zys 304 sulama ankara niversitesi ziraat fak ltesi ziraat m hendisli i lisans program 6 yar y l
Download
Skip this Video
Download Presentation
Prof. Dr. Süleyman KODAL [email protected]

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 95

Prof. Dr. Süleyman KODAL [email protected] - PowerPoint PPT Presentation


  • 312 Views
  • Uploaded on

ZYS 304 SULAMA Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ziraat Mühendisliği Lisans Programı 6. Yarıyıl. Prof. Dr. Süleyman KODAL [email protected] SULAMA DERSİNİN İÇERİĞİ. Giriş (1. hafta) Sulama Sistemleri (2. hafta) Toprak-Bitki-Su İlişkileri (3.-4. hafta)

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Prof. Dr. Süleyman KODAL [email protected]' - hilda-horne


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
zys 304 sulama ankara niversitesi ziraat fak ltesi ziraat m hendisli i lisans program 6 yar y l

ZYS 304SULAMAAnkara Üniversitesi Ziraat FakültesiZiraat Mühendisliği Lisans Programı6. Yarıyıl

Prof. Dr. Süleyman KODAL

[email protected]

sulama ders n n er
SULAMA DERSİNİN İÇERİĞİ
  • Giriş (1. hafta)
  • Sulama Sistemleri (2. hafta)
  • Toprak-Bitki-Su İlişkileri (3.-4. hafta)
  • Bitki Su Tüketimi ve Sulama Suyu İhtiyacı(5.-6.-7. hafta)
  • Arazinin Sulamaya Hazırlanması (8. hafta)
  • Sulama Yöntemleri(9. hafta)
    • Salma sulama yöntemi(9. hafta)
    • Tava sulama yöntemi(10. hafta)
    • Uzun tava sulama yöntemi(10. hafta)
    • Yağmurlama sulama yöntemi(11. hafta)
    • Damla sulama yöntemi(11. hafta)
    • Ağaç altı mikro yağmurlama sulama yöntemi(11. hafta)
  • Sulama Suyu Kalitesi ve Sorunlu Topraklar(12. hafta)
  • Drenaj(13.-14. hafta)
sulama y n nden nemli baz toprak zellikleri
Sulama yönünden önemli bazı toprak özellikleri
  • Toprak fazları
    • Katı (toprak taneleri)
    • Sıvı (toprak suyu)
    • Gaz (toprak havası)
  • Toprak bünyesi : Toprak tanelerinin büyüklük dağılımı
    • Kil (< 0.002 mm)
    • Mil (0.002 - 0.05 mm)
    • Kum (0.05-2 mm)
slide5
Toprak bünye sınıfları
    • S, LS, SL, L, SiL, Si, SCL, CL, SiCL, SC, SiC, C
  • Toprak yapısı : Toprak tanelerinin dizilişi ve gruplar halinde kümeleşme biçimi
    • Taneli (teksel) yapı : Ped yoksa
    • Kümeli (agregat şeklindeki) yapı : Ped varsa
slide8

AĞIRLIK (g)

HACİM (cm3)

GAZ (hava)

Wg

Vg

Ve

SIVI (su)

Ww

Vw

W

V

KATI

(toprak zerresi)

Ws

Vs

n = 100 (Ve / V)

Gs = γs / γw = Ws / Vs γw = Ws / Vs

e = 100 (Ve / Vs)

γt = Ws / V

S = 100 (Vw / Ve)

•Özgül ağırlık (Gs), hacim ağırlığı (γt), porozite (n),

gözenek oranı (e), doyma derecesi (S)

slide9

% 25

% 40

ETKİLİ KÖK

DERİNLİĞİ

KÖK

BÖLGESİ

% 25

% 30

% 25

% 20

% 25

% 10

Sulama suyu uygulanacak toprak derinliği

  • Etkili kök derinliği
  • Etkili toprak derinliği
  • Bu iki değerden hangisi küçük ise, o değer sulama suyu uygulanacak toprak derinliğini verir.

ALINAN

SU

toprak nemi ifade bi imleri
Toprak nemi ifade biçimleri
  • Kuru ağırlık yüzdesi cinsinden ifade
  • Hacim yüzdesi cinsinden ifade
  • Derinlik cinsinden ifade
  • Toprak rutubet gerilimi (tansiyon) cinsinden ifade (atm, b, kg/cm2, m, cm, pF)

Pw = 100 (Ww / Ws) = 100 (W - Ws) / Ws

Pv = 100 (Vw / V) = Pw (γt / γw) = Pw γt

d = (Pw / 100) γt D

toprak nemi sabiteleri

TRG

SABİTE

0 atm

DN

SIZAN SU

1/10-2/3 atm

(1/3 atm)

TK

KULLANILABİLİR

SU

KSTK

7-40 atm

(15 atm)

SN

HİGROSKOPİK

SU

10 000 atm

FK

Toprak nemi sabiteleri
kullan labilir toprak suyu stk ve izin verilen t ketim vt

İZİN VERİLEN TÜKETİM

Derine sızan su (cazibe suyu, yerçekimi suyu)

DOYMA NOKTASI

(DN)

DN

TARLA KAPASİTESİ

(TK)

TK

İVT

(p, %)

STK = Su tutma kapasitesi

(kullanılabilir toprak

nemi, yarayışlı su)

KRİTİK SEVİYE

(KS)

STK

STRES

SOLMA NOKTASI

(SN)

SN

FIRIN KURU

(FK)

FK

Kullanılamayan su

Kullanılabilir toprak suyu (STK) ve izin verilen tüketim (İVT)
toprak nemi doyma noktas nda

EVAPOTRANSPİRASYON (ET)

TK

MR: TK’de

İVT

KS

SN

(2)

AŞIRI YAĞIŞ

MEVCUT RUTUBET (MR)

DN

TK

Derine sızar

İVT

KS

STRES

SN

(1)

Toprak nemi doyma noktasında

Toprak nemi tarla kapasitesinde

toprak nemi azal yor

ETa = ETm

ETa = ETm

TK

TK

MR: TK-KS arasında

MR: TK-KS arasında

KS

KS

SN

SN

(4)

(3)

Toprak nemi azalıyor
toprak nemi kritik seviyede

ETa = ETm

ETa < ETm

SULAMA ?

SULAMA ?

TK

TK

KS

MR: KS’de

KS

Stres

MR: KS’nin altında

SN

SN

(5)

(6)

Toprak nemi kritik seviyede
toprak nemi kritik seviyenin alt nda

ETa < ETm

ETa = 0

BİTKİ

SOLAR

SULAMA ?

SULAMA ?

TK

TK

KS

KS

Stres

STRESS

MR: KS’nin altında

MR: SN’da

SN

SN

(8)

(7)

Toprak nemi kritik seviyenin altında
sulama yap l rsa

MR KS’de iken sulama yapılırsa

ETa = ETm

ETa = ETm

SULAMA

SULAMA

Ne zaman?

Ne kadar?

TK

TK

MR: TK-KS arasında

MR: KS’de iken

KS

KS

SN

SN

(9)

(10)

Sulama yapılırsa
tarla kapasitesine kadar sulama suyu

ETa = ETm

SULAMA

Ne kadar?

TK

MR: TK’ne gelene kadar

KS

SN

(11)

Tarla kapasitesine kadar sulama suyu
toprak rneklerinin al nmas
Toprak örneklerinin alınması

0 cm

30 cm

60 cm

90 cm

120 cm

Bozulmamış

örnek alma

kabı

150 cm

slide20
Bozulmamış toprak örneklerinden
    • Tarla kapasitesi ve hacim ağırlığı
  • Bozulmuş toprak örneklerinden
    • Toprak bünyesi, solma noktası, toprak tuzluluğu (elektriksel iletkenlik ya da tuz yüzdesi)
  • Profillerin incelenmesinden
    • Etkili toprak derinliği
toprak neminin l lmesi
Toprak neminin ölçülmesi

1) Gravimetrik yöntem

W - Ws

Pw = 100

Ws

slide22

2) Tansiyometre

Lastik tapa

Saydam boru

Vakum göstergesi

Seramik uç

tansiyometre kalibrasyon e risi
Tansiyometre kalibrasyon eğrisi

Pw

(%)

Tansiyometre okumaları (mb)

3 n tron y ntemi
3) Nötron yöntemi

Sayaç

Alüminyum (PVC) tüp

Kablo

Radyoaktif madde

(Am + Be)

n tronmetre kalibrasyon do rusu

Pv

(%)

Sayım oranı (sayaç okuması/standart okuma)

Nötronmetre kalibrasyon doğrusu
4 elle kontrol yoluyla tahmin
4) Elle kontrol yoluyla tahmin
  • Toprak örneğinin rengi
  • Avuçta bıraktığı ıslaklık
  • Top oluşturma durumu
  • Sicim - şerit oluşturma durumu
toprakta suyun hareketi
Toprakta suyun hareketi
  • Doymuş toprak koşullarında
    • Yerçekiminin etkisi ile
    • Basınç yükünün yüksek olduğu noktadan basınç yükünün düşük olduğu noktaya doğru
  • Doymamış toprak koşullarında
    • Kapilar kuvvetler ve yerçekiminin etkisi ile
    • TRG’nin düşük olduğu noktadan yüksek olduğu noktaya doğru (Nemin yüksek olduğu noktadan düşük olduğu noktaya doğru)
slide28

SULAMA

SUYU

Doyma noktası

Çok ıslak

Yerçekimi ile

aşağı doğru

nem hareketi

Islak

D

TK civarı

Nem hareketi

yok

TK’den düşük

  • Sulama sırasında
sulamadan sonra
• Sulamadan sonra

BUHARLAŞMA BÖLGESİ

Nem hareketi yukarı doğru

10-15 cm

ASIL KÖK BÖLGESİ

Nem hareketi köklere ve yukarı doğru

45 cm

İKİNCİ DERECE KÖK BÖLGESİ

Nem hareketi köklere ve aşağı doğru

90 cm

KÜÇÜK KÖK BÖLGESİ

Nem hareketi köklere doğru

suyun k klere do ru hareketi
• Suyun köklere doğru hareketi

- Su hareketi kılcal köklere doğrudur

- Kılcal kökler nemin yüksek olduğu noktaya doğru uzayarak suya ulaşırlar

topra n su alma h z
Toprağın su alma hızı
  • Su alma (infiltrasyon) :

Suyun, yüzeyden toprak içerisine girmesi (mm, cm)

  • Su alma hızı (infiltrasyon hızı) : Birim zamanda toprak içerisine giren su miktarı (mm/h, cm/h)
su alma h z na etkili fakt rler
Su alma hızına etkili faktörler
  • Toprak bünyesi
  • Toprağın yapısı
  • Toprakta mevcut nem miktarı
  • Toprağın işlenme durumu
  • Toprak yüzeyindeki su yüksekliği
  • Topraktaki tuzların cinsi ve miktarı
su alma h z n n l lmesi
Su alma hızının ölçülmesi
  • Çift silindir infiltrometre ölçmeleri (Karık dışındaki tüm sulama yöntemleri için)
  • Karıklara giren ve çıkan suyun ölçülmesi (Karık sulama yöntemi için)
ift silindir infiltrometre l meleri
Çift silindir infiltrometre ölçmeleri

10-15 cm

40 cm

15-29 cm

20-25 cm

40 cm

kar klara giren ve kan suyun l lmesi
Karıklara giren ve çıkan suyun ölçülmesi

TAMPON KARIK

II. İSTASYON

DENEME KARIĞI

TARLABAŞI

KANALI

DRENAJ

KANALI

I. İSTASYON

TAMPON KARIK

30-60 m

TARLABAŞI

KANALI

SİFON

ORİFİS

DENEME KARIĞI

HACMİ

BİLİNEN

KAP

slide37

YAĞIŞ

SULAMA

SUYU

KÖK

BÖLGESİ

slide39

SULAMA

SUYU

YAĞIŞ

  • Bitki su tüketimi
  • Etkili yağış
  • Sulama randımanı

KÖK

BÖLGESİ

bitki su t ketimi evapotranspirasyon
Bitki su tüketimi(Evapotranspirasyon)
  • Bitki su tüketimi = Toprak yüzeyinden olan buharlaşma (evaporasyon) + Bitki yapraklarından olan terleme (transpirasyon)
  • Kısa periyotlu bitki su tüketimi : Günlük, haftalık, on günlük
  • Uzun periyotlu su tüketimi : Aylık, mevsimlik
slide41

BİTKİ SU TÜKETİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

1. İKLİM FAKTÖRLERİ

2. TOPRAK FAKTÖRLERİ

3. BİTKİ FAKTÖRLERİ

-Solar radyasyon

(güneş ışınları

şiddeti)

-Sıcaklık

-Bağıl nem

-Rüzgar

-Güneşlenme süresi

-Gündüz saatleri

-Toprak nemi

-Toprağın işlenme

durumu

-Bitki örtüsü

-Bitki cinsi

-Gelişme devresi

-Büyüme mevsimi

bitki su t ketiminin saptanmas
Bitki su tüketiminin saptanması
  • Doğrudan ölçme yöntemleri
  • İklim verilerinden tahmin yöntemleri

- Kıyas Bitki

. Yonca(USDA-SCS)

. Çayır bitkileri(FAO)

Kıyas bitki su tüketimi (FAO)

“8-10 cm yüksekliğinde, yeknesak boylu, etkili büyüyen, yeterli sulanmış, çayır bitkileri ile kaplı geniş alandaki su tüketimi”

ET = kc ETp

ET = kc ETo

k yas bitki su t ketimi tahmin y ntemleri fao
Kıyas bitki su tüketimi tahmin yöntemleri (FAO)
  • Penman-Monteith
  • Kap buharlaşması
  • Blaney-Criddle
bitki katsay s
Bitki katsayısı

Tek yıllık bitkilerde

  • 1. devre (başlangıç devresi) :

Ekim-dikim tarihi - % 10 örtü

kc minimum ve sabit

  • 2. devre (ilk gelişme devresi) :

% 10 örtü - maksimum örtü

kc minimumdan maksimuma artış gösterir

  • 3. devre (orta devre) :

Maksimum örtü – olgunlaşma başlangıcı

kc maksimum ve sabit

  • 4. devre (son devre) :

Olgunlaşma başlangıcı – hasat

kc maksimumdan belirli değere azalır

sulama rand man
Sulama randımanı
  • Transpirasyon randımanı :
  • Su iletim randımanı :
  • Su uygulama randımanı :
  • Su depolama randımanı :
  • Su dağıtım randımanı :
  • Bitki su kullanım randımanı :
  • Toplam sulama randımanı :

Wf

Ec = 100

Wr

Ws

Ea = 100

Wf

E = EcEa

etkili ya
Etkili yağış
  • Etkili yağış : Düşen yağışın bitkinin yararlandığı kısmı
  • Düşen yağış 25 mm’den az olduğunda ;
  • Düşen yağış 25 mm’ye eşit ve fazla olduğunda ;

Etkili yağış = Düşen yağış

Etkili yağış < Düşen yağış

sulamaya ba lanacak toprak nemi d zeyi
Sulamaya başlanacak toprak nemi düzeyi

TK

dn

SB

KSTK

SN

Ry = % 50 Yüzey sulama yöntemleri

Ry = % 50 Yağmurlama sulama yöntemi

Ry = % 30 Damla sulama yöntemi

Ry = % 40 Ağaç altı yağmurlama

sulama yöntemi

TK – SB

Ry =

TK – SN

her sulamada uygulanacak sulama suyu miktar
Her sulamada uygulanacak sulama suyu miktarı
  • Net sulama suyu miktarı :

- KSTK yüzde (%) cinsinden verilmişse ;

- KSTK derinlik (mm) cinsinden verilmişse ;

• Toplam sulama suyu miktarı

- Tarlabaşında ;

- Su kaynağında ;

(TK-SN) Ry

dn = γt D

100

dn = dk D Ry

dn

dt =

Ea

dn

dt =

EaEc

sulama aral
Sulama aralığı

Sistem kapasitesi

dn

SA =

ET

A dt

Q =

3.6 T

sulama zaman n n planlanmas
Sulama zamanının planlanması
  • Sulama zamanının planlanması : Sulamanın yapılacağı zaman ve uygulanacak sulama suyu miktarının saptanması
  • Sulama zamanının planlanması yöntemleri

- Fenolojik gözlemler

- Toprak neminin elle kontrolü yoluyla

tahmin

- Toprak neminin ölçülmesi

- Bitki su tüketiminden yararlanma

cropwat 8 01
CROPWAT (8.0)
  • BİTKİ SU TÜKETİMİ HESAPLARI
    • İklim faktörleri (sıcaklık, nem, rüzgar hızı, güneşlenme, yağış), ETo (Penman-Monteith yöntemi ile)
    • Bitki faktörleri, kc
    • Bitki su tüketimi: ET=ETo x kc
    • Etkili yağış: Re
    • Sulama suyu ihtiyacı: I=ET-Re
  • SULAMA ZAMAN PLANLAMASI (SULAMA PROGRAMLAMASI
    • Ne zaman? (zamanlama seçenekleri)
    • Ne kadar? (su miktarı seçenekleri)
      • Tam sulama (optimum sulama)
      • Kısıntılı sulama
      • Kuru tarım
  • ŞEBEKE SU İHTİYACI VE MODÜL
    • Bitki deseni, şebeke su ihtiyacı, modül
cropwat 8 0 yazilimi ilk a lan sayfada a klamalar yeni
CROPWAT (8.0) YAZILIMI (ilk açılan sayfada açıklamalar-yeni)
  • Aylık, on günlük ve günlük iklim faktörleri ve ET hesabı
  • Birim ayarları (ör: rüzgar hızı: m/s, km/h)
  • Kuru tarım hesapları
  • Çeltik ET ve sulama suyu ihtiyaçları
  • Grafikler
yazilim men ler
YAZILIM MENÜLERİ
  • SOL TARAFTA
    • Climate/ETo
    • Rain
    • Crop
    • Soil
    • CWR (Crop Water Req.)
    • Schedule (Irr. Scheduling)
    • Crop pattern
    • Scheme
  • Üst tarafta (açılan sayfayla ilgili olarak)
    • New
    • Open
    • Save
    • Close
    • Print
    • Chart
    • Options
  • En üstte (genel)
    • File
    • Edit
    • Calculations
    • Charts
    • Settings
    • Window
    • Language
    • Help
on g nl k g nl k et hesaplamalari veya mevcut eto g r ba ka y ntemle hesaplanmi veya l lm
ON GÜNLÜK, GÜNLÜK ET HESAPLAMALARI VEYA MEVCUT ETo GİRİŞİ (BAŞKA YÖNTEMLE HESAPLANMIŞ VEYA ÖLÇÜLMÜŞ)
kl m fakt rler dm
İKLİM FAKTÖRLERİ (DMİ)
  • DMİ istasyon adı
  • Yükseklik (m) (altitude)
  • Enlem (derece.dakika ise derece ve ondasına çevrilmeli ondasına çevrilmeli, kuzey) (latitude)
  • Boylam (derece.dakika ise derece ve ondasına çevrilmeli, doğu) (longitude)
  • Ortalama düşük sıcaklık (oC) (min. temperature)
  • Ortalama yüksek sıcaklık (oC) (maks. temperature)
  • Ortalama bağıl nem (%) (humidity)
  • Ortalama rüzgar hızı (m/s) (wind)
  • Günlük ortalama güneşlenme süresi (saat.dakika ise saat ve ondasına çevrilmeli) (sun)
  • Ortalama toplam yağış miktarı (mm/ay) (rain)
slide72

Mevcut dosyadaki bitki bilgileri, yöreye uygun olarak değiştirilmeli ve farklı kaydet yapılmalı (ekim tarihi, YDU, kc, stage:A-B-C-D, root depth,critical depletion)

slide74
Soil - - yeni dosya açma Mevcut dosyadaki bilgiler, yöreye uygun olarak değiştirilmeli ve farklı kaydet yapılmalı

ÖNEMLİ

(BAŞLANGIÇTA TOPRAK NEM AÇIĞI)

cwr graph1
CWR Graph

NEDEN KIŞ AYLARINDA ET VAR?

graph tam sulama
GRAPH – TAM SULAMA

TK

BAŞLANGIÇ TOPRAK NEM AÇIĞI=0 (TK)

HASATTA TOPRAK NEMİ

KS

SN

hasatta toprak nem
HASATTA TOPRAK NEMİ
  • HASATTA TOPRAK NEMİ FAZLA İSE DÜZELTİLMELİ
  • SULAMA ZAMANI VEYA SULAMA SUYU MİKTARI SEÇENEKLERİ KULLANILARAK DÜZELTME YAPILABİLİR
ad