Www odevdunyasi com devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 50

odevdunyasi Ödevlerimiz bir tık ötede! TÜRKÇENİN SESLERİ VE ÖZELLİKLERİ PowerPoint PPT Presentation


  • 180 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

www.odevdunyasi.com Ödevlerimiz bir tık ötede! TÜRKÇENİN SESLERİ VE ÖZELLİKLERİ. Türkçede İstanbul ağzına göre konuşmayı sağlayan 29 ses saptanmıştır. Bunların 8 tanesi sesli(ünlü) 21 tanesi sessiz (ünsüz) dir. Sesliler (Ünlüler)

Download Presentation

odevdunyasi Ödevlerimiz bir tık ötede! TÜRKÇENİN SESLERİ VE ÖZELLİKLERİ

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Www odevdunyasi com devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

www.odevdunyasi.comdevlerimiz bir tk tede!TRKENN SESLER VE ZELLKLER

Trkede stanbul azna gre konumay salayan 29 ses saptanmtr. Bunlarn 8 tanesi sesli(nl) 21 tanesi sessiz (nsz) dir.

Sesliler (nller)

Ses organlarnn ortaklaa oluturduu, bir engele uramadan kan; byk dil, alt ene ve dudaklarn hareketleriyle biimlenen seslerdir. Kalnlk-incelik ve dzlk yuvarlaklk zelliine gre snflandrlrlar. Dz ve yuvarlak sesliler, genilik veya darlk zellii de tarlar. Bunlardan sekizi nldr: a, e, , i, o, , u, .

Yirmi biri nszdr: b, c, , d, f, g, , h, j, k, l, m, n, p, r, s, , t, v, y, z.


T rk edeki nl lerin zellikleri

Trkedeki nllerin zellikleri

  • Dilimizde sekiz nl vardr: a, e, , i, o, , u, . Sesliler dilin, ses yolunun ald duruma ya da kendi ses zelliklerine gre grupta toplanabilir.

    Kaln-ince nl:

  • Bazlarn karrken dil kalndr bazlarnda ise incedir. Dilimiz kalnken a, , o, u seslerini karrz, inceyken e, i, , seslerini karrz.

    Geni-dar nl:

  • Alt ene a, e, o, seslerini karrken aa almtr yani iki ene aras genitir. , i, u, seslerini karrken de alt ene fazla almamtr, iki ene aras dardr.

    Dz-yuvarlak nl:

  • a, e, , i seslerini karrken dudaklar hafif araldr, yuvarlaklamamtr, dzdr. Dudaklar o, , u, seslerini karrken ise yuvarlak ekil alr.

  • te bu zelliklerine gre nlleri aadaki gibi gruplarz.


T rk edeki nl lerin zellikleri1

Trkedeki nllerin zellikleri


B y k nl uyumu

Byk nl Uyumu

Trke kelimelerde byk oranda grld iin bu ad almtr.

Kelimedeki ilk hecede kaln nl varsa dier hecelerde de kaln nl bulunur; ince nl varsa dier hecelerde de ince nl bulunur.

Gelecek gnler bize baar getirsin. cmlesinde tm kelimeler bu uyuma uyar.

Byk nl uyumu sadece Trke kelimelerde grld iin yabanc kelimeler bu uyuma uymak zorunda deildir.

Trke olup da bu uyuma uymayan kelimeler de olabilir. Bunlarn ounun asl byk nl uyumuna uyar. Deiiklikler dilin sonraki dnemlerinde olmutur: hangi (kang), anne (ana), elma (alma), karde (karda, karnda)


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Kk nl UyumuTrke kelimelerde dierinden daha az oranda grld iin bu ad almtr. ki alt kuraldan oluur:a) Kelimenin ilk hecesinde dz sesli varsa dier hecelere de dz sesli gelir. Ksaca a, e, , iden sonra yine a, e, , iseslileri gelir. Arkadamn yaman bir kardei var.b) Kelimenin ilk hecesinde yuvarlak sesli varsa dier hecelere ya dar yuvarlak ya da dz geni sesliler gelir. Ksaca o, , u, den sonra ya a, e ya da u, seslileri gelir.Koucu orada uzun sre duracak.


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Trkedeki nszlerin zelliklerinszler (sessizler) yirmi bir tanedir: b, c, , d, f, g, , h, j, k, l, m, n, p, r, s, , t, v, y, z. nszler grupta toplanabilir.


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Ses yolunda ktklar yerlere gre Dudak sessizleri: b, f, m, p, vDi sessizleri: c, , d, j, l, n, r, s, , t, zDamak sessizleri: g, , k, yGrtlak sessizi: h


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Srekli sylenebilmesine greSrekli sylenebilenler: f, , h, j, l, m, n, r, s, , v, y, zSreksizler: b, c, , d, g, k, p, t


Yumu ak ve sert olanlar yumu ak sessizler b c d g j l m n r v y z sert sessizler f h k p s t

Yumuak ve sert olanlar

Yumuak sessizler: b, c, d, g, , j, l, m, n, r, v, y, z

Sert sessizler: , f, h, k, p, s, , t


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

NL VE NSZLERE LKN SES OLAYLARI VE BUNLARLA LGL KURALLARSesler kelime haline gelirken, kelimelere ekler gelirken, kelimeler birleirken bazen aadaki gibi ses olaylar meydana gelir. Bu kurallara uyulmazsa dil kusuru ilenmi olur. Yazda, konumada yanllklar yaplr. Bu kurallar iyi renip yerinde kullanmak gerekir.


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

nsz Yumuamas ( deimesi ):p, , t, kdan biriyle biten kelimeye nlyle balayan ek gelirse p, , t, k yumuar, yani b, c, d, g, olur. Bu deiim yazda da konumada da byledir.bor-u, borcubilek-i, bileidolap-a, dolabarenk-i, rengitoprak-a, topraa yama-, yamac


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

2) nsz Benzemesi ( uyumu ):f, s, t, k, , , h, p den biriyle biten kelimeden sonra c, d, g geliyorsa bunlar , t, k ya dnr. Bu deiim yazda da konumada da byledir.giri-gen, giriken yurt-da, yurttakanat-dan, kanattangelmi-di, gelmiti5de, 5te


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

3) nl Daralmas:-yor eki (a, e)den sonra gelirse bu sesler (, i, u, )ye dnr. Bu deiim yazda da konumada da byledir.sakla-yor, saklyor, gzle-yor, gzlyor, anlama-yor, anlamyor, bala-yor, balyor


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

4) Ses Dmesi:a) nl ( hece ) Dmesi:nl dmesi bazen son hecesinde dar nl (, i, u, ) bulunan kelimelere nlyle balayan ek geldiinde olur:aln-, alnburun-u, burnunl dmesi bazen kelime tretirken olur.oyun-a-mak, oynamakileri-le-mek, ilerlemeknl dmesi kimi zaman da kelimeler birleirken grlr.kayp-etmek, kaybetmekcuma-ertesi, cumartesinl dmesi, yazda da konumada da olur.


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

b) nsz Dmesi: nsz dmesi k ile biten baz kelimelere yapm eki geldiinde grlr. Bu durum yazda da konumada da ayn ekildedir.ufak-ck, ufack, byk-cek, bycek, ufak-almak, ufalmaknsz dmesi, yazda da konumada da olur.


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

5) Ses Tremesi:a) nsz Tremesi: nsz tremesi, baz kelimelere nlyle balayan ek getirildiinde grlr.hak-m, hakkm, sr-, srr, af-, aff, nsz tremesi, kelimeler birleirken de olur.hal-olmak, hallolmakzan-etmek, zannetmeknsz tremesi, yazda da konumada da olur.


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

b) nl Tremesi:

nl tremesi, baz kelimelere -cik eki geldiinde olur.

bir-cik, biricik,

az-ck, azck,

gen-ik, gencecik

nl tremesi, yazda da konumada da olur.


B l nmes gerekl k kavram kayna tirma ns zler ve yardimci ses

BLNMES GEREKL K KAVRAM: KAYNATIRMA NSZLER VE YARDIMCI SES


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

KAYNATIRMA NSZLERnlyle nly birletiren y, , s, n seslerine denir. Konumay rahatlatr. Heceler arasnda yumuak bir gei salar.elma-a elmayababa-n babannkale-i kalesi yedi-er yedier


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

YARDIMCI SES

Kaynatrma nszlerine benzer. Bir fark vardr: ki nl arasna deil bir nlyle bir nsz arasna gelir.

Masasnda kelimesindeki n yardmc sestir. ve d sesleri arasna gelmitir.

Onun bilgisayarnda virs var. cmlesinde geen bilgisayarnda kelimesindeki n de yardmc sestir.


C yazim ml kurallari

C. YAZIM (ML) KURALLARI


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Byk Harflerin Kullanld YerlerByk harfler, aada sralanan yerlerde kullanlr. Burada yazlmayan yerlerde byk harfler kullanlmaz.Cmle byk harfle balar:Sabahleyin gelmiti.Gldnz.ki noktadan sonra gelen cmleler byk harfle balar: Mdr Bey, samimi bir ekilde balad konumasna: zverili almalarnz yrekten destekliyorum arkadalar!ki noktadan sonra gelen cmle niteliinde olmayan rnekler byk harfle balamaz: Askerin antasndan unlar kt: buruuk bir mektup kd, kalem ve bir banknot.


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Rakamla balayan cmlelerde rakamdan sonra gelen kelime byk harfle balamaz:5. Tmen harekete geti.Msralar byk harfle balar: Ben sana mecburum bilemezsinAdn mh gibi aklmda tutuyorumBelli bir tarih bildiren ay ve gn adlar byk harfle balar:19 Mays 1919 8 Ekim 1893 aramba gn


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Levhalar ve aklama yazlar byk harfle balar: Danma, Vezne, Bakan zel adlar byk harfle balar. zel adlarn ayrntl aklamas aadadr. Kii adlar, soyadlar ve takma adlar: Mustafa Kemal Atatrk, Enis Behi Koryrek, Yakup Kadri Karaosmanolu, Demirta (Ziya Gkalp), Yahya Kemal Beyatl, Esra Kii adlarndan nce ve sonra gelen sayg szleri, unvanlar ve meslek adlar:Sayn Musa Ate, Yzb. Akn Koak, Prof. Dr. Ahmet Mete Ikara, Enes Bey


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Tarih kiilerin adlarndan nce gelen unvanlar ve lkaplar da byk harfle balar:

Kanun Sultan Sleyman, Yavuz Sultan Selim, Gen Osman, Avc Mehmet, Fatih Sultan Mehmet, Deli Petro

Akrabalk bildiren kelime gerek anlamndaysa kk, deilse byk yazlr:

Aye teyzemiz, Ali enitem, Fahriye Ablalar, Aye Teyzegil

Resm yazlarda sayg bildiren szlerden sonra gelen ve makam, mevki, unvan bildiren kelimeler de byk harfle balar:

Sayn Bakan, Sayn Vali


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Hayvanlara verilen zel adlar: Mrnav, Pamuk, Tekir, Minno, Dldl, Karaba, Sarkz Millet, boy, oymak adlar: Trk, Yunan, Alman, Tatar, Krgz, Trkmen, Karakeili. Dil ve lehe adlar: Trke, eke, Rusa, Kazaka, Ouzca, Yakuta. Devlet adlar: Trkiye Cumhuriyeti, Kuzey Kbrs Trk Cumhuriyeti


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Din ve mezhep adlar ile bunlarn mensuplarn anlatan szler: slamiyet, Mslman, Hristiyanlk, Katolik, Budist, Hanef, Bekta Din ve mitoloji kavramlarn karlayan zel adlar: Tanr, Allah, Cebrail, ZeusGezegen ve yldz adlar: Vens, Neptn, Dnya


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Dnya, gne, ay kelimeleri terimse (corafya ve gk bilimiyle ilgili cmlelerde) byk harfle balar, gerek anlamlar dnda ise kk harfle balar.Dnya Gnein evresinde dner. Akam seni dnyada brakmam.Artk bana dnyalar versen de sana kanmam.Yer adlar: Anadolu, Avrupa, Bikek, stanbul Boaz, Konya Ovas, Zafer Meydan, Trk Oca Soka, Gazi Caddesi, Atatrk Bulvar


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Yer adlarnda ilk isimden sonra gelen ve zel ada dhil olmayan deniz, nehir, gl, da, boaz vb. tr bildiren isimler kk harfle balar:Tuna nehri, Erciyes da, Marmara deniziAncak ikinci isim zel isme dhil ise ve ikisi birden o yerin zel ad ise, ikinci isim de byk harfle balar:Van Gl, Konya Ovas, Ar Da, Tuz Gl, anakkale Boaz


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Saray, kk, han, kale, kpr, ant vb. yap adlarnn btn kelimeleri byk harfle balar:Mevln Mzesi, Topkap Saray, retmen Han, ankaya Kk, Mostar Kprs, Bilge Kaan AntKurum, kurulu ve kurul adlar:Akn Gda, Vakflar Genel Mdrl, Mill Ktphane, Atatrk lkretim Okulu, Trk Oca, Trk Tarih VakfKurum adlarndan yaplan ksaltmalarda her kelimenin ilk harfi araya nokta konmadan yazlr: TAR, THY, TBMM, TC, TCMBzel ismin ksaltmasna gelen ekler ksaltmann okunuuna gre gelir: TEKe, GAP, Ty, TARten


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Kitap, dergi, gazete, tablo, heykel ve hukukla ilgili kanun, tzk, ynetmelik, ynerge, genelge adlarnn her kelimesi byk harfle balar:Nutuk, Yalnzz, Safahat, Su ve Ceza, Turfanda m, Turfa m?, Leyl ile Mecnun; Trk Yurdu, Trkiye, Hal Dokuyan Kzlar (tablo), Dnen Adam (heykel), Borlar Hukuku (kanun) zel ada dhil olmayan gazete, dergi, tablo vb. szler byk harfle balamaz:Milliyet gazetesi, Trk Dili dergisi, Trk Yurdu dergisi


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Mill ve din bayramlarn adlar:Ramazan Bayram, Cumhuriyet Bayram, Nevruz Bayram Bayram nitelii kazanm gnlerin adlar da byk harfle balar:Tp Bayram, Anneler Gn, retmenler GnTarih olay, a ve dnem adlar: Kurtulu Sava, Mill Edebiyat Dnemi


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

zel adlardan tretilen kelimeler:

Trklk, Trklk, Trke, Konyal, Trkoloji, Avrupal, Asyal

Yer ve millet adlaryla kurulan birleik kelimelerde zel adlar:

Hindistan cevizi, Antep fst, ngiliz anahtar, Van kedisi, Japon gl, Mara dondurmas


Eklerle lg l kurallar

EKLERLE LGL KURALLAR


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Soru eki her zaman ayr yazlr, soru anlam katp katmadna baklmaz:reniyor musunuz? lr msn, ldrr msn? Kalem mi? nsanlk ld m?


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

-ki aitlik ekibitiik yazlr:yarnki, akamki, yoldaki, yazdaki, stanbulunkiSadece birka rnekte nl uyumlarna uyarak deiir:bugnk, dnk, brk -ken (<iken) eki byk nl uyumuna uymaz. Getirildii kelimenin nlleri kaln da olsa, ekin nls ince kalr: okurken, yazarken, durgunken, balarken


Ki ba lac her zaman ayr yaz l r demek ki bilmem ki ge mi zaman olur ki hayali cihan de er

Ki balac her zaman ayr yazlr: demek ki, bilmem ki,Gemi zaman olur ki hayali cihan deer.


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Da, de balac ayr; -de hal eki bitiik yazlr. Bu balacn ayr yazlaca ou kii tarafndan biliniyor ancak bulunma hli ekiyle kartrlyor. Bunlar yle ayrt edebiliriz:Bala olan da, denin -ta, -te ekli yoktur.Bala olan da, de vurgulu okunur. Bir isim, hl eklerinden sadece birini alabilir. Kelimede hl eklerinden biri varsa bunu takip eden da, de balatr ve ayr yazlmaldr: Bu soruyu da bildi. Size de selm var.Ya szyle kullanlan da mutlaka ayr yazlr(ya da).Araba ya da otomobil, ne bulursan getir.


Hang kel me b t k yazilir

Birleme srasnda anlam kaymasna urayan birleik kelimeler, bitiik yazlr:

hanmeli,

kaynanadili,

dokuzta (oyun),

deveboynu (boru),

aslanaz,

keiboynuzu,

karagz (balk),

sandii (diki),

kadnbudu (kfte),

dilberduda(tatl),

beta (oyun),

yalapkn (ku),

Samanyolu (yldz kmesi),

Demirkazk (yldz),

ayekadn (fasulye),

karafatma (bcek)

HANG KELME BTK YAZILIR?


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Birleme srasnda ses olay grlen birleik kelimeler bitiik yazlr:kayn ata > kaynata, stl a > stla, ne iin > niin, emir etmek > emretmek, sabr etmek > sabretmek, kayp olmak > kaybolmak, reddetmek, hissetmek, reddolunmak, affetmek, zannetmek, hiss > his, his-etmek >hissetmek


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Kurall birleik fiiller bitiik yazlr: alverdi, deyazd, bakakaldlar, anlayabilirseniz, yazabilirsiniz


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Ara ynleri belirten kelimeler bitiik yazlr:

gneybat, gneydou, kuzeydou, kuzeybat

u belgisiz kelimeler bitiik yazlr. Biraz, biraz, birka, birka, birtakm, birok, birou, hibir, hibiri, herhangi


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Hane kelimesiyle Farsa kurala gre oluturulan birleik kelimeler bitiik yazlr.Birinci kelime sesliyle biterse hanenin hsi der, sessizle biterse h korunur:ayhane, dershane, eczane, hastane, postane, pastane, yemekhane


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

HANG KELMELER AYRI YAZILIR?Deyimler ka kelimeden oluursa olusun ayr yazlr:gze girmek, etekleri zil almak, az kulaklarna varmak


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

kilemeler ayr yazlr:bata ka, yava yava, gle oynaya, oluk ocuk, ev bark,konu komu, e dost, kitap mitap, sklm pklm, soy sop


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Yardmc fiillerle kurulan birleik fillerde ses olay olmuyorsa ayr yazlr:arz etmek, adam olmak, dans etmek, soracak olmak, not etmek,oyun etmek, sar olmak, yok olmak, yardm etmek, yar etmek


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Yer adlarnda kullanlan bat, dou, gney, kuzey, kuzeybat, kuzeydou, gneydou, gneybat, aa, orta, yukar, kk, byk, eski, yeni, i, yakn, uzak gibi kelimeler ayr yazlr:

Orta Asya,

Uzak Dou,

Gneydou Anadolu,

Erenky,


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Yer adlar: Yunus Emre Mahallesi, Bahelievler Mahallesi, Sakarya rma, Van Gl, stanbul Boaz, Erciyes da, Ar Da, zmir Krfezi, Nene Hatun Caddesi

ahs adlarndan olumu mahalle, bulvar, cadde, sokak, ile, ky vb. yer ve kurulu adlarnda sondaki unvanlar hari, ahs adlar ayr yazlr:

Gazi Osmanpaa Mahallesi,

Gazi Mustafa Kemal Bulvar,

St mam niversitesi,

Koca Mustafapaa


Birden fazla kelimeden olu an say lar ayr yaz l r bin dokuz y z yirmi alt yetmi sekiz k rk bir

Birden fazla kelimeden oluan saylar ayr yazlr:bin dokuz yz yirmi alt, yetmi sekiz, krk bir


Odevdunyasi devlerimiz bir t k tede t rk en n sesler ve zell kler

Kanunda bitiik yazlanlar dnda kurulu adlar ayr yazlr:Trkiye Byk Millet Meclisi, Devlet Malzeme Ofisi, Trk Dil Kurumu, Yksek Seim Kurulu, Emekli Sand, Atatrk Orman iftlii www.odevdunyasi.comdevlerimiz bir tk tede!(Yazm kurallarnn anlatmnda, TDK aklamalar esas alnmtr.)


  • Login