t t n kontrol nde ekonomi bilimi
Download
Skip this Video
Download Presentation
Tütün Kontrolünde Ekonomi Bilimi

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 34

Tütün Kontrolünde Ekonomi Bilimi - PowerPoint PPT Presentation


  • 146 Views
  • Uploaded on

Tütün Kontrolünde Ekonomi Bilimi. Doç.Dr. Derya Gültekin-Karakaş İstanbul Teknik Üniversitesi. Tütünün üreticiden tüketiciye yolculuğu. Çiftçi. Şirket. Dağıtım/Satış Ağı. Satış bayileri Dükkan-Bakkallar Kafeler Restoranlar Gece Kulüpleri. Tüketici. Tartışma konuları.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Tütün Kontrolünde Ekonomi Bilimi' - hanne


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
t t n kontrol nde ekonomi bilimi

Tütün Kontrolünde Ekonomi Bilimi

Doç.Dr. Derya Gültekin-Karakaş

İstanbul Teknik Üniversitesi

t t n n reticiden t keticiye yolculu u
Tütünün üreticiden tüketiciye yolculuğu
  • Çiftçi

Şirket

Dağıtım/Satış Ağı

Satış bayileri

Dükkan-Bakkallar

Kafeler

Restoranlar

Gece Kulüpleri

Tüketici

tart ma konular
Tartışma konuları
  • Tütün piyasasına kamu müdahalesinin iktisadi gerekçeleri
  • ‘Tütün kontrol politikaları ile kim kazanıyor kim kaybediyor?’
  • Talep ve arz yönlü politikalara bakış
tart ma konular1
Tartışma konuları

Tütün piyasasına kamu müdahalesinin iktisadi gerekçeleri

t t n r nleri piyasas na kamu m dahelesinin me ruiyet zemini nas l a klanmakta
Tütün ürünleri piyasasına kamu müdahelesinin meşruiyet zemini nasıl açıklanmakta?
  • Tütün sorunu sadece tütün mamüllerinin doğasından kaynaklanıyor gibi sunulmakta
piyasa ba ar s zl
Piyasa başarısızlığı
  • 3 nedenle ortaya çıkar ve hükümet müdahalesini gerektirir:
  • Sigaranın yol açtığı sağlık riskleri konusunda bilgi eksikliği
  • Sigaranın bağımlılık yapıcı etkisi
  • Sigara içmenin dışsallıkları (sosyal maliyetleri)
    • Kamusalsağlık harcamaları, pasif içicilik….

Tütünde piyasa başarısızlığı →sosyal maliyetlere yol açar →hükümet müdahalesine zemin hazırlar

farkl ba ml l k modelleri
Farklı bağımlılık modelleri
  • Sigara içenler sigaranın bağımlılık yaptığını bilip, bunun gelecekteki sonuçlarını dikkate alarak mı karar alıyor?
    • Eksik rasyonel bağımlılık modeli
    • Uzağı görmeyen bağımlılık modeli
    • Rasyonel bağımlılık modeli
teorik modellerin dayand varsay mlar
Teorik modellerin dayandığı varsayımlar
  • Nasıl bir politika müdahalesi çerçevesi önerildiğini belirliyor
  • Rasyonel bağımlılık modeli
    • Bireyler bağımlılık yapacağını bile bile bu seçimi yapar çünkü sağlayacakları fayda bağımlılığın yol açtığı maliyetleri aşmaktadır
    • Bireylerin kendi kendilerine yükledikleri maliyet devlet müdahalesine zemin olamaz
    • Devlet müdahalesi, tütün tüketimi sadece başkalarına maliyet yüklediğinde meşru olur
sigaran n sosyal maliyeti nedir
Sigaranın sosyal maliyeti nedir?
  • Sigaranın başkalarına maliyetini hesaplama girişimleri… tartışmalı hesaplamalar yapılmış
  • Başkalarına verdikleri zarar: sigorta sistemi ve kamu programlarına
    • Manning et al. (1986): net maliyet paket başına 16 cent (vergiye kıyasla da oldukça az)
  • Tiryakiler başkalarına verdikleri zararı erken ölerek telafi ediyor!
    • Erken ölerek sağlık sistemi ve emeklilik sistemine az yük oluyorlar
kar iddia s z konusu hesaplamalar sigaran n sosyal maliyetini ok d k buluyor
Karşı iddia: söz konusu hesaplamalar sigaranın sosyal maliyetini çok düşük buluyor
  • Pasif içiciliğin olumsuz etkileri
  • Düşük kilolu bebek doğumları
  • Verimlilik kayıpları
  • Sigara içmeyenlere verilen rahatsızlık…
kamu d zenlemeleri me ru
Kamu düzenlemeleri meşru
  • Rasyonel bağımlılık modelinin uygulanabilirliği şüpheli (Közseg ve Gruber 2001)
  • Tüketiciler bırakmak isteseler de bırakmakta zorlanırlar
  • Bireyler kendi kendilerini kontrol için bazı araçlar geliştirirler
  • Kamu düzenlemeleri de bireylere kendilerini kontrol edebilmelerinde yardımcı olur.
  • Tütün vergileri, sigaranın hem tiryakinin kendi sağlığına verdiği zararı (internalities) hem de başkalarına verdiği zararı -dışsallıkları (externalities) önlemeye hizmet eder
end stri t t n kontrol ne hangi gerek elerle kar k yor
Endüstri tütün kontrolüne hangi gerekçelerle karşı çıkıyor?

Ekonomiye zarar verir:

  • İstihdam kaybı
  • Gelir kaybı
  • Vergi geliri kaybı
  • Uluslararası ticaret daralır
gel ir ve istihdam etkisi
Gelir ve istihdam etkisi
  • İddia: Tütün kontrolü politikaları ekonomide gelir ve istihdam kaybı yaratır

Karşı iddialar:

  • Tüketim ve üretim, tütün olmasa diğer alanlara kayar; istihdam ve gelir yine yaratılır
  • Çoğu ülkede tütün üretim ve istihdamı, toplam içinde çok küçük paya sahip
  • Tütün talebinde daralma birden olmamakta, geçiş süreci içinde gerçekleşmekte
    • Tütün talebinde artış gözönüne alınınca, geçiş dönemi, endüstriye iktisadi yük getirmekten ziyade ancak endüstrinin daha az hızlı genişlemesi anlamına gelir !
vergi geliri etkisi
Vergi geliri etkisi
  • İddia: Sigara tüketiminin azalması vergi geliri kaybına neden olur
  • Karşı iddialar:
  • Vergi arttıkça tüketim düşse bile, talep katı olduğu için vergi geliri artar
  • Vergi artışı olmadan sigara tüketimi düşmüş olsa bile vergi geliri azalmaz
    • Talep diğer ürünlere kayar, o ürünlerden de devlet vergi alır
vergi geliri etkisi1
Vergi geliri etkisi
  • Aslında ne yapılabilir?
  • Tütün tüketim vergilerinden sağlanan gelirin önemli olduğu birçok ülkede, bu vergi gelirindeki azalmayı telafi edecek şekilde vergi politikasının yeniden düzenlenmesi yeterli olacaktır
sigara t ketimi kamu b t esi i in yararl m
Sigara tüketimi kamu bütçesi için yararlı mı?!

İddia : Sigara kamu harcamaları açısından da kamu bütçesini olumlu etkiler

  • Sigara içenler ölene kadar vergi verir, ayrıca erken ölerek emeklilik sisteminden uzun süre yararlanmaz
  • Sigara içenler erken ölünce yaşlılıkta sağlık hizmetleri talebi azaldığından, sağlık harcamaları az olur
t t n n kamu b t esine etkisi
Tütünün kamu bütçesine etkisi

Sigara içenlerin sağlık harcamaları, içmeyen ve dolayısıyla daha uzun süre sağlık sisteminden yararlananlardan düşük mü?

Karşı iddia:

  • Sigara içmeye devam etmenin tüm yaşam boyunca yol açtığı sağlık harcamaları yükü çok yüksek
  • Erken ölümlerin yol açtığı beşeri sermaye kaybı (azalan işgücü ve verimlilik kaybı)
slide19

Tütünden sağlanan vergi geliri, kamuya tedavi maliyetini aşacak olsa ,

‘sigara tiryakilerinin erken ölmesi toplum için daha iyi’ sonucunu mu çıkarmamız gerekir?

Tütün ürünleri insanlığın ıstırap çekmesine neden olmaktadır

t t n kontrol ne daha fazla b t e ayr lmas n n kimlere ne faydas ne olur
Tütün kontrolüne daha fazla bütçe ayrılmasının kimlere ne faydası ne olur?
  • İşverenlere sürekli sağlanacak faydalar:
    • İşe devamsızlıkta azalma
    • Erken ölüm ve sakatlıklar yüzünden oluşan yetişmiş iş gücü kaybından kurtulma
  • İşdünyasına ilk aşamada faydası:
    • Talebin diğer endüstrilere yönelmesi ile satışlar artar
    • Sigara içme molası daha az verilir, verimlilik kaybı azalır
    • Pasif içicillik dolayısıyla ortaya çıkan komplikasyonlar azalır
    • Yangın sayısı azalır, emlak sigorta primleri düşer
    • Sigarasız çalışma ortamı sunulmadığı için dava edilme riski azalır
  • Orta vadede:
    • Daha uzun yaşayan insaların sayesinde mal ve hizmet piyasalarının genişlemesi
sigaray b rakanlara ve ailelerine faydas
Sigarayı bırakanlara ve ailelerine faydası
  • İlk aşamada:
    • Aile bütçesinde tasarruf
    • Çocukların hastalık ve okula devamsızlıklarında azalma
    • Zindelik, koku ve tat almanın iyileşmesi ile hayattan daha fazla zevk alma
    • Erken doğum ve ani bebek ölümlerinden çekilen acıların azalması
    • Astım ataklarında azalma
    • Yangında kaybedilen aile yakınları sonucu yaşanan tramvalarda azalma
  • Sürekli olarak:
    • Artan aile tasarrufları ile daha erken ev sahibi olabilme, emeklilik fonlarına daha yüksek katkı yapabilme
    • Aile bütçesinden tıbbi hizmetlere daha az para harcanması
    • Sağlık ve maddi eşitsizliği sürekli kılan bir olgu olarak çocuklarda sigaraya başlamanın azalması
    • Daha az ailenin eve ekmek sağlayan bir aile ferdini en verimli çağında yitirmesi
    • Daha az ailenin ücretsiz emek rolü ile aileyi destekleyen bir ferdi yitirmesi
slide23

Talep yönlü politikalar

  • Tütün ürünleri kullananların ya da potansiyel kullanıcıların hedeflenen ürünü temin etme isteğini etkilemeye yönelik olarak tasarlanan önlemler
  • Arz yönlü politikalar
  • Kullanıcıların veya potansiyel kullanıcıların ürünü temin etmelerini önlemeyi amaçlayan önlemler
    • İmalatçının davranışını değiştirme yönünde
t t n n reticiden t keticiye yolculu u1
Tütünün üreticiden tüketiciye yolculuğu
  • Çiftçi

Şirket

Dağıtım/Satış Ağı

Satış bayileri

Dükkan-Bakkallar

Kafeler

Restoranlar

Gece Kulüpleri

Tüketici

t t n kontrol nde talep y nl politikalar
Tütün Kontrolünde Talep Yönlü Politikalar
  • Sigara içicilerini ve potansiyel bağımlıları caydırmaya yönelik politikalar terch edilmekte
  • DB; DSÖ, Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (FCTC)
  • Talep yönlü politikalar:
    • Yüksek tütün vergileri
    • Kamuya açık yerlerde ve işyerlerinde içme yasağı
    • Reklam kısıtlamaları
    • Uyarıcı ibare zorunlulukları
    • Sigaranın zararları konusunda kamunun bilgilendirilmesi ve karşı reklamlar
    • Sigara bırakma programları
arz y nl politikalar
Arz-yönlü politikalar
  • 18 yaş altı gençlere sigara satışı yasağı
  • Yasadışı tütün ticareti ile mücadele
  • Tütün çiftçileri ve işçileri için alternatif tarımsal üretime geçiş desteği
  • Belli yerlerde sigara satış yasağı
  • Otomatik makinelerde ve internet üzerinden satış yasağı
  • İthalat tarifeleri
  • Kota vb. tarife-dışı ithalat engelleri
  • Sadece ilk üçü FCTC’de yer almakta
hakim iktisad n arz y nl politikalara bak
Hakim iktisadın arz yönlü politikalara bakışı
  • Talep yönlü politikalar tütün ürünlerine talebi azaltmada etkili
  • Oysa, arz yönlü politikalar tütün salgınını azaltmada etkili değil
    • Bu iddialar, yasadışı ilaçlarla mücadele veya alkol satış yasakları deneyimlerine dayandırılmakta
    • Yüksek maliyetli, sınırlı etki sağlıyor, istenmeyen sonuçlara yol açabiliyor
hakim iktisad n arz y nl politikalara bak1
Hakim iktisadın arz yönlü politikalara bakışı
  • Gençlerin sigaraya erişimini sınırlandırma tütün kullanımını azaltmamakta (Woolery et al 2000)
    • Bu politikaların uygulanması temini güç olan altyapı ve kaynak gerektirir
  • Alternatif ürün programları da tütün arzını azaltmada etkili değil
    • Tütün yetiştiriciliğinin cazibesi tütünü terk eden çiftçiler yerine yeni çiftçileri piyasaya çekecektir (Jacobs et al. 2000)
  • Uluslararası ticaret kısıtlamaları: Ticaret serbestleştirmesi tütün kullanımını artırmış olmakla birlikte, uluslararası ticaret anlaşmalarınıı ihlal eden ticaret kısıtlamaları misillemelere yol açarak ekonominin geneline zarar verebilir (Taylor et al 2000)
  • Tek etkili bulunan arz yönlü politika: kaçakçılıkla mücadele
yeni arz y nl politika nerileri
Yeni arz-yönlü politika önerileri
  • Tütün pazarlamasının bir kamu kuruluşunca yapılması
  • Tütünün yasaklanması
  • Ticari tütün alım-satım yasağı
  • Gençlerin kullanımının cezalandırılması
sadece sigara pazarlamas n kontrole y nelik nlemler yeterli olmaz
Sadece sigara pazarlamasını kontrole yönelik önlemler yeterli olmaz
  • Sağlık alanında düzenleyici kurumlar ne kadar gelişkin tütün kontrol araçları geliştirirlerse geliştirsinler
  • Sigara şirketleri bu politikaları etkisizleştirecek yeni stratejilerle karşılık vereceklerdir
  • Peki çözüm ne?
  • Sigara arzı, daha yüksek kâr için daha çok satma ilkesine göre hareket etmeyen kuruluşlarca yapılmalı.
  • SİGARA ŞİRKETLERİ TÜTÜN PİYASASINDAN TAMAMEN SİLİNMELİ!
talep ve arz y nl politikalar birlikte kullan lmal ancak nas l bir yap i erisinde
Talep ve arz yönlü politikalar birlikte kullanılmalı. Ancak nasıl bir yapı içerisinde?
  • Kar amacı güden sigara şirketlerine dayalı mevcut üretimi yapısı ile kamu sağlığı hedeflerine ulaşılamaz
  • Tütün sorunu sadece tütün mamüllerinin doğasından kaynaklanmamakta
  • Tütün arzının sigara şirketlerine bırakılmasına izin veren siyasi tercih asıl sorunlu olan
  • Öyleyse, sigaranın yol açtığı zararlara karşı, tütün arzını yapan farklı işletmeler tahayyül edebilir miyiz?
sigara irketlerine alternatif ne olabilir
Sigara şirketlerine alternatif ne olabilir?
  • Tütün üretimi ve arzının, sigara kullanımını azaltmayı nihai hedef olarak benimseyen, kâr ilkesine göre çalışmayan işletme biçimleri altında gerçekleştirilmesi:
  • Kamu işletmeleri, kâr amacı gütmeyen özel işletmeler
  • Tütün ürünleri üretim ve arzı sürerken, kullanımını azaltmayı olanaklı kılar
    • Siyasi tercih meselesi
t t n kontrol n gerileten de il g lendiren bir sistem i in
Tütün kontrolünü gerileten değil güçlendiren bir sistem için
  • Kar amacı gütmeyen bir imalatçı (kamu veya bağımsız bir kurum olabilir) ile sigara kullanımını azaltacak önlemler kolayca hayata geçirilebilir
  • Sigara içmeyi cazip hale getiren tasarım, imalat ve dağıtıma dair her türlü uygulamayı sona erdirme
    • Düz paket
    • Her türlü promosyonun sona erdirilmesi
    • Yeni bağımlıların pazara girmesinin önlenmesi için önlemler
    • Satış noktalarında sigara bırakma programlarına yönlendirme…
t t n kontrol siyasidir
Tütün kontrolü siyasidir
  • Tütün tüketimi üzerinde gerçek bir kontrol tütün ürünleri imalat koşullarını hedeflemelidir
  • Böyle bir duruş, tütün endüstrisini karşınıza almak demek
  • Tütünle mücadele politikaları talep kontrolünün ötesine geçmelidir!!!
ad