T t n kontrol nde ekonomi bilimi
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 34

Tütün Kontrolünde Ekonomi Bilimi PowerPoint PPT Presentation


  • 77 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Tütün Kontrolünde Ekonomi Bilimi. Doç.Dr. Derya Gültekin-Karakaş İstanbul Teknik Üniversitesi. Tütünün üreticiden tüketiciye yolculuğu. Çiftçi. Şirket. Dağıtım/Satış Ağı. Satış bayileri Dükkan-Bakkallar Kafeler Restoranlar Gece Kulüpleri. Tüketici. Tartışma konuları.

Download Presentation

Tütün Kontrolünde Ekonomi Bilimi

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


T t n kontrol nde ekonomi bilimi

Tütün Kontrolünde Ekonomi Bilimi

Doç.Dr. Derya Gültekin-Karakaş

İstanbul Teknik Üniversitesi


T t n n reticiden t keticiye yolculu u

Tütünün üreticiden tüketiciye yolculuğu

  • Çiftçi

Şirket

Dağıtım/Satış Ağı

Satış bayileri

Dükkan-Bakkallar

Kafeler

Restoranlar

Gece Kulüpleri

Tüketici


Tart ma konular

Tartışma konuları

  • Tütün piyasasına kamu müdahalesinin iktisadi gerekçeleri

  • ‘Tütün kontrol politikaları ile kim kazanıyor kim kaybediyor?’

  • Talep ve arz yönlü politikalara bakış


Tart ma konular1

Tartışma konuları

Tütün piyasasına kamu müdahalesinin iktisadi gerekçeleri


T t n r nleri piyasas na kamu m dahelesinin me ruiyet zemini nas l a klanmakta

Tütün ürünleri piyasasına kamu müdahelesinin meşruiyet zemini nasıl açıklanmakta?

  • Tütün sorunu sadece tütün mamüllerinin doğasından kaynaklanıyor gibi sunulmakta


Piyasa ba ar s zl

Piyasa başarısızlığı

  • 3 nedenle ortaya çıkar ve hükümet müdahalesini gerektirir:

  • Sigaranın yol açtığı sağlık riskleri konusunda bilgi eksikliği

  • Sigaranın bağımlılık yapıcı etkisi

  • Sigara içmenin dışsallıkları (sosyal maliyetleri)

    • Kamusalsağlık harcamaları, pasif içicilik….

      Tütünde piyasa başarısızlığı →sosyal maliyetlere yol açar →hükümet müdahalesine zemin hazırlar


Farkl ba ml l k modelleri

Farklı bağımlılık modelleri

  • Sigara içenler sigaranın bağımlılık yaptığını bilip, bunun gelecekteki sonuçlarını dikkate alarak mı karar alıyor?

    • Eksik rasyonel bağımlılık modeli

    • Uzağı görmeyen bağımlılık modeli

    • Rasyonel bağımlılık modeli


Teorik modellerin dayand varsay mlar

Teorik modellerin dayandığı varsayımlar

  • Nasıl bir politika müdahalesi çerçevesi önerildiğini belirliyor

  • Rasyonel bağımlılık modeli

    • Bireyler bağımlılık yapacağını bile bile bu seçimi yapar çünkü sağlayacakları fayda bağımlılığın yol açtığı maliyetleri aşmaktadır

    • Bireylerin kendi kendilerine yükledikleri maliyet devlet müdahalesine zemin olamaz

    • Devlet müdahalesi, tütün tüketimi sadece başkalarına maliyet yüklediğinde meşru olur


Sigaran n sosyal maliyeti nedir

Sigaranın sosyal maliyeti nedir?

  • Sigaranın başkalarına maliyetini hesaplama girişimleri… tartışmalı hesaplamalar yapılmış

  • Başkalarına verdikleri zarar: sigorta sistemi ve kamu programlarına

    • Manning et al. (1986): net maliyet paket başına 16 cent (vergiye kıyasla da oldukça az)

  • Tiryakiler başkalarına verdikleri zararı erken ölerek telafi ediyor!

    • Erken ölerek sağlık sistemi ve emeklilik sistemine az yük oluyorlar


Kar iddia s z konusu hesaplamalar sigaran n sosyal maliyetini ok d k buluyor

Karşı iddia: söz konusu hesaplamalar sigaranın sosyal maliyetini çok düşük buluyor

  • Pasif içiciliğin olumsuz etkileri

  • Düşük kilolu bebek doğumları

  • Verimlilik kayıpları

  • Sigara içmeyenlere verilen rahatsızlık…


Kamu d zenlemeleri me ru

Kamu düzenlemeleri meşru

  • Rasyonel bağımlılık modelinin uygulanabilirliği şüpheli (Közseg ve Gruber 2001)

  • Tüketiciler bırakmak isteseler de bırakmakta zorlanırlar

  • Bireyler kendi kendilerini kontrol için bazı araçlar geliştirirler

  • Kamu düzenlemeleri de bireylere kendilerini kontrol edebilmelerinde yardımcı olur.

  • Tütün vergileri, sigaranın hem tiryakinin kendi sağlığına verdiği zararı (internalities) hem de başkalarına verdiği zararı -dışsallıkları (externalities) önlemeye hizmet eder


T t n kontrol nde ekonomi bilimi

‘Tütün kontrol politikaları ile kim kazanıyor kim kaybediyor?’


End stri t t n kontrol ne hangi gerek elerle kar k yor

Endüstri tütün kontrolüne hangi gerekçelerle karşı çıkıyor?

Ekonomiye zarar verir:

  • İstihdam kaybı

  • Gelir kaybı

  • Vergi geliri kaybı

  • Uluslararası ticaret daralır


Gel ir ve istihdam etkisi

Gelir ve istihdam etkisi

  • İddia: Tütün kontrolü politikaları ekonomide gelir ve istihdam kaybı yaratır

    Karşı iddialar:

  • Tüketim ve üretim, tütün olmasa diğer alanlara kayar; istihdam ve gelir yine yaratılır

  • Çoğu ülkede tütün üretim ve istihdamı, toplam içinde çok küçük paya sahip

  • Tütün talebinde daralma birden olmamakta, geçiş süreci içinde gerçekleşmekte

    • Tütün talebinde artış gözönüne alınınca, geçiş dönemi, endüstriye iktisadi yük getirmekten ziyade ancak endüstrinin daha az hızlı genişlemesi anlamına gelir !


Vergi geliri etkisi

Vergi geliri etkisi

  • İddia: Sigara tüketiminin azalması vergi geliri kaybına neden olur

  • Karşı iddialar:

  • Vergi arttıkça tüketim düşse bile, talep katı olduğu için vergi geliri artar

  • Vergi artışı olmadan sigara tüketimi düşmüş olsa bile vergi geliri azalmaz

    • Talep diğer ürünlere kayar, o ürünlerden de devlet vergi alır


Vergi geliri etkisi1

Vergi geliri etkisi

  • Aslında ne yapılabilir?

  • Tütün tüketim vergilerinden sağlanan gelirin önemli olduğu birçok ülkede, bu vergi gelirindeki azalmayı telafi edecek şekilde vergi politikasının yeniden düzenlenmesi yeterli olacaktır


Sigara t ketimi kamu b t esi i in yararl m

Sigara tüketimi kamu bütçesi için yararlı mı?!

İddia : Sigara kamu harcamaları açısından da kamu bütçesini olumlu etkiler

  • Sigara içenler ölene kadar vergi verir, ayrıca erken ölerek emeklilik sisteminden uzun süre yararlanmaz

  • Sigara içenler erken ölünce yaşlılıkta sağlık hizmetleri talebi azaldığından, sağlık harcamaları az olur


T t n n kamu b t esine etkisi

Tütünün kamu bütçesine etkisi

Sigara içenlerin sağlık harcamaları, içmeyen ve dolayısıyla daha uzun süre sağlık sisteminden yararlananlardan düşük mü?

Karşı iddia:

  • Sigara içmeye devam etmenin tüm yaşam boyunca yol açtığı sağlık harcamaları yükü çok yüksek

  • Erken ölümlerin yol açtığı beşeri sermaye kaybı (azalan işgücü ve verimlilik kaybı)


T t n kontrol nde ekonomi bilimi

Tütünden sağlanan vergi geliri, kamuya tedavi maliyetini aşacak olsa ,

‘sigara tiryakilerinin erken ölmesi toplum için daha iyi’ sonucunu mu çıkarmamız gerekir?

Tütün ürünleri insanlığın ıstırap çekmesine neden olmaktadır


T t n kontrol ne daha fazla b t e ayr lmas n n kimlere ne faydas ne olur

Tütün kontrolüne daha fazla bütçe ayrılmasının kimlere ne faydası ne olur?

  • İşverenlere sürekli sağlanacak faydalar:

    • İşe devamsızlıkta azalma

    • Erken ölüm ve sakatlıklar yüzünden oluşan yetişmiş iş gücü kaybından kurtulma

  • İşdünyasına ilk aşamada faydası:

    • Talebin diğer endüstrilere yönelmesi ile satışlar artar

    • Sigara içme molası daha az verilir, verimlilik kaybı azalır

    • Pasif içicillik dolayısıyla ortaya çıkan komplikasyonlar azalır

    • Yangın sayısı azalır, emlak sigorta primleri düşer

    • Sigarasız çalışma ortamı sunulmadığı için dava edilme riski azalır

  • Orta vadede:

    • Daha uzun yaşayan insaların sayesinde mal ve hizmet piyasalarının genişlemesi


Sigaray b rakanlara ve ailelerine faydas

Sigarayı bırakanlara ve ailelerine faydası

  • İlk aşamada:

    • Aile bütçesinde tasarruf

    • Çocukların hastalık ve okula devamsızlıklarında azalma

    • Zindelik, koku ve tat almanın iyileşmesi ile hayattan daha fazla zevk alma

    • Erken doğum ve ani bebek ölümlerinden çekilen acıların azalması

    • Astım ataklarında azalma

    • Yangında kaybedilen aile yakınları sonucu yaşanan tramvalarda azalma

  • Sürekli olarak:

    • Artan aile tasarrufları ile daha erken ev sahibi olabilme, emeklilik fonlarına daha yüksek katkı yapabilme

    • Aile bütçesinden tıbbi hizmetlere daha az para harcanması

    • Sağlık ve maddi eşitsizliği sürekli kılan bir olgu olarak çocuklarda sigaraya başlamanın azalması

    • Daha az ailenin eve ekmek sağlayan bir aile ferdini en verimli çağında yitirmesi

    • Daha az ailenin ücretsiz emek rolü ile aileyi destekleyen bir ferdi yitirmesi


T t n kontrol nde ekonomi bilimi

Talep ve arz yönlü politikalara bakış


T t n kontrol nde ekonomi bilimi

  • Talep yönlü politikalar

  • Tütün ürünleri kullananların ya da potansiyel kullanıcıların hedeflenen ürünü temin etme isteğini etkilemeye yönelik olarak tasarlanan önlemler

  • Arz yönlü politikalar

  • Kullanıcıların veya potansiyel kullanıcıların ürünü temin etmelerini önlemeyi amaçlayan önlemler

    • İmalatçının davranışını değiştirme yönünde


T t n n reticiden t keticiye yolculu u1

Tütünün üreticiden tüketiciye yolculuğu

  • Çiftçi

Şirket

Dağıtım/Satış Ağı

Satış bayileri

Dükkan-Bakkallar

Kafeler

Restoranlar

Gece Kulüpleri

Tüketici


T t n kontrol nde talep y nl politikalar

Tütün Kontrolünde Talep Yönlü Politikalar

  • Sigara içicilerini ve potansiyel bağımlıları caydırmaya yönelik politikalar terch edilmekte

  • DB; DSÖ, Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (FCTC)

  • Talep yönlü politikalar:

    • Yüksek tütün vergileri

    • Kamuya açık yerlerde ve işyerlerinde içme yasağı

    • Reklam kısıtlamaları

    • Uyarıcı ibare zorunlulukları

    • Sigaranın zararları konusunda kamunun bilgilendirilmesi ve karşı reklamlar

    • Sigara bırakma programları


Arz y nl politikalar

Arz-yönlü politikalar

  • 18 yaş altı gençlere sigara satışı yasağı

  • Yasadışı tütün ticareti ile mücadele

  • Tütün çiftçileri ve işçileri için alternatif tarımsal üretime geçiş desteği

  • Belli yerlerde sigara satış yasağı

  • Otomatik makinelerde ve internet üzerinden satış yasağı

  • İthalat tarifeleri

  • Kota vb. tarife-dışı ithalat engelleri

  • Sadece ilk üçü FCTC’de yer almakta


Hakim iktisad n arz y nl politikalara bak

Hakim iktisadın arz yönlü politikalara bakışı

  • Talep yönlü politikalar tütün ürünlerine talebi azaltmada etkili

  • Oysa, arz yönlü politikalar tütün salgınını azaltmada etkili değil

    • Bu iddialar, yasadışı ilaçlarla mücadele veya alkol satış yasakları deneyimlerine dayandırılmakta

    • Yüksek maliyetli, sınırlı etki sağlıyor, istenmeyen sonuçlara yol açabiliyor


Hakim iktisad n arz y nl politikalara bak1

Hakim iktisadın arz yönlü politikalara bakışı

  • Gençlerin sigaraya erişimini sınırlandırma tütün kullanımını azaltmamakta (Woolery et al 2000)

    • Bu politikaların uygulanması temini güç olan altyapı ve kaynak gerektirir

  • Alternatif ürün programları da tütün arzını azaltmada etkili değil

    • Tütün yetiştiriciliğinin cazibesi tütünü terk eden çiftçiler yerine yeni çiftçileri piyasaya çekecektir (Jacobs et al. 2000)

  • Uluslararası ticaret kısıtlamaları: Ticaret serbestleştirmesi tütün kullanımını artırmış olmakla birlikte, uluslararası ticaret anlaşmalarınıı ihlal eden ticaret kısıtlamaları misillemelere yol açarak ekonominin geneline zarar verebilir (Taylor et al 2000)

  • Tek etkili bulunan arz yönlü politika: kaçakçılıkla mücadele


Yeni arz y nl politika nerileri

Yeni arz-yönlü politika önerileri

  • Tütün pazarlamasının bir kamu kuruluşunca yapılması

  • Tütünün yasaklanması

  • Ticari tütün alım-satım yasağı

  • Gençlerin kullanımının cezalandırılması


Sadece sigara pazarlamas n kontrole y nelik nlemler yeterli olmaz

Sadece sigara pazarlamasını kontrole yönelik önlemler yeterli olmaz

  • Sağlık alanında düzenleyici kurumlar ne kadar gelişkin tütün kontrol araçları geliştirirlerse geliştirsinler

  • Sigara şirketleri bu politikaları etkisizleştirecek yeni stratejilerle karşılık vereceklerdir

  • Peki çözüm ne?

  • Sigara arzı, daha yüksek kâr için daha çok satma ilkesine göre hareket etmeyen kuruluşlarca yapılmalı.

  • SİGARA ŞİRKETLERİ TÜTÜN PİYASASINDAN TAMAMEN SİLİNMELİ!


Talep ve arz y nl politikalar birlikte kullan lmal ancak nas l bir yap i erisinde

Talep ve arz yönlü politikalar birlikte kullanılmalı. Ancak nasıl bir yapı içerisinde?

  • Kar amacı güden sigara şirketlerine dayalı mevcut üretimi yapısı ile kamu sağlığı hedeflerine ulaşılamaz

  • Tütün sorunu sadece tütün mamüllerinin doğasından kaynaklanmamakta

  • Tütün arzının sigara şirketlerine bırakılmasına izin veren siyasi tercih asıl sorunlu olan

  • Öyleyse, sigaranın yol açtığı zararlara karşı, tütün arzını yapan farklı işletmeler tahayyül edebilir miyiz?


Sigara irketlerine alternatif ne olabilir

Sigara şirketlerine alternatif ne olabilir?

  • Tütün üretimi ve arzının, sigara kullanımını azaltmayı nihai hedef olarak benimseyen, kâr ilkesine göre çalışmayan işletme biçimleri altında gerçekleştirilmesi:

  • Kamu işletmeleri, kâr amacı gütmeyen özel işletmeler

  • Tütün ürünleri üretim ve arzı sürerken, kullanımını azaltmayı olanaklı kılar

    • Siyasi tercih meselesi


T t n kontrol n gerileten de il g lendiren bir sistem i in

Tütün kontrolünü gerileten değil güçlendiren bir sistem için

  • Kar amacı gütmeyen bir imalatçı (kamu veya bağımsız bir kurum olabilir) ile sigara kullanımını azaltacak önlemler kolayca hayata geçirilebilir

  • Sigara içmeyi cazip hale getiren tasarım, imalat ve dağıtıma dair her türlü uygulamayı sona erdirme

    • Düz paket

    • Her türlü promosyonun sona erdirilmesi

    • Yeni bağımlıların pazara girmesinin önlenmesi için önlemler

    • Satış noktalarında sigara bırakma programlarına yönlendirme…


T t n kontrol siyasidir

Tütün kontrolü siyasidir

  • Tütün tüketimi üzerinde gerçek bir kontrol tütün ürünleri imalat koşullarını hedeflemelidir

  • Böyle bir duruş, tütün endüstrisini karşınıza almak demek

  • Tütünle mücadele politikaları talep kontrolünün ötesine geçmelidir!!!


  • Login