โรคมือ เท้า ปาก
Download
1 / 94

โรคมือ เท้า ปาก - PowerPoint PPT Presentation


  • 658 Views
  • Uploaded on

โรคมือ เท้า ปาก. ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ประเสริฐ ทองเจริญ ราชบัณฑิต สาขาแพทยศาสตร์ ที่ปรึกษาคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล ที่ปรึกษากรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข คณะกรรมการที่ปรึกษาการเตรียมความพร้อมรับมือไข้หวัดใหญ่ องค์การอนามัยโลก

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' โรคมือ เท้า ปาก' - herve


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

โรคมือ เท้า ปาก

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ประเสริฐ ทองเจริญ

ราชบัณฑิต สาขาแพทยศาสตร์

ที่ปรึกษาคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล

ที่ปรึกษากรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข

คณะกรรมการที่ปรึกษาการเตรียมความพร้อมรับมือไข้หวัดใหญ่ องค์การอนามัยโลก

ประธานมูลนิธิส่งเสริมการศึกษาไข้หวัดใหญ่

บรรยาย ณ โรงพยาบาลวชิระ ภูเก็ต

๓๐ กรกฎาคม ๒๕๕๖


Hand foot mouth disease hfmd
Hand, Foot & Mouth Disease (HFMD)

  • โรคมือ เท้า ปาก (?เปื่อย) หรือ

  • โรคหัตถา บาทา (ฟาด) โอษฐ์


โรคมือ เท้า ปาก (เปื่อย)คือโรคอะไร

โรคมือ เท้า ปาก เปื่อยมีชื่อเรียกว่า

Hand, foot and mouth disease (HFMD)

เป็นโรคที่พบได้บ่อยในเด็กเล็กและเด็กโต ลักษณะของโรคคือ

มีไข้นำมาก่อน มีตุ่มเจ็บในปาก มีผื่นตามตัวเป็นตุ่มพอง

อาการเริ่มแรกจะมีไข้ต่ำๆ ไม่สบาย ปวดเมื่อยตามเนื้อตามตัว

และมีอาการเจ็บคอ หลังมีไข้ หนึ่งถึง สองวัน

ในปากจะมีแผลและเจ็บ


ต้นเหตุของโรค (เปื่อย)คือโรคอะไรHFMD? CA16 & EV71

โรคมือ เท้า ปากเปื่อย มีต้นเหตุจากการติดเชื้อ เอ็นเตโรไวรัส

ที่พบบ่อยคือcoxsackievirus A16 (CA16)

ในบางรายเกิดจากการติดเชื้อ enterovirus 71(EV71)

หรือเอ็นเตโรไวรัสชนิดอื่นๆอีกก็ได้

สมาชิกของเอ็นเตโรไวรัสได้แก่ ไวรัสโปลิโอ

Coxsackieviruses A & B, echoviruses และอื่นๆ


รูปภาพของ (เปื่อย)คือโรคอะไรenteroviruses

http://www.vaccineorb.com/_common/updateable/img/news/

main/safety-and-immunogenicity-of-05111503.jpg


ความทนทานของเชื้อไวรัสความทนทานของเชื้อไวรัส

ไวรัสทนทานเมื่ออากาศเย็น

ความทนทานต่อสภาวะแวดล้อม ทำให้สิ่งแวดล้อมแปดเปื้อนเชื้อ

ที่ 4 ซอยู่ได้นานหลายวัน


การทำลายเชื้อไวรัสความทนทานของเชื้อไวรัส

เผา นึ่งไอน้ำ

ต้มเดือด นาน 10 นาที

ใช้สารเคมี เช่น

น้ำยากัดผ้าขาว (sodium hypochlorite), providone iode

แอลกอฮอล์ 70%, chrohexidine มีความสามารถต่ำในการทำลายเชื้อ


http://s3.hubimg.com/u/3032810_f520.jpgความทนทานของเชื้อไวรัส

http://www.folkshealth.com/wp-content/uploads/handwashing.jpg


  • โรคมือ เท้า ปากเปื่อยมีความรุนแรงเพียงใด

  • โดยทั่วไปอาการอ่อนถ้าต้นเหตุคือcoxsackievirus A16

  • ทั้งๆที่ไม่ได้รับการรักษาส่วนมากจะฟื้นและหายจากโรค

  • ภายในเวลา 7 ถึง 10วัน

  • มักไม่พบภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง

  • รายที่รุนแรง มักติดเชื้อ EV71 มีอาการของ

  • เยื่อหุ้มสมองอักเสบซึ่งจะมีอาการไข้ ปวดศีรษะ คอแข็ง หรือปวดหลัง

  • จำเป็นจะต้องรับไว้รักษาในโรงพยาบาล สอง สามวัน


เหตุที่รุนแรงของโรค ปากเปื่อยมีความรุนแรงเพียงใดHFMDคือเอ็นเตโรไวรัส 71 (EV71)

อาจพบว่ามีอาการเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากไวรัส

และสมองอักเสบ หรือมีอาการอัมพาตคล้ายโรคโปลิโอ EV71 และอาจรุนแรงถึงตายได้

พ.ศ. ๒๕๔๐ มีการระบาดของโรคนี้ในประเทศมาเลเซีย สิงคโปร์

พ.ศ. ๒๕๔๑ มีการระบาดในไต้หวันมีผู้ถึงแก่กรรมมากมาย

พ.ศ. ๒๕๔๔ กระทรวงสาธารณสุขไทยกำหนดให้ HFMD

เป็นโรคที่ต้องรายงานเป็นครั้งแรก



๑๔ เมษายน ๒๕๔๐ ๒๕๔๐

  • มรณกรรมหมู่ของกุมารมาเลย์

  • เมื่อวันที่ ๑๔ เมษายน ๒๕๔๐ มีรายงานผู้ป่วยเด็กชายอายุ ๑๙ เดือน เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล สิบู (Sibu) ในแคว้น ซาราวัค โดยมีประวัติว่ามีไข้สูงมา ๓ วัน และมีแผลในช่องปาก จากการตรวจร่างกายพบว่าระบบไหลเวียนส่วนปลายทางไม่ดี และมีอัตราการเต้นของหัวใจเร็วมาก และดำเนินต่อไปเป็น หัวใจล้มเหลวในเวลาต่อมา ผู้ป่วยเด็กรายนี้มีโอกาสอยู่ที่ โรงพยาบาลสิบูเพียงหนึ่งวันก็ถึงแก่กรรม๑


เหตุการณ์ต่อมา ๒๕๔๐

  • หลังจากนั้นมีเด็กในซาราวัคถึงแก่กรรมด้วยภาวะหัวใจ ล้มเหลวในระยะเวลาใกล้เคียงกันถึง ๒๖ คน และยังมีอีก ๒ ราย ที่สงสัยว่าจะถึงแก่กรรมด้วยโรคเดียวกัน เนื่องจากถึงแก่กรรม ก่อนรับไว้ในโรงพยาบาล รวมเป็น ๒๙ คน, ๑๘ คน หรือร้อยละ ๖๒ ของเด็กจำนวนนี้เป็นเพศชาย อายุตั้งแต่ ๗ เดือน ถึง ๖ ปี หรืออายุเฉลี่ยเท่ากับ ๑.๖ ปี, ๒๓ คน หรือร้อยละ ๗๙ เป็นเด็ก ที่มีอายุต่ำกว่า ๒ ขวบ


ผู้ป่วยเด็กที่มาโรงพยาบาล ๒๗ คน

  • จะมาด้วย อาการช็อก หรือรับไว้ในโรงพยาบาลไม่นานก็ช็อก รวมทั้งมี อาการผิวหนังซีด, ปลายมือปลายเท้าเย็นชืด, ชีพจรเต้นเบา

  • เด็กที่ ป่วยจำนวนหลายคนจะมีอาการแสดงของปอดบวมน้ำ รายใด ที่ได้รับสารน้ำเข้าทางหลอดเลือดดำก็ยิ่งจะทำให้มีอาการบวม น้ำเพิ่มขึ้น

  • ผู้ป่วยเกือบทุกรายจะมีหัวใจเต้นเร็วในลักษณะSinus trachycardia เมื่อตรวจ EKG แต่ไม่มีรายใดที่ มีหัวใจเต้นผิดจังหวะ(arrythmia) การฉีดเลือดของหัวใจห้องล่าง ซ้ายน้อยลง

  • หลังจากที่เริ่มป่วยผู้ป่วยส่วนใหญ่จะถึงแก่กรรมภายใน ๗ วัน และ

  • ส่วนมากจะตายในโรงพยาบาลหลังรับไว้ภายใน ๒๔ ชั่วโมง

  • ตรวจศพเด็ก ๓ ราย ยังไม่ทราบผลการตรวจ (โปรดทราบว่า ชาวมุสลิมมักจะไม่ยินยอมให้มีการตรวจศพ)

  • ผู้ป่วยที่รับไว้รักษารายสุดท้ายเมื่อวันที่ ๒๑ มิถุนายน ถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน


อาการที่ตรวจพบในเด็กที่ป่วยอาการที่ตรวจพบในเด็กที่ป่วย

  • มีผื่นขึ้นที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า เป็นผื่นชนิดผื่นแดงและนูนจากผิวหนัง (maculopapule) หรือผื่นชนิดตุ่มน้ำ (vesicle) หรือ

  • มีแผลในช่องปาก ซึ่งเป็น ลักษณะจำเพาะของโรคมือ เท้า ปาก (Hand, Foot, and Mouth Disease เรียกย่อๆ ว่าHFMD)


มีอาการของระบบประสาทกลางร่วมด้วยมีอาการของระบบประสาทกลางร่วมด้วย

  • เด็กหลายคนที่ป่วยจะมีอาการของระบบประสาทกลางร่วมด้วย กล่าวคือ ๓ ใน ๒๐ ราย หรือร้อยละ ๑๕ จะมีอาการ อัมพาตปัจจุบันแบบอ่อนปวกเปียก (acute flaccid paralysis) และ

  • ๙ ใน ๒๐ รายนี้จะให้ประวัติของการชักด้วย

  • ผลการตรวจ CSF

  • จะพบ lymphocytosisในปริมาณที่สูง เข้าได้กับเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากไวรัส


ระยะฟักตัวในรายที่สัมผัสผู้ป่วยระยะฟักตัวในรายที่สัมผัสผู้ป่วย

  • มีหลายรายที่ รายงานว่าเด็กที่ตายได้สัมผัสกับผู้ป่วยด้วยโรคนี้มาก่อน เป็น เวลาประมาณ ๒ ถึง ๕ วัน ก่อนที่จะล้มป่วยลง แสดงว่าระยะฟักตัวของโรคนี้สั้นกว่าหนึ่งสัปดาห์


การสำรวจทางวิทยาการระบาดการสำรวจทางวิทยาการระบาด

  • สำรวจสอบถามจาก private clinic แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไปในซาราวัค ก็ปรากฏว่าแพทย์ได้ตรวจพบผู้ป่วย โรคมือ เท้า ปากในซาราวัคเป็นจำนวนมากมาตั้งแต่ เดือนเมษายน จนถึงวันที่ ๖ มิถุนายน มีตัวเลขรายงานอุบัติการณ์พบโรค ดังกล่าวในซาราวัคถึง ๒,๑๑๓ ราย ซึ่งเกิดขึ้นกับเด็กอายุน้อย (ซาราวัคมีประชากร ๑.๙ ล้านคน)


การสำรวจในวงกว้างการสำรวจทางวิทยาการระบาด

  • เมื่อสำรวจกว้างออกไปพบว่าระหว่างเดือนมิถุนายนที่ ผ่านมา มีเด็กป่วยเป็นโรคนี้ จำนวน ๒,๑๔๐ คน ที่รับไว้รักษา ในโรงพยาบาลเอกชน และโรงพยาบาลของรัฐบนผืนแผ่นดิน ใหญ่ของมาเลเซีย (ประชากร ๒๑ ล้านคน) ยังไม่มีรายงานการ มรณะของเด็กที่รับไว้รักษาในโรงพยาบาล


การศึกษาทดสอบชันสูตรทางห้องปฏิบัติการการศึกษาทดสอบชันสูตรทางห้องปฏิบัติการ

  • จากการศึกษาทางห้องปฏิบัติการ สามารถแยกเชื้อไวรัส ชนิดหนึ่งได้จากผู้ป่วย ๒ ราย เชื้อไวรัสดังกล่าวนั้นมีชื่อว่า เอ็นเทอโรไวรัส ๗๑ (Enterovirus 71) ขณะนี้กำลังทำการชันสูตร เชื้อที่แยกได้จากผู้ป่วยรายอื่น ๆ อีกต่อไป


ผู้ป่วยรายสุดท้ายจากซาราวัคผู้ป่วยรายสุดท้ายจากซาราวัค

  • รายงานผู้ป่วยจากซาราวัครายสุดท้ายเมื่อ ๒๑ มิถุนายน และถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ ๒๔ มิถุนายน

  • จริง ๆ แล้วถ้าติดตามถึงวันที่ ๘ กรกฎาคม จะมีผู้ป่วยเพิ่มขึ้นใน ซาราวัคอีกหนึ่งรายเป็นเด็กอายุ ๒ ขวบ ตายเมื่อวันที่ ๓๐ มิถุนายนด้วยโรคกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบจากไวรัส


Enteroviruses
สาเหตุคือสมาชิกของกลุ่ม Enteroviruses

  • Hand, Foot and Mouth Disease หรือ syndrome นี้มีรายงานเป็นครั้งแรกตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๐๐ และสาเหตุของ โรคในขณะนั้น คือ Coxsackievirus A 16 ซึ่งต่อมาพบว่า เกิดจาก Coxsackievirus A10, A5 และ A9 ด้วย

  • Coxsackievirus A 16, Coxsackievirus A10, A5 และ A9 ก็เป็นสมาชิกของ Enterovirus ด้วยเหมือนกัน


จากกุมารมาเลย์ คราวนี้เป็นกุมารจีน

  • หลังการระบาดมาเลเซียแล้ว มีการ ระบาดที่รุนแรงบันลือโลกมากกว่า ก็คือการระบาดของโรค “มือ เท้า ปาก” ในไต้หวัน โดยรายงานไว้ใน MMWR พ.ศ. ๒๕๔๑ และ The New England Journal of Medicine ปีพ.ศ. ๒๕๔๒


MMWR : คราวนี้เป็นกุมารจีนมรณกรรมของเด็กระหว่างการระบาดของโรค มือ เท้า ปาก– ไต้หวัน เมษายน-กรกฎาคม ๒๕๔๑

  • ระหว่างเดือนเมษายน – กรกฎาคม ๒๕๔๑ กระทรวง สาธารณสุขไต้หวันได้รับรายงานผู้ป่วยเด็กป่วยเป็นโรคมือ เท้า ปาก ประมาณ ๙๐,๐๐๐ ราย จากการเฝ้าระวังของกลุ่มแพทย์ที่จัดตั้ง ให้เฝ้าระวังเป็นSentinel site มีผู้ป่วยเด็กที่ ได้รับไว้รักษาในโรงพยาบาลประมาณ ๓๒๐ คน ด้วยโรคมือ เท้า ปาก ที่มีอาการสงสัยว่าเป็นเยื่อหุ้มสมองอักเสบ, สมองอักเสบหรือเป็นอัมพาตชนิดอ่อนปวกเปียกเฉียบพลัน และ มีผู้ป่วยเด็กเสียชีวิตไป ๕๕ ราย


๒๕๔๑ ผู้ป่วยรายที่หนึ่งที่ไต้หวัน

  • ผู้ป่วยเด็กหญิง อายุ ๗ ปี ชาวกรุงไทเป ป่วยเมื่อ ๕ มิถุนายน ๒๕๔๑ โดยมีอาการไข้ และปวดศีรษะ

  • ๖ มิถุนายน ๒๕๔๑ มีอาการอาเจียน และบ่นว่ามีเสียงหึ่ง ๆ ในหู แต่ยังมีสติ สัมปชัญญะดี ได้รับผู้ป่วยไว้ในโรงพยาบาลเมื่อวันที่ ๘ มิถุนายน ด้วยแพทย์สงสัยว่าเป็นเยื่อหุ้มสมองอักเสบ วัดไข้ได้ ๑๐๒๐ ฟ (๓๙.๒๐ซ) คอแข็ง ทอนซิลบวม และมีผื่นเป็นตุ่มพองหนึ่งตุ่ม ที่ฝ่าเท้า


Lab investigation
Lab. investigation ผู้ป่วยรายที่หนึ่งที่ไต้หวัน

  • ปริมาณเม็ดเลือดขาว ๑๔,๓๐๐ เซลล์/มม๓ (ค่าปกติ เกณฑ์๓,๙๐๐/ มม๓ -๑๐,๖๐๐ มม๓ ) ระดับฮีโมโกลบิน ๑๒.๓ กรัม/ดล (ค่าปกติ ๑๖ กรัม/ดล) ปริมาณเกร็ดเลือด ๓๔๔,๐๐๐/มล๓ (ค่าปกติ เกณฑ์๑๕๐,๐๐๐ - ๔๐๐,๐๐๐ มม๓ )

  • การตรวจสมองด้วยซีที สแกน ไม่พบว่าสมองบวม

  • CSF พบเม็ดเลือดขาวมีปริมาณ ๑๕๓/มม๓ (ปกติ ๐-๕ มม๓ นับแยกประเภท ร้อยละ ๗๐ เป็นนิวโทรฟิล)

  • โปรตีน ๔๓ มก/ดล (ปกติ ๘-๓๒ มก/ดล) กลูโคส ๗๖ มก/ดล (ปกติ ๕๐-๘๐ มก/ดล)


๑๐ ชั่วโมงหลังรับไว้ใน โรงพยาบาล

  • ผู้ป่วยไอมีเสมหะปนเลือด รอบปากเขียวแสดงว่า มี cyanosis หายใจหอบ ฟังปอดมีเสียงรองไคหยาบ ๆ

  • Film chest มีอิฟิลเตรท ทึบ ที่ปอดทั้งสองข้าง

  • แพทย์ได้ ใส่ท่อต่อเข้าเครื่องช่วยหายใจ ผู้ป่วยมีแรงดันเลือดต่ำลง หัวใจ เต้นช้า

  • ผู้ป่วยสิ้นใจเมื่อวันที่ ๘ มิถุนายน ภายหลังที่พยายามปฏิบัติ การกู้ชีพหลายครั้ง


รายงานผลการตรวจศพ ชั่วโมงหลังรับไว้ใน โรงพยาบาล

  • มีการอักเสบของสมองแบบเฉียบพลัน (acute encephalomyelitis)

  • Interstitial Pneumonitis ปอดอักเสบอินเตอร์ สติเชียลเล็กน้อย และตกเลือดในปอด

  • การตรวจทางจุลพยาธิวิทยา ไม่มีหลักฐานที่แสดงว่ามีกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ (myocarditis)

  • เซลล์สมอง มีอาการอักเสบในบางบริเวณและมีเซลล์เน่าตายด้วย และให้ผลบวกต่อไวรัสเอ็นเทอโร ๗๑ (enterovirus 71 -EV71) ย้อมสีด้วยวิธี อิมมูโนฮิสโตเคมิคัล ใช้โมโนโคลนัลแอนติบอดี แอนติ-อีวี ๗๑


ผู้ป่วยรายที่ ๒ วันที่ ๑๖ พฤษภาคม ๒๕๔๑

  • ผู้ป่วยทารกหญิงอายุ ๗ เดือน ที่สมบูรณ์ แข็งแรง ดีมาก่อน อยู่ในกลางกรุงไทเป

  • ป่วยเป็นไข้ วันที่ ๒๐ พฤษภาคม ๒๕๔๑ มีอาการอาเจียน หายใจขัดและชัก

  • แพทย์โรงพยาบาล ในท้องถิ่น ตรวจพบว่า หัวใจเต้นเร็ว (อัตราการเต้นของหัวใจมาก กว่า ๒๐๐ ตุบต่อนาที) และเขียว หายใจต้องการออกซิเจนมาก ฟังปอดได้เสียง coarse rhonchi


  • วัดไข้ได้ ๑๐๒ วันที่ ๑๖ พฤษภาคม ๒๕๔๑ .๒๐ ฟ (๓๙๐ ซ)

  • ภาพรังสีทรวงอกมีอินฟิลเทรท รอบขั้วปอด ทั้งสองข้าง

  • CBC เม็ดเลือดขาว ๕,๑๐๐/มม๓ (ร้อยละ ๘๔ เป็นนิวโทรฟิล ร้อยละ ๑๕ เป็น ลิมโฟไซท์)

  • ฮีโมโกลบิน ๙.๓ กรัม/มล เกร็ดเลือด ๘๔,๐๐๐/มล๓

  • โปรธรอมบิน ไทม์ เท่ากับ ๒๙.๕ วินาที (คอนโทรล ๑๐.๘ วินาที) และ แอ็คทิเวทเท็ด พาร์เชียล ธรอมบิน ไทม์ เท่ากับ ๔๕.๕ วินาที (ปกติ ๒๐-๓๔ วินาที)


  • CSF วันที่ ๑๖ พฤษภาคม ๒๕๔๑ มีเม็ดเลือดขาว ๒๐๕ เซลล์/มล๓ (ร้อยละ ๙๔ เป็นลิมโฟไซท์) โปรตีน ๔๓ มก/ดล ปริมาณกลูโคส ๙๐ มก/ดล ได้รับการใส่ท่อช่วยหายใจและ ปฏิบัติการกู้ชีพด้วย dobutamine และ dopamine ประมาณ ๕ ชั่วโมงหลังรับไว้ในโรงพยาบาล หัวใจเต้นช้าลง แรงดันเลือด ลดต่ำลง ผู้ป่วยเสียชีวิตเมื่อวันที่ ๒๑ พฤษภาคม


สรุปผู้ป่วยเด็กทั้ง ๕๕ คน

  • เป็นเด็กที่มีร่างกายสมบูรณ์ดี แข็งแรง ดีมาก่อนทุกคนมีอาการเฉียบพลันโดยมี ไข้ หรือมีผื่นผิวหนัง หรือมีแผลในปาก (ตารางที่ ๑) ประมาณ ๒-๗ วัน (เฉลี่ย ๓ วัน) หลังเริ่มป่วย ผู้ป่วยจะถูกรับไว้รักษาในโรงพยาบาลด้วย ระบบหัวใจ-หายใจล้มเหลว ผู้ป่วย ๔๑ ราย เสียชีวิตภายในเวลา ๒๔ ชั่วโมงหลังรับไว้ในโรงพยาบาล แม้ว่าจะมีการดูแลช่วย เหลือบริบาลทั้งด้านระบบหายใจและระบบการไหลเวียนเลือด


  • ๕๕ รายนี้ ๔๓ รายหรือร้อยละ ๗๘ เป็นเด็กอายุต่ำ กว่า ๓ ขวบ (อายุเฉลี่ย ๑๗ เดือน พิกัด ๓-๑๕๑ เดือน)

  • ๓๒ ราย หรือร้อยละ ๕๙ เป็นชาย ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ภาคกลางของไต้หวัน (๒๗ ราย หรือ ร้อยละ ๕๘) อยู่ทางภาคเหนือ ๒๑ รายหรือร้อยละ ๓๘

  • เหตุที่ไปพบแพทย์เนื่องจากมีอาการหายใจติดขัด (๑๗ ราย หรือร้อยละ ๓๑) มีระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนแปลงไป ๑๔ ราย หรือร้อยละ ๒๕ ผู้ป่วยเด็ก ๑๓ ราย หรือร้อยละ ๒๔ หมดสติขณะ แรกรับ ร้อยละ ๘๐ หรือ ๒๔ รายเสียชีวิตตั้งแต่อยู่ในห้องฉุกเฉิน หรือขณะรับไว้ในไอซียูโดยตรง

  • ทุกรายต้องใส่ท่อช่วยหายใจ เพื่อแก้ไขภาวะหายใจขัด รายสุดท้ายที่ตายได้รับไว้ใน โรงพยาบาลเมื่อวันที่ ๘ กรกฎาคม


ตารางที่ ๑ รายหรือร้อยละ ๗๘ เป็นเด็กอายุต่ำ กว่า ๓ ขวบ. จำนวนและร้อยละของผู้ป่วยที่มีอาการและอาการแสดงที่คัดเลือกแล้ว ถึงแก่กรรมในระหว่างการระบาดของโรคมือ เท้า ปาก ในไต้หวัน เมษายน-กรกฎาคม ๒๕๔๑

ลักษณะโรค จำนวนร้อยละ

อาการ

  • ไข้๕๓๙๖

  • จาม๓๕๖๔

  • กินอาหารน้อย๒๗๔๙

  • หอบ๒๓๔๒

  • ง่วงนอนบ่อย๑๗๓๑

  • ไอ๑๔๒๖

  • หลุกหลิก๑๑๒๐

  • อ่อนเพลีย๑๔๒๖

  • ท้องเดิน๗๑๓

  • น้ำมูกไหล๖๑๑


อาการแสดง รายหรือร้อยละ ๗๘ เป็นเด็กอายุต่ำ กว่า ๓ ขวบ

  • อาการแสดง %

  • มีผื่นที่มือ เท้า๓๒๕๘

  • มีแผลในปาก ๒๘๕๑

  • มีแผลเปื่อยเฮอร์ปแองใจนา๘ ๑๕

  • ระบบหายใจ

  • เสียงราล ๒๖ ๔๘

  • เสียงหวีดในปอด ๒๑ ๓๙

  • หายใจกล้ามเนื้อทรวงอกบุ๋ม๑๗ ๓๒


หัวใจ รายหรือร้อยละ ๗๘ เป็นเด็กอายุต่ำ กว่า ๓ ขวบ %

  • เขียวทั่วไป๒๘๕๒

  • เขียวส่วนปลาย๒๒๔๑

    ระบบประสาท

  • ซึม๒๔๔๔

  • หมดสติ๑๓๒๔

  • ตื่นเต้น๙๑๗

  • คอแข็ง๗๑๓

  • ชัก๗๑๓

  • เป็นอัมพาตเฉพาะที่หรืออ่อนแรง๑๒

  • * จำนวนรวม = ๕๕


ผลสรุปรายงานการทดสอบชันสูตรผลสรุปรายงานการทดสอบชันสูตร

  • ตรวจพบไวรัสอีวี ๗๑ ในเนื้อเยื่อในระบบประสาทกลาง จากผู้ป่วย ๑ ราย (ผู้ป่วยรายที่หนึ่ง)

  • ในรายงานเบื้องต้นพบอีวี ๗๑ ใน ตัวอย่างตรวจ ๑๔ ตัวอย่างที่ได้จากผู้ป่วย ๕๕ ราย

  • นอกเหนือ จากนั้น หนึ่งตัวอย่างที่ให้ผลบวกว่าเป็นไวรัสอีวี ๗๑ โดยวิธี polymerase chain reaction – PCR


การระบาดในอาเซีย ๒๕๕๓/๒๕๕๔

ประเทศ ๒๕๕๔ ๒๕๕๕

  • จีน ๗๑๑,๓๗๘ ๑,๒๗๑,๕๓๘

  • ฮ่องกง ๑๖๓ ๒๘๗

  • มาเก๊า ๑๔๗ ๑,๑๓๖

  • ญี่ปุ่น ๑๒๙,๓๑๘ ๑๘,๙๔๘

  • สิงคโปร์ ๙,๑๓๙ ๒๐,๙๙๙

  • เวียดนาม ระบาดแต่ไม่มีข้อมูล ๖๓,๗๘๐

  • เกาหลี ๑๔.๔ ๒๘.๑

  • ประเทศเกาหลีรายงานจำนวนผู้ป่วยมือ เท้า ปาก/๑๐๐๐ผู้ป่วยนอกที่sentinel sites เท่านั้น ไม่ใช่ข้อมูลรวมทั่วประเทศทั้งหมด


คำนิยาม ๒๕๕๓/๒๕๕๔“โรค มือ เท้า ปาก”

  • แปลมาจากภาษาอังกฤษ ที่เรียกว่า“Hand, Foot and Mouth Disease”เรียกชื่อย่อๆ สั้นๆ ว่า HFMD ตามที่เสนอไว้ในเอกสารวิชาการขององค์การ อนามัยโลก “A Guide to Clinical Management and Public Health Response for Hand, Foot and Mouth Disease (HFMD)” พ.ศ. ๒๕๕๓ ให้คำนิยามเอาไว้ว่า


คำนิยามโรค ๒๕๕๓/๒๕๕๔ขององค์การ อนามัยโลก

  • “โรค มือ เท้า ปาก เป็นโรคที่มีลักษณะทางเวชกรรมคือ มีไข้ มีตุ่มพองชนิดpapulovesicular rash โดยเฉพาะปรากฏ

    บ่อยที่ฝ่ามือฝ่าเท้า อาจมีหรือไม่มีตุ่ม หรือมีแผลเปื่อยในปาก ผื่นผิวหนัง อาจจะเป็นชนิดผื่นนูนจากผิวหนัง อาจเป็นตุ่มพองใส และไม่เป็นตุ่มพอง(maculopapular rash) และโดยเฉพาะในเด็ก เล็กและทารกผื่นอาจ ปรากฏเฉพาะที่สะโพกเข่าข้อศอก”


Who case definition
WHO Case Definition ๒๕๕๓/๒๕๕๔

  • HFMD:Febrile illness with papulovesicular rash on palms and soles with or without vesicles/ulcer in the mouth. Rash may occasional be maculopapular without vesicular lesion and may also involve buttock, knee or elbow, particularly in small children and infants.


วิทยาการระบาดในประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกตั้งแต่พ.ศ. ๒๕๑๒-๒๕๕๒

  • สถานที่/พ.ศ. อีวี๗๑ ป่วย/ตายโรค/กลุ่มอาการที่เกิด

  • แคลิฟอร์เนีย ๒๕๑๒๒๐/๑สมองอักเสบ, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, coxsackie-like illness

  • นิวยอร์ค ๒๕๑๒๑๑/๐aseptic meningitis, HFMD (๑ ราย)

  • สวีเดน ๒๕๑๖๑๙๕/๐aseptic meningitis, HFMD (อาการรุนแรง)

  • ญี่ปุ่น ๒๕๑๖, ๒๕๒๐-๒๑๑,๐๓๑/ไม่ระบุHFMD, สมองอักเสบ

  • บัลกาเรีย ๒๕๑๘๗๐๕/๔๔aseptic meningitis, อัมพาต

  • นิวยอร์ค ๒๕๒๐๑๒/๐HFMD, โรคระบบประสาท, โรคระบบหายใจ,

    กระเพาะอาหารอักเสบ

  • ฮังการี ๒๕๒๑๓๒๓/๔๗สมองอักเสบ, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, อัมพาต

    คล้ายโปลิโอ

  • ออสเตรเลีย ๒๕๒๙๑๑๔/๐HFMD, สมองอักเสบ, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, Encephalomyeliis

  • ฟิลาเดลเฟีย ๒๕๓๐๕/๐อัมพาตอ่อนเปียก

  • สหรัฐ ๒๕๒๐-๒๕๓๔๑๙๓อัมพาต, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, สมองอักเสบ,

    ผื่น, กีแลง แบเร


การระบาดของโรคติดเชื้อเอ็นเตโรไวรัส ๗๑ ระหว่างปี พ.ศ. ๒๕๑๒-๒๕๒๖

พ.ศ. สถานที่ จำนวนผป. ลักษณะ

๒๕๑๒-๒๕๒๖ แคลิฟอร์เนีย/ ๒๐Aseptic meningitis, Encephalitis

๒๕๑๕ นิวยอร์ค/สรอ. ๑๑Aseptic menin, Encephalitis,

HFMD

๒๕๑๕ออสเตรเลีย๑๙Aseptic meningitis, Rash, Polyneuritis, Acute respiratory

infection

๒๕๑๖ สวีเดน ๑๙๕Aseptic meningitis, HFMD


  • ซาราวัค ๒๕๒๐ ๗๑ ๒,๖๒๘/๓๒HFMD, aseptic meningitis, อัมพาตอ่อนเปียก, ระบบไหลเวียนล้มเหลว

  • ญี่ปุ่น ๑๒/๐HFMD, herpangina, Meningoencephalitis, สมอง อักเสบ, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ

  • ไต้หวัน ๒๕๓๑๑๒๙,๑๐๖/๗๘สมองอักเสบ, aseptic meningitis, ปอดบวมน้ำ/ตก เลือด, อัมพาต อ่อนเปียก

  • เคนยา ๒๕๓๒๘/๐ผื่นผิวหนังอักเสบ, กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ

  • ญี่ปุ่น ๒๕๓๓๖๐/๑HFMD, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, เดินเปะปะ, อัมพาตอ่อน เปียก, ก้านสมองอักเสบ


  • ๒๕๑๖ ๗๑ ญี่ปุ่น >๓,๒๐๐Hand, foot and mouth disease, Aseptic

    meningitis

  • ๒๕๑๘บุลกาเรีย๗๐๕Aseptic meningitis, Encephalitis,

    acute myocarditis, Polio-like paralysis

  • ๒๕๒๑ฮังการี๑๕๕๐* Aseptic meningitis, Encephalitis, Polio-like

    paralysis

  • ๒๕๒๘ฮ่องกง ? Monoplegia

  • ๒๕๒๙ออสเตรเลีย ? CNS involvement

  • ๒๕๓๐สรอ. ๔๕Polio-like paralysis, Meningitis, Encephalitis

  • ๒๕๓๒จีน ? Hand, foot and mouth disease


  • สถานที่ ๗๑ /พ.ศ. อีวี๗๑ ป่วย/ตายโรค/กลุ่มอาการที่เกิด

  • ซาราวัค ๒๕๔๓๑๑/๒HFMD, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, อัมพาตอ่อนเปียก, ก้านสมองอักเสบ

  • สิงคโปร์ ๒๕๔๓๓,๗๙๐/๕ HFMD, โรคของระบบประสาท

  • เกาหลี ๒๕๕๓ไม่ระบุ/๐เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, HFMD, herpangina, อัมพาตอ่อนเปียก

  • ซาราวัค ๒๕๕๒๑๐๗/๑ HFMD, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, อัมพาตอ่อน

    เปียก, ก้านสมองอักเสบ

  • ญี่ปุ่น ฟูกูชิมา ๒๕๒๖-๒๕๔๖ไม่มีข้อมูล

  • เดนเวอร์ ๒๕๔๖๘/๑เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, อัมพาตอ่อนเปียก, ไข้, ระบบไหลเวียนทำงานผิดปกติ

  • เวียดนามใต้ ๒๕๔๘๑๗๓/๓อัมพาตอ่อนเปียก, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, ก้านสมองอักเสบ

  • เดนเวอร์ ๒๕๔๘๘/๐เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, อัมพาตอ่อนปวกเปียก, ไข้, สมองอักเสบ

  • ซาราวัค ๒๕๔๙๒๙๑/๖อัมพาตอ่อนเปียก, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, ก้านสมองอักเสบ

  • บรูไน ๒๕๔๙๙๖๘๑/๓ HFMD, โรคระบบประสาท

  • อันฮุย๒๕๕๑๔๘๘๙๓๕/๑๒๘ HFMD, ปอดบวมน้ำจากระบบ, ประสาทอักเสบ

  • ชานตง ๒๕๕๒๑๑๔๙/๓ HFMD, ก้านสมองอักเสบ, เยื่อหุ้มสมองอักเสบ


การติดต่อ การแพร่เชื้อไวรัส แหล่งที่มีเชื้อไวรัส

  • การติดต่อ การแพร่เชื้อไวรัสโดยการกินเชื้อไวรัสเข้า ไปโดยตรง ที่เรียกกันว่าโดยทางการสัมผัสที่เรียกว่า อุจจาระ-ปาก (fecal-oral route) หรือโดยการสัมผัสกับผื่นที่ผิวหนัง หรือ สิ่งคัดหลั่งจากปากผู้ป่วย หลังจากเข้าสู่ร่างกายผ่านทางผิวหนัง และเยื่อชุ่ม (ที่ปาก จมูก) เป็นการแพร่โรคจาก มนุษย์-สู่-มนุษย์ โดยตรง หรือ โดยผ่านทางการสัมผัสสิ่งของ ของเด็กเล่น เสื้อผ้าพื้นผิวบริเวณบ้านที่มีผู้ป่วยเคยอยู่ของใช้ อุปกรณ์การกินอาหาร น้ำที่ปนเปื้อนเชื้อ สิ่งแวดล้อมเชื้อทนทานได้นานหลายวัน ในสภาพแวดล้อมที่เย็นและชื้น


  • หลังจากรับเชื้อแล้ว เชื้อไวรัสจะบุกรุกเข้าสู่กระแส โลหิตทำให้เกิดภาวะ “ไวรีเมีย- viremia” ไวรัสแพร่ไปตาม กระแสโลหิต ไปสู่อวัยวะอื่นๆ จึงพบเชื้อได้จากคอ ผิวหนัง ลำไส้ อุจจาระ ไวรัสจะไปก่อให้มีการแตกสลายของเซลล์ที่เรียกว่า“อะพ๊อพโตสิส – apoptosis” ผื่นที่ผิวหนังจึง กลายเป็นตุ่มพอง เล็กๆ และตุ่มแตกเป็นแผลในที่สุด ที่ตุ่มเล็ก ๆ ที่ผิวหนังหรือ ที่แผลก็มีเชื้อไวรัสอยู่ด้วย


ระยะฟักตัว เชื้อไวรัสจะบุกรุกเข้าสู่กระแส โลหิตทำให้เกิดภาวะ

  • มีประวัติ ประมาณหนึ่งสัปดาห์ที่ไปสัมผัสกับแหล่ง แพร่โรคมา มีการติดเชื้อจึงจะเริ่มมีอาการของโรค ผลของการ ติดเชื้อ อาจไม่ปรากฏอาการของโรคก็ได้ ขึ้นอยู่สภาพของผู้ที่ ได้รับเชื้อ เช่น อายุ ภาวะที่มีภูมิคุ้มกันโรคอยู่แล้ว เพราะเคย ผ่านการติดเชื้อมาก่อน ไม่ว่าจะเป็นการติดเชื้อที่มีอาการของโรค หรือไม่มีอาการของโรคมาแล้วก็ตาม ระยะฟักตัวอาจสั้นได้เพียง ๓ วันก็มี


ไข้ เชื้อไวรัสจะบุกรุกเข้าสู่กระแส โลหิตทำให้เกิดภาวะ

  • ไข้ มักจะเป็นอาการแรกที่ปรากฏ เด็กอาจจะตัวรุมๆ หากใช้ปรอทวัดไข้ วัดทางปาก อุณหภูมิ ถ้าสูงกว่า ๓๗.๕๐ ซ ถ้าวัดทางทวารหนัก อุณหภูมิ ๓๘๐ ซ จึงจะถือว่ามีไข้ ไข้มักจะต่ำๆ ถึงปานกลาง ๓๗.๕-๓๘/๓๙๐ ซ แต่ไม่ถึง ๔๐๐ ซ) ไม่สูงเหมือน โรคไข้หวัดใหญ่ แล้วตามติดมาด้วยอาการเจ็บคอ อาจมีอาการ อื่นร่วมด้วย เช่น เบื่ออาหารหรือรู้สึกไม่ใคร่สบาย (ทารกหรือ เด็กเล็กๆจะบอกไม่ได้ อาจแสดงอาการผิดปกติ เช่น ปฏิเสธนม หรืออาหาร ร้องกวน งอแง)


ผื่น ตุ่มพอง แผลในปาก เชื้อไวรัสจะบุกรุกเข้าสู่กระแส โลหิตทำให้เกิดภาวะ

  • ผื่น ตุ่มพอง แผลในปาก (มีก็ได้หรือไม่มีก็ได้)

  • หลังมีไข้ ๒-๓ วันจะมีตุ่มพองเล็กๆ หรือเป็นแผล เจ็บในปาก ขึ้นที่กระพุ้งแก้ม ช่องคอหอย ที่เหงือก เพดาน ลิ้น ในคอ (หลายแผล หรือน้อยแผล บางรายไม่มีแผลเลยก็ได้) แผลปรากฏที่ใดที่หนึ่งหรือหลายตำแหน่งเป็นแผล คล้าย แผลร้อนใน กว้าง ๔-๖ มม. สีแดง และต่อมาอีก ๒-๓ วัน อาจมี ผื่นผิวหนังขึ้นแรก ๆ เป็นผื่นแดงนูนเล็กน้อย ต่อมาเป็นตุ่มพอง๔-๕ มม. ตามมือตามเท้า ในบางรายที่แก้มก้น แต่ที่ก้นมักจะไม่ เป็นตุ่มพอง ข้อเข่า ข้อศอก ก็มีตุ่มร่วมด้วย ก็ได้ ที่ตุ่มจะเจ็บเล็กน้อย ไม่คัน ผื่นผิวหนังจะปรากฏอยู่ประมาณ ๕-๗ วันก็จะหายไปเอง แผลในปากก็จะหายเองได้เช่นกัน


อาการทางระบบหายใจ เชื้อไวรัสจะบุกรุกเข้าสู่กระแส โลหิตทำให้เกิดภาวะ

  • อาการทางระบบหายใจ (ได้แก่ อาการหวัด ไอ หายใจ เหนื่อยหอบ)

  • มักไม่มีอาการทางระบบหายใจ เช่น เป็นหวัด น้ำมูกไอจามร่วมกัน แต่อาจมีเฉพาะอาการไอเล็กๆ น้อยๆ บ้างใน บางราย ไม่ถือว่าเป็นอาการที่สำคัญแต่อย่างใด


อาการระบบทางเดินอาหารอาการระบบทางเดินอาหาร

  • อาการระบบทางเดินอาหาร (ได้แก่ อาเจียน ท้องเดิน)

  • สำหรับอาการระบบทางเดินอาหาร เช่น อาเจียน ท้องเดิน มักจะไม่พบ ยกเว้นในบางรายที่ติดเชื้อเอ็นเทอโรไวรัส ๗๑ อาจจะมีอาเจียนบ้าง และมักไม่พบในรายที่ติดเชื้อไวรัส ค็อคแซ็คคี แพทย์บางท่านจึงเอาใจใส่ว่า ถ้ามีอาการอาเจียน หลายครั้งมักจะชี้บ่งเตือนว่า ผู้ป่วยอาจมีการดำเนินโรคต่อไป ในทางรุนแรงก็ได้


อาการทางระบบประสาทอาการระบบทางเดินอาหาร

  • อาการทางระบบประสาท อาการต่อไปนี้ แสดงว่า มีอาการทางระบบประสาท เยื่อหุ้มสมอง/สมองอักเสบ

  • มีอาการปวดศีรษะมาก คลื่นไส้ อาเจียน กลัวแสงสว่าง (ตาหรี่ ตาหยีเวลามีแสงสว่างจ้า) คอแข็ง (ก้มศีรษะ ก้มคอ ขยับคอลำบาก) สับสน การรับความรู้สึกผิดปกติไป พฤติกรรม เปลี่ยนแปลงไป ซึม อาจมีอาการชักกระตุก กล้ามเนื้อแขนขา อ่อนแรง ไม่มีแรง


การดำเนินโรคของโรค มือ เท้า ปาก

  • โรค มือ เท้า ปาก ที่มีอาการรุนแรง จะแสดงลักษณะ อาการและการดำเนินโรคจะดำเนินไปดังนี้

  • ไข้สูง โดยเฉพาะในรายที่ไข้สูง (๓๙๐ ซ) สูงลอยอยู่ หลายวัน ซึม แขนขาอ่อนแรง ตรวจเลือดพบว่ามีปริมาณเม็ด เลือดขาวสูง ระดับน้ำตาลในเลือดสูง เป็นเชิงแนะว่าผู้ป่วย กำลังจะมีการดำเนินโรคต่อไปเป็นสมองอักเสบ

  • อาการขั้นรุนแรงต่อไปนี้ ในเอกสารทางวิชาการ บางเล่มจะจัดเอาไว้ในภาวะแทรกซ้อน แต่ผู้นิพนธ์และ นักวิชาการไทยที่ได้ปรึกษากันดูแล้ว น่าจะจัดเข้าข่ายของspectrum of disease ซึ่งผู้นิพนธ์มีความเห็นโน้มไปในทาง เดียวกับกลุ่มนี้ ส่วนท่านผู้ใดจะเข้าใจว่าเป็นภาวะแทรกซ้อน เราก็ไม่ไปโต้แย้งท่าน


กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ

กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ อาการดังต่อไปนี้แสดงว่า มีกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ

  • ไข้ หายใจหอบเหนื่อย หัวใจเต้นเร็ว ซีดในตอนต้น หรือตัวเขียวในตอนหลัง มีซัยอาโนสิส (ขาดอ็อกซิเจน) หัวใจเต้นผิดจังหวะหรือ arythmia ปลายมือปลายเท้าเย็น ตรวจ พบหัวใจโต/ตับโต ระดับเอ็นซัยม์ที่เกี่ยวกับหัวใจ (คาร์ดิโอไลปิน)


ภาวะแทรกซ้อนกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ

ภาวะขาดสารน้ำ (Dehydration)

  • ภาวะขาดสารน้ำ เป็นภาวะที่พบมากที่สุด จากการ ปฏิเสธไม่ดื่มน้ำและนม ปฏิเสธอาหาร จากการเจ็บแผลในปาก และเบื่ออาหาร


ภาวะแทรกซ้อนเนื่องจาก ระบบประสาท เยื่อหุ้มสมอง สมองอักเสบ

ANS dysregulation

  • ในรายที่มีสมองอักเสบ บริเวณก้านสมองจะเป็น บริเวณที่มีการอักเสบมาก จึงมีผลกระทบทำให้มีANS dysregulation

  • ระบบประสาทอัตโนมัติ หรือ autonomic nervous system ซึ่งนิยมเรียกกันสั้นๆว่า ANS เป็นระบบที่ควบคุมร่างกายของเรา ให้ปรับการทำงานของอวัยวะให้เข้ากับการเปลี่ยนแปลงต่างได้ โดยรวดเร็ว เช่น บางคนนั่งอยู่แล้วลุกขึ้นยืนโดยเร็ว เลือดจะ ต้องสูบฉีดไปเลี้ยงสมองให้ทันโดยอัตโนมัติ จึงจะไม่มี อาการหน้ามืด ระบบประสาทจะสั่งการเองโดยอัตโนมัติ (ANS regulation) ให้หัวใจทำงานมากขึ้นทันที เป็นต้น หากระบบ ประสาทอัตโนมัติไม่สั่งการตามปกติ ผิดปกติ เรียกกันว่า ANS dysregulation ซึ่งจะมีผลกระทบต่อการทำงานของอวัยวะหลาย อย่างที่ระบบประสาทอัตโนมัตินี้คอยควบคุมสั่งการอยู่ โดยเฉพาะ อย่างยิ่ง ระบบไหลเวียนเลือด ระบบหายใจ ระบบทางเดินอาหาร เป็นต้น


ภาวะแทรกซ้อน ระบบไหลเวียน ระบบหายใจ และอื่นๆ

  • ภาวะแทรกซ้อนผลจากระบบไหลเวียนโลหิต เนื่องจาก กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ

  • ภาวะแทรกซ้อนระบบหายใจ ปอดบวมน้ำ ตกเลือด ในปอด

  • ภาวะแทรกซ้อนที่กำลังอยู่ในระหว่างการเฝ้าระวัง ศึกษาค้นคว้าวิจัย ได้แก่ในกรณีที่สตรีมีครรภ์ติดเชื้อ (เป็นโรค หรือไม่เป็นโรคก็ตาม) มีอุบัติการณ์ทำให้แท้งบุตร ก่อความ พิการแต่กำเนิด หรือการติดเชื้อของทารกในครรภ์ ยังเป็นประเด็น ที่เปิดไว้ให้มีการศึกษาค้นคว้าวิจัยต่อไปเพิ่มขึ้น


การวินิจฉัยแยกโรค ระบบไหลเวียน ระบบหายใจ และอื่นๆ

  • เนื่องจากมีหลายโรค ที่มีผื่นที่ผิวหนัง และบางโรคมี แผลในปากด้วย จึงมีความจำเป็นที่จะต้องวินิจฉัยแยกโรคต่อไปนี้ ออกจากกันให้ได้โดยอาศัยแนวทางดังต่อไปนี้

  • Herpetic gingivostomatitis หรือ โรคแผลเริมในปาก

  • Aphthous stomatitis หรือ โรคแผลปากเปื่อย

  • Scabies infestation หรือ โรคหิด

  • Chickenpox (varicella) หรือโรคสุกใส

  • Measlesหรือโรคหัด


  • Herpetic gingivostomatitis ระบบไหลเวียน ระบบหายใจ และอื่นๆหรือโรคแผลเริมในปาก ผู้ป่วยจะมีไข้ และมีอาการที่ไม่สบายมาก เหงือกมักจะอักเสบบวม แดง และมีเลือดออกด้วย และมีเม็ดต่อมน้ำเหลืองที่คอโต อาจตรวจพบตุ่มพองของโรคเริมบริเวณรอบปากด้วย แต่ไม่พบ ตุ่มที่มือและที่เท้า

  • Measlesหรือโรคหัด ผื่นจะขึ้นตามตัวทั่วไป ผู้ป่วย จะมีอาการที่จำเพาะ ได้แก่ ไอ น้ำมูกไหล ตาแดง และตรวจภายในช่องปากมักจะพบ “จุด คอพปลิค” ด้วย


  • Aphthous stomatitis ระบบไหลเวียน ระบบหายใจ และอื่นๆโรคปากเป็นแผลเปื่อย จะมีแผล เปื่อยขนาดใหญ่กว่าปรากฏที่ริมฝีปาก ลิ้น และเยื่อบุช่องปาก มีอาการเจ็บปวดมาก มักพบบ่อยกว่าในเด็กโต และผู้ใหญ่ อาจเกิดเป็นซ้ำได้อีกหลายครั้ง และมักไม่มีอาการอื่น ๆ ทั่วไปทางกาย

  • Scabies infestationหรือโรคหิด ซึ่งอาจจะทำให้สับสน กับโรคมือ เท้า ปากได้ ซึ่งมักจะพบตุ่มหนอง ตุ่มพอง หรือเป็นปุ่ม ที่มือ และเท้าได้ อาการและอาการแสดงที่จะช่วยในการ วินิจฉัย ได้แก่อาการคันมาก และมีตุ่ม มีผื่นที่ง่ามมือ ง่ามเท้าได้


  • Chickenpox (varicella) ระบบไหลเวียน ระบบหายใจ และอื่นๆหรือโรคสุกใส ซึ่งจะมีผื่น ผิวหนัง มีลักษณะ ผื่นนูนแดงบริเวณกว้างทั่วไปรวมทั้งที่หนัง ศีรษะก็พบได้ แต่กลับไม่พบที่ฝ่ามือฝ่าเท้า การกระจายของผื่น จะแสดงว่ามีแนวโน้มอยู่ในส่วนกลางของร่างกาย นอกจากนั้น จะตรวจพบว่า เม็ดต่อมน้ำเหลืองบริเวณหลังหูและท้ายทอย จะโตด้วย รอยโรคของสุกใสที่หาย จะมีการตกสะเก็ด แต่ใน รายของโรค HFMD ผื่นจะยุบ น้ำในตุ่มพองก็จะค่อย ๆ แห้งยุบ หายไปเอง


การวินิจฉัยยืนยันโรค ระบบไหลเวียน ระบบหายใจ และอื่นๆ

๑. ประวัติที่มีภูมิลำเนาที่เกี่ยวสัมพันธ์กับการระบาด ของโรคในท้องถิ่น หรือการเดินทางเข้าไปในถิ่นการระบาด ประวัติสัมผัสกับผู้เป็นโรคหรือผู้ที่มีภาวะกำลังติดเชื้อ หรือ ในครอบครัว ในโรงเรียน สถานรับเลี้ยงเด็กมีผู้ป่วยให้ซักประวัติ ให้ละเอียด

๒. อาการและอาการแสดง

๓. การตรวจทางห้องเวชศาสตร์ชันสูตรคลินิก

  • การชันสูตรทางไวรัสวิทยาและการวิเคราะห์ทาง อณูชีววิทยาเพื่อประโยชน์ในการสอบสวนการระบาดและ มาตรการควบคุมโรค

    เพาะแยกเชื้อ

    เพาะแยกเชื้อจากตัวอย่างตรวจได้แก่ น้ำล้างคอ สิ่ง คัดหลั่งดูดจากเนโซฟาริงก์

    (nasopharyngeal aspirates) ไม้พัน สำลีป้ายคอ อุจจาระ น้ำไขสัน

    หลังและน้ำจากตุ่มพองสำลีป้ายคอหรือน้ำล้างคอจะให้ผลในการแยกเชื้อสูง ถ้ามีตุ่ม

    พอง น้ำจากตุ่มพองก็เหมาะในการแยกเชื้อ


ระบบไหลเวียน ระบบหายใจ และอื่นๆิธีการวินิจฉัยโรคทางห้องปฏิบัติการ

ตรวจหาสารพันธุกรรมของไวรัส

เพาะเลี้ยงแยกเชื้อจากตัวอย่างตรวจของผู้ป่วย

ตรวจหาโปรตีน (แอนติเจน) ของไวรัสในเซลล์ที่ติดเชื้อ

ตรวจหาแอนติบอดีในซีรั่มคู่


การพบเชื้อไวรัสก่อโรคการพบเชื้อไวรัสก่อโรค

เชื้อไวรัสก่อโรค HFMD พบได้ในบริเวณ หลังโพรงจมูก ลำคอ อุจจาระ ตุ่มน้ำใส

ระยะฟักตัว3-7 วัน

ผู้ป่วยหายจากโรคได้เอง


เชื้อการพบเชื้อไวรัสก่อโรคไวรัสถูกขับออกจากร่างกายของผู้ติดเชื้อ ไม่ว่าจะมี

อาการหรือไม่มีอาการก็ตาม เชื้อไวรัสถูกขับออกจาก

ร่างกายของผู้ติดเชื้อตั้งแต่ก่อนผื่นขึ้น จนกระทั่งหายจากโรค

ชั่วระยะเวลาหนึ่ง


ประเภทของตัวอย่างตรวจประเภทของตัวอย่างตรวจ

  • Throat swab และ swab น้ำจากตุ่มผิวหนัง เป็นตัวอย่างตรวจที่เหมาะในการส่งตรวจเมื่อเก็บตัวอย่างตรวจ ได้แล้ว ให้เก็บรักษาไว้ในน้ำยา VTM (virus transport medium)

  • น้ำล้างจากคอ น้ำกลั้วคอ (gargle) หรือ สิ่งคัดหลั่ง จากเนโซฟาริงก์ (nasopharyngeal wash) เป็นตัวอย่างตรวจที่เก็บ ยากกว่า แต่ก็เป็นตัวอย่างที่ส่งตรวจได้ อุจจาระหรือสำลี ป้ายทวารหนักก็ใช้ได้แต่ในระยะแรก ๆ จะสู้แยกเชื้อจากคอไม่ได้

  • น้ำไขสันหลัง ในกรณีที่มีการเจาะตรวจน้ำ ไขสันหลัง ก็ให้ส่งตรวจเพาะเชื้อด้วย (ถ้ากรณีที่ไม่ได้เจาะตรวจ ก็ไม่จำเป็น)

  • อุจจาระ เชื้อไวรัสจะถูกขับออกทางอุจจาระ อยู่นาน เป็นเวลาหลายสัปดาห์ ก็นำไปตรวจ เพาะแยกเชื้อไวรัสได้ แต่ควร พิจารณาถึงเรื่องไวรัสอื่น ๆ ที่พบในอุจจาระให้ถี่ถ้วนว่าเป็นไวรัส ก่อเหตุจริงๆหรือเป็นเพียงไวรัสที่ตรวจพบร่วมกันเท่านั้น

  • ถ้าจะให้เหมาะควรเก็บตัวอย่างตรวจทั้งอุจจาระและ จากคอด้วยกัน หรือจากคอและจากตุ่มด้วยกันเพาะเชื้อโดยวิธี มาตรฐานหรือวิธีพีซีอาร์

  • การเพาะแยกเชื้อจะทำให้พยากรณ์ความ รุนแรงของโรคได้ดีขึ้น


การรักษาประเภทของตัวอย่างตรวจ

  • การรักษา ยังไม่มีการรักษาโดยเฉพาะ ยังไม่มีปฏิชีวนะ หรือยาต้านไวรัสรักษาโดยเฉพาะเป็นการรักษาตามอาการ เช่น ให้ยาลดไข้ระงับปวด คือพาราเซตามอล ห้ามให้แอสไพริน การใช้สตีรอยด์ อาจมีผลเสียทำให้มีอาการเลวลงได้ (ยังมีความ เห็นโต้แย้งกันในประเด็นนี้อยู่บ้าง)

  • การใช้อิมมูโนโกลบุลินฉีดเข้าหลอดโลหิต (IVIG) ใน รายที่เริ่มป่วยมีรายงานว่า อาจให้ผลดีในการรักษาในการกู้ชีพ แต่ยังต้องประเมินผลเพิ่มเติมอยู่ จึงยังไม่ถือว่าเป็นวิธีมาตรฐาน ที่แนะนำ และ


  • การรักษาประคับประคอง เป็นเรื่องที่สำคัญ คือให้ สารน้ำให้พอเพียงหรือแก้ปัญหาการขาดสารน้ำ ในรายที่เจ็บปวด แผลในปาก อาจใช้วาสลินป้ายแผล ให้ยาชาทาแผล (ไซโลเคน หรือไลโดเคน) ให้รับประทานของเย็น ๆเช่น นมเย็น ไอศกรีม ไม่ให้รับประทานของร้อน และพวกน้ำผลไม้ซึ่งเป็นกรด เช่น น้ำส้มน้ำผลไม้คั้น จะทำให้เจ็บแผลมากขึ้น ให้อมน้ำธรรมดา กลั้วคอหรือน้ำเกลืออมกลั้วคอทำให้ช่องปากสะอาด เป็นต้น

  • ตามปกติ อาการของผู้ป่วยจะทุเลาในเวลา ๓-๔ วัน


การพยากรณ์โรค เป็นเรื่องที่สำคัญ คือให้ สารน้ำให้พอเพียงหรือแก้ปัญหาการขาดสารน้ำ ในรายที่เจ็บปวด แผลในปาก อาจใช้วาสลินป้ายแผล ให้ยาชาทาแผล

  • ตามปกตินับว่าการพยากรณ์ของโรคดี เพราะส่วนมาก จะหายฟื้นโรคได้ภายในหนึ่งสัปดาห์ และหายขาด ไม่มีภาวะใด หลงเหลืออยู่ ยกเว้นในรายที่มีภาวะแทรกซ้อน

  • ผลการวิเคราะห์หลังการระบาดใหญ่ในไต้หวันและสิงคโปร์พ.ศ. ๒๕๔๑

    ในรายที่ติดเชื้อไวรัสค็อคแซ็คคี เอ ๑๖

  • ร้อยละ ๙๔ไม่มีภาวะแทรกซ้อนเลย

  • ร้อยละ ๖.๓มีเยื่อหุ้มสมองอักเสบหรือเสียชีวิต


ผลการวิเคราะห์หลังการระบาดใหญ่ในไต้หวันและสิงคโปร์ผลการวิเคราะห์หลังการระบาดใหญ่ในไต้หวันและสิงคโปร์พ.ศ. ๒๕๔๑

ในรายที่ติดเชื้อไวรัสเอ็นเทอโร ๗๑

  • ร้อยละ ๖๘ ของผู้ป่วยที่ติดเชื้อไวรัสเอ็นเทอโร ๗๑ จะไม่ มีภาวะแทรกซ้อน ประมาณร้อยละ ๓๒ ที่มี ภาวะแทรก ซ้อนนั้น

  • ร้อยละ ๗.๓เป็นเยื่อหุ้มสมองอักเสบ

  • ร้อยละ ๑๐ มีสมองอักเสบ

  • ร้อยละ ๒.๓มีอาการอัมพาตคล้ายโรคโปลิโอ

  • ร้อยละ ๔.๕มีภาวะอักเสบของสมอง-ไขสันหลัง

  • ร้อยละ ๖.๘มีปอดบวมน้ำและเสียชีวิต รายที่รอด จะมี ปัญหาระบบหายใจตกค้างอยู่ต่อไปอีก


การระบาดที่ประเทศสิงคโปร์เมื่อปีพการระบาดที่ประเทศสิงคโปร์เมื่อปีพ.ศ. ๒๕๔๓ แพทย์วิเคราะห์รายงานพบว่า

  • ถ้าผู้ป่วยมีอาการอาเจียน ปริมาณเม็ดเลือดขาวสูง และ ตรวจไม่พบแผลในปาก รายนั้นน่าจะเป็นการติดเชื้อไวรัส เอ็นเทอโร ๗๑ ถือเป็นปัจจัยช่วยพยากรณ์ว่า รายนั้นจะมีอาการ หนักอาจเสียชีวิต ถือว่าเป็นสัญญาณอันตรายก็ได้


คำแนะนำให้แก่ผู้ปกครองคำแนะนำให้แก่ผู้ปกครอง

๑. ผู้ป่วยรายทั่วไปรักษาไปกลับได้ ไม่จำเป็นต้องรับ รักษาเป็นผู้ป่วยในโรงพยาบาลทุกราย

๒.ผู้ป่วยที่หายแล้วมักจะหายขาด ในบางรายอาจมี อาการกลับมามีอาการใหม่ได้อีกภายหลัง ๕-๗ วัน แต่ก็ไม่มี อาการรุนแรงเด็กที่มีอาการทางสมองอาจมีภาวะทางสมอง หลงเหลืออยู่ควรปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลต่อไป

๓. เมื่อหายแล้ว เด็กยังสามารถขับถ่ายเชื้อออกทาง อุจจาระได้หลายวัน บางรายได้นานเป็น ๒-๓ สัปดาห์ก็มี ดังนั้น ควรให้เด็กหยุดเรียนไปก่อนเป็นเวลา ๗-๑๐ วัน รักษาสุขอนามัย ล้างมือฟอกสบู่ ของเล่นของใช้ให้ทำความสะอาดให้ถูกต้องควรกีดกันเด็กเล็กไม่ให้มาเล่นคลุกคลีเพื่อป้องกันการติดโรค


คำแนะนำประชาชนคำแนะนำให้แก่ผู้ปกครอง

  • ๑.พ่อแม่ผู้ปกครอง ควรแนะนำสุขอนามัยส่วนบุคคล แก่บุตรหลาน และผู้ดูแลเด็ก โดยเฉพาะการล้างมือให้สะอาดทุก ครั้งก่อนการเตรียมอาหารหรือก่อนรับประทานอาหาร และหลัง ขับถ่าย การรักษาสุขอนามัยในการรับประทานอาหาร เช่น การใช้ ช้อนกลาง หลีกเลี่ยงการใช้แก้วน้ำร่วมกัน นอกจากนั้น ควรให้ เด็กอยู่ในที่ที่มีการระบายอากาศที่ดีไม่พาเด็กเล็กไปในที่แออัด

  • ๒.ผู้ประกอบการในสถานเลี้ยงเด็กควรดูแลให้มีการ ปฏิบัติตามมาตรฐานด้านสุขลักษณะของสถานที่อย่างสม่ำเสมอ เช่น การเช็ดถูอุปกรณ์เครื่องเรือน เครื่องเล่น หรืออุปกรณ์ การเรียนการสอนต่างๆ ด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อโรคเป็นประจำ รวมทั้ง การกำจัดอุจจาระให้ถูกต้องและล้างมือบ่อยๆ

  • ๓.ในโรงเรียนอนุบาล และโรงเรียนประถมศึกษา ควรเพิ่มเติมความรู้เรื่องโรคและการป้องกันตนเอง เช่น ไม่คลุกคลี ใกล้ชิดกับเด็กป่วย การล้างมือและการรักษาสุขอนามัยส่วนบุคคล (ตาม แนวทางป้องกันควบคุมการระบาดของโรคมือ เท้า ปาก ในศูนย์เด็กเล็ก สถานรับเลี้ยงเด็กและสถานศึกษา)

  • ๔.ผู้ดูแลสระว่ายน้ำ ควรรักษาสุขลักษณะของสถานที่ ตามประกาศของกรมอนามัย เพื่อป้องกันการระบาดของโรคมือ เท้า ปาก

  • ๕.หากเด็กมีอาการป่วยรุนแรงขึ้น เช่น ไม่ยอมทานอาหาร ไม่ยอมดื่มน้ำ ต้องรีบพาไปรับการรักษา ที่โรงพยาบาลใกล้บ้านทันทีในกรณีที่เด็กมีอาการป่วยซึ่งสงสัยเป็นโรคมือ เท้า ปาก ควรรีบพาไปพบแพทย์ทันที และแยกเด็กอื่นไม่ให้คลุกคลีใกล้ชิดกับเด็กป่วย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในพื้นที่ที่มีการระบาด หากเด็กมีตุ่มในปาก โดยที่ยังไม่มีอาการอื่น ให้หยุดเรียน อยู่บ้าน ไว้ก่อน ให้เด็กที่ป่วยขับถ่ายอุจจาระลงในที่รองรับ ในส้วม แล้วนำไป กำจัดให้ถูกสุขลักษณะ


คำแนะนำให้แก่ผู้ปกครองาเหตุของโรค


สถานการณ์โรคมือ เท้า ปาก ประเทศไทย พ.ศ.2555 สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค


ประเทศไทย พ ปาก ประเทศไทย พ.ศ.2555 สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค.ศ. ๒๕๕๕

  • ผู้ป่วยรายแรกที่เสียชีวิต ที่โรงพยาบาลนพรัตน์ราชธานีเมื่อวันที่ ๑๖ กรกฎาคม ๒๕๕๕ ไวรัสที่แยกได้จากคอคือไวรัสสับจีโนกรุ๊พ B5 และผู้ป่วย รายที่สองเป็นเด็กชาวเขมร เสียชีวิตที่อำเภอแกลงจังหวัด ระยองเมื่อวันที่๒๕ กรกฎาคม ๒๕๕๕ สายพันธุ์ C4


Ev71 genotypes in 2012
EV71 genotypes in 2012 ปาก ประเทศไทย พ.ศ.2555 สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค

Coxsackie A6

Coxsackie A16

EV71 genotypes B5 and C4


การเพาะเชื้อเพื่อเฝ้าระวังไวรัสในประเทศไทย ๒๕๔๔/๔๙

  • ๒๕๔๔ พ.ศ. จำนวนผป. ตาย อีวี๗๑ ค๊อคแซ็คกี

  • ๑,๕๔๕ ๐ ๒ ๒

  • ๒๕๔๕ ๓,๕๓๓ ๒ ๓ ๐

  • ๒๕๔๖ ๘๗๑ ๐ ๑๐ ๔

  • ๒๕๔๗ ๔๗๔ ๐ ๕๑ ๐

  • ๒๕๔๘ ๒,๒๗๐ ๐ ๔๐ ๐

  • ๒๕๔๙ ๑,๔๘๘ ๖ ๒๖ ๐


Summary of human enterovirus 71 (HEV71) genotypes circulating in the Asia-Pacific region since 1997


Old classification of human enteroviruses
Old classification of human enteroviruses circulating in the Asia-Pacific region since 1997

Poliovirus types 1-3

Coxsackie A virus types 1-24 (no type 23)

CoxA 23 was shown to be echo 9

Coxsackie B virus types 1-6

Echovirus types 1-33 (no types 8, 10, 22, 23 and 28)

echo 8 was shown to be echo 1

echo 10 was shown to be reovirus 1

echo 22 and 23 moved to parechovirus 1 and 2

echo 28 was shown to be rhinovirus A1

Human parechovirus 1 and 2

Enterovirus types 68-71

Formerly, enterovirus type 72 was hepatitis A virus


Re and re classification
Re- and re-classification circulating in the Asia-Pacific region since 1997

Order Picornavirales

Family Picornaviridae comprises 12 genera

Genus Enterovirus comprises 10 species of >100 types of viruses that infect man and animals.

Human enterovirus A : EV71, CA3-8,CA16,…, ……

Human enterovirus B : CB1-6, CA9, echovirus, EV88, 93, 97,98, ….

Human enterovirus C: poliovirus 1-3, CA …, EV116

Human enterovirus D : EV68, 70, 94, 111

Bovine enterovirus

Simian enterovirus

…………


Ev71 genotypes
EV71 genotypes circulating in the Asia-Pacific region since 1997

Genogroups :A, B and C

A is consisted of only one lineage

B is consisted of 5 sub-genogroups: B1, B2, B3, B4 and B5)

C is consisted of 5 sub-genogroups: C1, C2, C3, C4 and C5)


Coxsackie virus a 16 genogroups
Coxsackie virus A 16 genogroups circulating in the Asia-Pacific region since 1997

  • Based on different groups of investigators

    A, B and C or

    A and B (B is further divided into 2 lineages: 1 and 2)


Virus isolation rates from HFMD suspected cases: circulating in the Asia-Pacific region since 1997

Siriraj Hospital(N=92)

* Two EV71 isolates were isolated from throat swab specimens only

# Mixed EV71 and HSV-1 were isolated from one case


สถานการณ์โรคมือ เท้า ปาก ประเทศไทยตั้งแต่วันที่ ๑ ๑ ม.ค. ๒๕๕๕ - ๒๕ ก.ค. ๒๕๕๕

สัดส่วนของผู้ป่วยโรคมือ เท้า ปาก จำแนกตามอายุของเด็กอายุต่ำกว่า ๕ ปี

สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค


อัตราการป่วย และ ตาย ด้วยโรคมือ เท้า ปาก ๒๕๕๕

สำนักระบาดวิทยา กระทรวงสาธารณสุข