبارتند از:

  • آموزش الکترونیکی: یعنی استفاده از فناوری اطلاعات برای آموزش و انتقال مفاهیم آموزشی.

  • تفریح الکترونیکی: یعنی استفاده از فناوری اطلاعات برای ارائه خدمات سرگرمی، تفریحی، سیاحتی و گردشگری.

  • ارتباطات الکترونیکی: یعنی استفاده از فناوری اطلاعات در برقراری ارتباطات، ارسال و دریافت پیام، مانند کیوسک های ارتباطی و پست الکترونیکی.

  • تراکنش الکترونیکی: یعنی نقل و انتقال وجوه مالی برای انجام امور روزانه مثل خرید، داد و ستد و معاملات با کمک اینترنت.


سازمان الکترونیکی الکترونیکی

  • سازمان ها و شیوه انجام کار در آن ها نیز تحت تاثیر فناوری اطلاعات قرار گرفته اند. به گونه ای که امروزه در بیشتر ادارات از امکانات الکترونیکی استفاده می شود. در این ارتباط می توان به این موارد اشاره کرد. تجارت الکترونیکی به معنی انجام معاملات تجاری از طریق اینترنت توسط سازمان ها، تدارکات الکترونیکی به معنی تامین مواد، قطعات و سایر نیازمندی ها با استفاده از روشهای اینترنتی و سیستم های برنامه ریزی منابع بنگاه به معنی نرم افزارهای یکپارچه ای که تمام فرآیندها و فعالیت های سازمان را پوشش می دهند.


دولت الکترونیکی الکترونیکی

  • دولت الکترونیکی، یعنی استفاده از فناوری اطلاعات برای اداره سازمان ها و ارائه خدمات شبانه روزی به شهروندان که قبلاً به صورت کامل تشریح شده است.


زیرساختار الکترونیکی الکترونیکی

  • ایجاد شهر الکترونیکی بدون وجود زیرساختاری مناسب ممکن نیست. چنین زیرساختاری می تواند بخش های مهمی را شامل شود، مانند:

  • وجود نیروی انسانی ماهر و متخصص

  • محیط حقوقی به معنی وجود قوانین و مقررات مورد نیاز، مانند: قانون تجارت الکترونیکی، قانون پرداخت و قانون جرایم رایانه ای

  • شرایط فرهنگی مناسب برای استفاده مناسب از خدمات شهر الکترونیکی

  • زیرساخت مخابراتی فناوری اطلاعات، مانند: توسعه خطوط تلفن ثابت و همراه، توسعه مراکز خدمات اینترنتی و تقویت پهنای باند مورد نیاز


مزایای شهر الکترونیکی الکترونیکی

  • برخی از مزایای چنین شهری عبارتند از:

  • افزایش بهره وری در ارائه خدمات شهری به دلیل حذف محدودیت های زمانی ناشی از لزوم حضور فیزیکی در سازمان ها و افزایش دقت و سرعت در ارائه خدمات

  • بهبود کیفیت خدمات شهری همراه با کاهش هزینه های زائد

  • حذف بوروکراسی و ارائه خدمات یک مرحله ای به شهروندان

  • اطلاع رسانی دقیق و کامل وتوسعه سواد اطلاعاتی که به ارتقای فرهنگ جامعه می انجامد

  • افزایش نقش مشارکتی مردم در تصمیم سازی های شهری و کشوری که موجب تحقق مردم سالاری الکترونیکی خواهد شد


ادامه ... الکترونیکی

  • امکان بهره گیری همه شهروندان به صورت مساوی از خدمات شهری

  • امکان نظارت دقیق بر عملکرد سازمان ها و افراد، ارائه آمارها و گزارشات و تقویت قانونمندی و در نتیجه کاهش رشوه خواری و رانت خواری

  • افزایش رفاه عمومی

  • حفظ محیط زیست و کاهش آلودگی و ترافیک

  • صرفه جویی در وقت و انرژی

  • کاهش معضلات اجتماعی همچون بیکاری و تکدی گری


موانع موجود در تحقق شهر الکترونیکی

  • برخی از موانع موجود در برابر تحقق شهرهای الکترونیکی عبارتند از:

  • کافی نبودن نیروی ماهر و متخصص برای اداره شهر الکترونیکی

  • لزوم سرمایه گذاری قابل توجه برای به روز کردن اطلاعات و همچنین حفاظت از سیستم ها

  • نبود نرم افزارهای لازم و یا کار نبودن آنها

  • عدم دسترسی کافی و کیفی مردم به اینترنت

  • نگرانی های امنیتی در مورد اطلاعاتی که از طریق شبکه در دسترس است و همچنین سوء استفاده از حریم شخصی افراد

  • امکان ایجاد ناهنجاری های فرهنگی در جوامع به علت نفوذ فرهنگ های دیگر


خدمات شهرهای الکترونیکی الکترونیکی

  • خدمات ارائه شده در شهرهای الکترونیکی، در همه زمینه های شهری و اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، آموزشی و پژوهشی متحول می شود. برای مثال می توان به خدمات زیر اشاره کرد:

  • اطلاع رسانی تحت شبکه در مورد ویژگی ها و شرایط جغرافیایی و محیطی شهرها، مانند اطلاعات در مورد راه ها، آب و هوا، اطلاعات سازمان ها و اماکن آموزشی، ورزشی وتوریستی

  • بازدید و استفاده از نمایشگاه ها، کتابخانه ها، موزه ها، مراکز زیارتی بدون حضور فیزیکی

  • تکمیل کاربرگ های درخواست شغل و کاریابی، ثبت شرکت ها، ازدواج، طلاق، صدور شناسنامه، گواهینامه، بیمه نامه و غیره در هر زمان و مکان مبتنی بر شبکه


ادامه ... الکترونیکی

  • شرکت در انتخابات، ارائه نظرات، انجام پژوهش ها و همه فرآیندهای تصمیم سازی و انجام مکاتبات بین مردم و مسئولان به صورت الکترونیکی

  • پرداخت قبوض و صورت حساب های مالیات، عوارض، آب، گاز، برق و تلفن، رزرو هتل، بلیت و سایر موارد مشابه به صورت الکترونیکی

  • انجام معاملات گوناگون بین شرکت ها و مصرف کنندگان مبتنی بر شبکه

  • امکان دسترسی از راه دور به پزشکان و متخصصان، به گونه ای که پزشکان می توانند بیماران خود را از طریق شبکه های رایانه ای تحت نظارت قرار دهند. این کار «پزشکی الکترونیکی» یا «دورا پزشکی» نامیده می شود.

  • کنترل ادوات و لوازم گوناگون از راه دور میسر می شود. برای مثال، می توان سیستم های خانگی نظیر اجاق و کولر را از طریق شبکه های رایانه ای و از راه دور تحت کنترل قرار داد. این کاربرد را «دورا عملیات» می نامند.


چگونگی تحقق شهرهای الکترونیکی الکترونیکی

  • دستیابی به شهر الکترونیکی، بدون توجه به زیرساخت ارتباطی قوی، محیط حقوقی مناسب به معنی وجود قوانین و ضوابط لازم برای ترغیب بهره گیری از روش های نوین همچون تجارت الکترونیکی، تامین امنیت اطلاعات و ارتباطات و اقتصاد آزاد، توسعه سواد اطلاعاتی شهروندان، بافت فیزیکی مناسب مانند بزرگراه ها، خطوط راه آهن و فرودگاه ها، مدیریت فعال و پویا، و سایر شرایط لازم بمنظور ایجاد و توسعه خدمات شهری و همچنین فرهنگ استفاده صحیح، میسر نیست.

  • برای تحقق شهرهای الکترونیکی، روش های متفاوتی در شهرهای گوناگون جهان مورد توجه قرار گرفته اند؛ زیرا هریک از شرایط و ویژگی های خاص خود برخوردارند. به عبارت بهتر، رویه واحد و ثابتی بدین منظور وجود ندارد. برای مثال روند تحقق شهر الکترونیکی در شهر تورنتو و تایپه را بررسی می کنیم.


الف) شهر تورنتو الکترونیکی

  • مجریان شهر الکترونیکی تورنتو تحقق شهر الکترونیکی را در سه مرحله مدنظر قرار داده اند:

  • طراحی

  • پیاه سازی

  • تثبیت

  • در اولین مرحله نقاط ضعف و قوت و همچنین فرصت ها و تهدیدات تحقق شهر الکترونیکی شناسایی و ابعاد و اجزای آن طراحی می شود. سپس زیر ساخت مورد نیاز تامین و پیاده سازی می شود و در نهایت روند بهبود و تکامل مستمر شهر الکترونیکی با عنوان مرحله تثبیت آغاز می گردد.


ب) شهر تایپه الکترونیکی

  • مسئولان شهر الکترونیکی تایپه معتقدند، برای تحقق شهر الکترونیکی سه مرحله وجود دارد:

  • کاربری فناوری اطلاعات در فعالیت های شهری

  • ارتباط الکترونیکی فعالیت های شهری

  • یکپارچه سازی فعالیت ها

  • مرحله اول به دنبال شناسایی کاربردهایی از فناوری اطلاعات است که در شهر می توان اجرا کرد. به عبارت بهتر فعالیت های شهری با توجه به فناوری اطلاعات بازمهندسی می شوند. مرحله دوم، ارتباط بین فعالیت ها را شناسایی می کند و در پی الکترونیکی کردن آنهاست. و در مرحله سوم تمام فعالیت های مرتبط به صورت یکپارچه می شوند و در نتیجه سیستم منسجم و واحدی برای مدیریت فعالیت های شهری مبتنی بر فناوری اطلاعات ایجاد خواهد شد.


ad