AZƏRBAYCAN
Sponsored Links
This presentation is the property of its rightful owner.
1 / 114

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ PowerPoint PPT Presentation


  • 160 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ. AQRONOMLUQ İXTİSASI ÜZRƏ FİTOPATOLOGİYA KURSU. I BÖLMƏ: BİTKİLƏRİN ÜMUMİ PATOLOGİYASI. Mövzu 2. Göbələklər bitkilərin xəstəlik törədiciləridir. Kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor İbrahim Cəfərov. P L A N.

Download Presentation

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


AZƏRBAYCANDÖVLƏT

AQRAR UNİVERSİTETİ

AQRONOMLUQİXTİSASIÜZRƏ

FİTOPATOLOGİYA KURSU


I BÖLMƏ: BİTKİLƏRİN ÜMUMİ

PATOLOGİYASI

Mövzu 2. Göbələklər bitkilərin xəstəlik törədiciləridir

Kənd təsərrüfatı elmləri doktoru,

professor İbrahim Cəfərov


P L A N

2.1 Fitopatogen göbələklərin biologiyası

2.2 Göbələklərin bioloji xarakterizəsi. Mitsel və

onunşəkildəyişmələri

2.3 Göbələklərin qidalanması və çoxalması

2.4 Göbələklərin təsnifatı

2.5 Əsas taksonomiki qrupların səciyyəsi


Ədəbiyyat

1. İbrahim Cəfərov Ümumi fitopatologiya. Bakı: «Elm», 2007, 388 s.

2. İbrahim Cəfərov Fitopatologiya (fənnin öyrənilməsinə dair metodik

vəsait). Bakı: «Elm», 2008, 181 s.

3. İbrahim Cəfərov Fitopatologiya. Bakı: «Şərq-Qərb», 2012, 561s.

4. Попкова К.В. Общая фитопатология. М.: «Агропромиздат»,

2005, 398 с.

5. Семенкова И.Г., Соколова Э.С. Фитопатология. М.: Изд.

Академия,2003, 496 с.

6. Чикин Ю.А. Общая фитопатология. Томск: ТГУ, часть 1,

2001, 170 с.

7. Charles Lane Fungal Plant Pathogens. 2012.

8. George Nichelas Agrios Plant Pathology. 2005, 952 p.

www. google.ru

www.dic.academic.ru


Göbələk hüceyrəsi

Endoplazmatik

şəbəkə

Vakuol

Ribosomlar

Mitoxondrilər

Plazmatik membran

Sitoplazma

Lomasomlar

Nüvə

nüvəciklə

Hüceyrə divarı

Holci aparatı

Sentriollar

Ehtiyat qida maddələri (qlikogen)


Mitsel və onun şəkildəyişmələri

Buğumsuz mitsel


Hif

Buğumlu mitsel


Hüceyrə divarı

Məsamə

Nüvə

Arakəsmə

Buğumsuz hif

Buğumlu arakəsməli hif


sporangi

sporangi-daşıyan

stolon

rizoidlər


Anastomozlar


Rizomorf


Cücərən sklerosiya


Albugo candida göbələyinin xlamidosporları


qaustoriya

Bitki hüceyrəsi


Bitki hüceyrəsində qaustoriya


Göbələklərin qidalanması

Obliqat

saptortoflar

Fakültətiv

saptortoflar

Fakültətiv

parazitlər

Obliqat

parazitlər


Obliqat saptortoflar

Rhizopus nigricans


Obliqat parazitlər

Uncinula necator


Fakültətiv saptortoflar

Venturia inaequalis


Fakültətiv parazitlər

Botrytis cinerea


Göbələklərin çoxalması

Reproduktiv

Vegetativ

cinsi çoxalma

qeyri-cinsi

çoxalma


Chytridiomycetessinfi

Qeyri-cinsi çoxalma: 1 qamçılı zoosporlarla

Cinsi proses- holo, izo, hetero və ooqamiya

Əksər nümayəndələrin həyat tsikli öyrənilməmişdir


Xitridiomisetlərdə cinsi proses:

1-izoqamlı planoqamiya;

2-heteroqamlı planoqamiya;

3-ooqamlı planoqamiya.


Oomisetlərdə ooqamiya tipli cinsi çoxalma


Oomisetlərdə qeyri-cinsi çoxalma:

Zoosporlarla (sporangilərdə formalaşırlar)

Bütöv sporangilərlə


Cinsi proses - ziqoqamiya

Əks işarəli “+” və “-” bir-birinə

qarşı gedən mitsellərdən şişlər

yaranır

Qametangiyadan əsas mitseli

aralayan arakəsmə formalaşır

Zygomycetes sinfi


Qeyri-cinsi çoxalma – endogen sporlarla

sporlar

sporangi

sporangidaşıyan

Zygomycetes sinfi


Ascomycetes sinfi

Cinsi proses qametangioqamiyadır- bu zaman iki çox

nüvəli hüceyrənin mayalanması baş verir

Anteridi bir hüceyrəli və çox nüvəlidir

Mayalanma zamanı anteridinin möhtəviyyatı trixogin

vasitəsilə askoqona tökülür

Erkək və dişi nüvələr mayalanmır, dikarion cütünə

assosasiya olunur

Dişi cinsi orqan- arxikarp iki çox nüvəli hüceyrədən

ibarətdir


meyoz

mitoz

sporlar

anteridi

trixogen

askogen

Askomisetlərin cinsi

çoxalması


3

Askomisetlərin cinsi çoxalması:

1-anteridi; 2- kisə və kisəsporun inkişafı; 3- kisə 8 sporla


Hər kisədə 8 askospor

Hər kisədə 8 askospor


dikariotik

mitsel

plazmoqamiya

- mayalanma tipi

Bazidispor

+ mayalanma tipi

haploid mitsel

papaq

yayılması və cücərməsi

CİNSİ ÇOXALMA

dikariotik

mitsel

bazidispor

4 çıxıntılı bazidi

4 haploid nüvəsi olan bazidi

Bazidi

meyoz

bazidi

karioqamiya

Haploid (n)

Dikariotik (n+n)

Diploid (2n)

diploid

nüvə

bazidispor

Basidiomycetes sinfi


Puccinia

uredinospor

teliospor

Puccinia graminis


Göbələklərin təsnifat vahidləri

aləm – regnum

şöbə- divisio

sinif – classis

sıra – ordo

fəsilə – familiae

cins – genus

növ – species


Göbələklərin və göbələyə bənzər orqanizmlərin əsas taksonomiki qrupları

ALƏM - REGNUM

Chromista

Protozoa

Fungi və ya Mycota

ŞÖBƏLƏR - DİVİSİO

Chytridiomycota

Myxomycota

Oomycota

Zygomycota

Hyphochytridiomycota

Plasmodiophmycota

Ascomycota

Labyrinthulomycota

Acrasiomycota

Basidiomycota

Distyosteliomycota

Anamorfic fungi


Əsas taksonomiki qrupların səciyyəsi

Aləm

Protozoa

Şöbə

Plasmodiophoromycota

Sinif

Plasmodiophoromycetes

Əhəmiyyətli cinslər:

Plasmodiophora, Spongospora


Plasmodiophora brassicae


Plasmodiophorabrassicae - plazmodi


Spongosporasubterranea


Spongosporasubterranea


Spongosporasubterranea – plazmodilər


Əhəmiyyətli

cinslər:

Saprolegnia,

Aphanomyces

Şöbə

OOMYCOTA

Aləm

CHROMİSTA

Sinif

OOMYCETES

Oomisetlərin

təsnifati

Sıra

Peronosporales

Sıra

Saprolegniales

Fəsilə

Saprolegniaceae

Fəsilə

Peronosporaceae

Fəsilə

Pythiaceae

Fəsilə

Albugaceae

Əhəmiyyətlicinslər:

Plasmopara, Peronospora, Peronoplasmopara, Bremia

Əhəmiyyətli

cinslər:

Pythium,

Phytophthora

Əhəmiyyətlicinslər:

(Albugo)


Hüceyrə divarı: əsas

komponent - sellüloza

Ehtiyat qida maddələri:

mikolaminarin (beta qlyukan)

Qamçı mərhələsi: apikal və

ya yan qamçılar, uzun- lələyəbənzər, qısa - hamar


Su və yerüstü mühitdə

Saprotroflar və parazitlər

Üzümdə yalançı unlu şeh

(mildyu və ya peronosporoz)

Saproleqniozla yoluxmuş balıq


Kartofda fitoftoroz

Xəstəliyin törədicisi – Phytophthora infestans


Pomidorda fitoftoroz

Xəstəliyin törədicisi – Phytophthora infestans


Badımcanda fitoftoroz

Xəstəliyin törədicisi – Phytophthora capsici


Bibərdə fitoftoroz

Xəstəliyin törədicisi – Phytophthora capsici


ZİQOMİSETLƏRİN TƏSNİFATI

Aləm

MYCOTA (FUNGİ)

Şöbə

ZYGOMYCOTA

Sinif

ZYGOMYCETES

Sıra

Endogonales

Sıra

Mucorales

Sıra

Entomophthorales

Əhəmiyyətli cinslər:

Entomophthora

Əhəmiyyətli cinslər:

Glomus

Əhəmiyyətli cinslər:

Mucor,

Rhizopus


Rhizopus

“qara kiflənmə”

“addımlayan mukor”


sporangidaşıyan

Entomophthora

sporangi

Milçəklərin qənimi

Pəncərə şüşəsində ölmüş milçəyin

ətrafında sporangi kütləsi

Qarıncıq göbələk

mitseli ilə doludur

xəstə milçək


Rhizopusstolonifer


Çörəkdə kif


Göbələyin təsiri altında məhv olan həşərat


Ascomycota

Hüceyrəvi və ya buğumlu mitselə malik 30000 min növü

birləşdirən mikroorqanizmlərdir

Quruluşu, ölçüləri, həyat tərzinə görə çox

müxtəlif şəkillidir

Cinsi proses nəticəsində endogen sporlar-

askosporlar əmələ gəlir

Askosporlar şarabənzər, sancağabənzər və ya

silindrik formalıdırlar

Hüceyrə divarının tərkibinə xitridiomisetlərdə olduğu

kimi polisaxaridlər- xitin və beta qlükan daxildir.


Archaeascomycetes

sinfi

Ascomycota

şöbəsi

Euascomycetes

sinfi

Hemiascomycetes

sinfi

Loculoascomycetes

sinfi


Taphrina deformans


Taphrina pruni


Şeytan süpürgəsi- Taphrina betulina


Myriangiales sırası

Elsinoeveneta– moruqda antraknoz


Dothideales sırası

Mycosphaerellafragariae – çiyələkdə ağ ləkəlik


Pleosporales sırası

Phoma betae –şəkər çuğundurunda fomoz


Hysteriales sırası

Hysteriumangustatum göbələyi


Euascomycetes

sinfi

Pirenomisetlər

qrup sırası

Diskomisetlər

qrup sırası

Plektomisetlər

qrup sırası

meyvə bədəni

peritesi

meyvə bədəni

apotesi

meyvə bədəni

kleystotesi


Euascomycetes sinfi və ya həqiqi kisəlilər

Kisələr meyvə bədənin səthində və ya daxilində askogen hiflərdən əmələ gəlir

Nümayəndələrin əksəriyyətində kisəsporların fəal tullanışı müşahidə edilir

Askomikota şöbəsinin növlərinin 90%-i bu sinifdə cəmləşir

Molekulyar genetik tədqiqatlar bu sinifi kifayət qədər yaxşı öyrənməyə imkan verir

Meyvə bədəni 3 tipə mənsub askokarplardır


Kleystotesi

Çox zaman tünd rənglənmiş kip örtüyə malikdir

Bu örtük peridi adlanır, orada kisələr səliqəsiz yerləşirlər

Kisənin örtüyü prototunikatdır, tezliklə dağılır

Kleystotesi – şarabənzər qapalı meyvə bədənidir

Kisə və kisəsporlar peridi və kisənin örtüyü dağıldıqdan sonra passiv azad olunurlar


Peritesi

Peritesi – yarımqapalı, həlqəvi, armudabənzər və

ya bardağa oxşar təpədə məhdud deşikli meyvə bədənidir

Bu deşik vasitəsilə kisədən kisəsporlar fəal sıçrayış

edirlər

Kisələr unitinikat, silindrik və ya sancağabənzər

olmaqla peritesidə yığım və qat şəklində yerləşirlər

Onların arasında steril saplar – parafizlər yerləşir


Apotesi

Apotesi- boşqababənzər və ya kasayabənzər açıq

meyvə bədənidir

Onun üst tərəfində qat yerləşir, bu qat unitunikat kisə və parafizdən ibarət olmaqla himeni adlanır

Kisəsporlar kisədə fəal azad olur. Kisələrin açıq qatda yerləşməsi eyni vaxtda çoxlu kisələrdən sporların azad olmasına imkan yaradır

Apotesidən askosporlar 0,5-20 sm, bəzi növlərdə 60 sm-ə qədər məsafəyə azad olur

Apotesi kisəli göbələklərin meyvə bədənləri arasında daha mükəmməl tipdir


1 — ayaqcıqla; 2 — ayaqcıqsız kəsikdə


Aləm - MYCOTA (FUNGI)

Şöbə - BASİDİOMYCOTA

Sinif

Basidiomycetes

Sinif

Urediniomycetes

Sinif

Ustilaginomycetes

Sıra- Septobasidiales

Sıra- Auriculariales

Sıra- Exobasidiales

Sıra- Tremellales

Əhəmiyyətlicinslər:

Septobasidium

Uredinella

Əhəmiyyətli cinslər:

Exobasidium

Arcticomyces

Sıra - Aphyllophorales

Sıra -Uredinales

Sıra - Acaricales

Sıra -Ustilaginales

Bu sıraların əhəmiyyətli cinsləri:

Heliobasidium

Thelephora

Stereum, Armillariella

Fomes, Paxilus, Boletus

Əhəmiyyətlicinslər:

Uromyces, Puccinia

Phragmidium

Gymnosporangium

Melampsora

Cronartium, Transchelia

Əhəmiyyətli cinslər:

Ustilago, Urocystis

Entyloma


Bazidiomisetlərdə bazidilərin tipləri


teleytospor

uredinospor

Puccinia recondita


Phragmidium mucronatum- qızılgüldə pas


teliospor

Tilletia indica

teliosporun cücərməsi


Ustilago zeae

Ustilago zeae

teliospor


Ustilago tritici


ANAMORF GÖBƏLƏKLƏRİN TƏSNİFATI

Aləm

MYCOTA (FUNGİ)

ANAMORFİC FUNGİ

(natamamgöbələklər)

Sinif

AGONOMYCETES

(Mycelia sterilia)

Sinif

HYPHOMYCETES

Sinif

COELOMYCETES

Sıra

Hyphomycetales

Sıra

Sphaeropsidales

Sıra

Melanconiales

Əhəmiyyətlicinslər:

Phoma, Septoria,

Ascochyta,

Cytospora,

Sphaeropsis

Əhəmiyyətli cinslər:

Fusarium, Botrytis,

Cercospora,

Monilia,

Penicillium,

Drechslera

Əhəmiyyətli

cinslər:

Rhizoctonia,

Sclerotium

Əhəmiyyətli

cinslər:

Colletotrichum, Gloesporium


Hyphomycetes sinfi

Botrytis cinerea


Botrytis porri


Coelomycetes sinfi

Colletotrichumcapsici


Colletotrichumcoccodes


Agonomycetes sinfi

Sclerotiumcepivorum


Sclerotiumroflsii


Özünü yoxlama üçün mövzuya

aid test sualları

1. Göbələklərin vegetativ bədəni nədən ibarətdir ?

  • konidilərdən ibarətdir

  • güclü bidaqlanan hiflərdən – mitseldən ibarətdir

  • c) piknidlərdən ibarətdir

  • d) çılpaq protoplazma kütləsindən ibarətdir

  • e) peritesilərdən ibarətdir


2. Göbələklər enerjini haradan alırlar ?

  • daxili substratdan

  • b) ətraf mühitdən

  • c) ekoloji sistemlərdən

  • d) mürəkkəb üzvi birləşmələrdən

  • e) fitosenozlardan


3. Su və onda həll olan qida maddələri substratdan mitselə necə keçir?

a) yüksək turqor təzyiqi və abiotik amillər ilə

b) daxili təzyiq ilə

c) ətraf mühit amillərinin birbaşa iştirakı ilə

d) qatılığın yüksəlməsi ilə

e) yüksək turqor təzyiqi ilə


4. Göbələklərə aid edilmişorqanizmlərhansıtəkamülqanadında – aləmdəbirləşirlər?

  • Eumycota, Myxmycota, Zygomycota

  • b) Ascomycota, Fungi və ya Mycota

  • c) Protozoa, Chromista, Fungi və ya Mycota

  • d) Myxomycota, Eumycota, Ascomycota

  • e) Chytridiomycota, Oomycota, Anamorfic fungi


5. Bitkilərdən fərqli olaraq göbələk hüceyrəsində nüvənin miqdarını göstərin?

  • iki

  • b) yalnız bir

  • c) bir -üç

  • d) bir və ya daha çox

  • e) beşdən çox


6. Göbələk hüceyrəsində böyümə necə gedir?

a) apikal, diametrik və izodiametrik

b) diametrik

c) izodiametrik

d) apikal və izodiametrik

e) apikal


7. Göbələk hüceyrəsində azotun metobolozminin son məhsulu nədir?

a) qlyutamin

b) asparagin

c) cövhər

d) cövhər və asparagin

e) asparagin və qlyutamin


8. Göbələk hüceyrəsində ehtiyat karbohidratları göstərin?

  • yalnız trehalloza

  • b) nişasta

  • c) qlyükogen

  • d) qlyükogen, trehalloza, şəkər spirtləri

  • e) nişasta, qlyükogen


9. Göbələk hüceyrəsinin struktur karbohidratlarını göstərin?

  • hemisellüloza

  • b) yalnız xitin

  • c) xitin, qlyukan, sellüloza

  • d) pektin, xitin

  • e) hemisellüloza, pektin, xitin


10. Göbələklərin qidalanma tipi necədir?

a) zootrof

b) osmotrof

c) fototrof

d) osmotrof və zootrof

e) zootrof və fototrof


11. Göbələklərin enerji alma qaydası necədir?

a) heterotrof və avtotrof

b) avtotrof

c) heterotrof

d) yalnız biotrof

e) enerji almır


12. Göbələk hüceyrəsində melaninin vəzifəsi?

  • hüceyrələri ultrabənövşəyi şüalanmadan qoruyur

  • b) hüceyrəyə yalnız qara rəng verir

  • c) göbələk hüceyrəsinə rəng verir, hüceyrə

  • örtüyünün möhkəmliyini artırır

  • d) kimyəvi zədələnmələrə qarşı davamlılığı aşağı

  • salır

  • e) hüceyrəyə yalnız qara rəng verir və

  • ionlaşmışşüalanmadan qoruyur


13. Mitselin şəkildəyişmələrini düzgün sıralayın?

  • qaustoriya, piknid, xlamidospor, oospor və s.

  • b) kleystotesi, apotesi, peritesi və s.

  • c) qaustoriya, anastomoza, rizomorf, xlamidospor, sklerosiya və s.

  • d) ziqospor, oospor, çılpaq protoplazma və s.

  • e) anastomoza, rizomorf, xlamidospor, oospor,

  • zoospor və s.


14. Qaustoriya göbələk üçün hansı funksiyanı yerinə yetirir?

a) çoxalmanı yerinə yetirir

b) göbələyi mühafizə edir

c) abiotik amillərin mənfi təsirinin qarşısını alır

d) xüsusi qidalanma orqanı funksiyasını daşıyır

e) vegetativ çoxalmanı yerinə yetirir


15. Sklerosiya hansı vəzifəni

yerinə yetirir?

  • hətta yüksək rütubətdə çoxalmanı təmin edir

  • b) yüksək temperaturda göbələyin yayılmasına xidmət edir

  • c) əlverişsiz şəraitdə göbələyin saxlanmasını təmin edir

  • d) adi bir orqan olaraq, həyati funksiyaların daşıyıcısıdır

  • e) qidalanmaya xidmət edir


16. Göbələklərdə neçə tip çoxalma

mövcuddur?

  • cinsi və qeyri-cinsi çoxalma

  • b) qeyri-cinsi çoxalma

  • c) vegetativ və reproduktiv çoxalma

  • d) cinsi çoxalma

  • e) vegetativ və qeyri-cinsi çoxalma


17. Endogen mənşəli sporlar harada

əmələ gəlirlər?

a) peritesilərdə

b) kleystotesilərdə

c) xüsusi meyvə bədənlərində

d) zoosporangi və sporangilərdə

e) piknidlərdə


18. Göbələklərin cinsi çoxalması zamanı hansı əsas fazaları fərqləndirirlər?

a) nüvələrin mitoz bölünməsi, meyoz, mitoz

b) meyoz, mitoz

c) amitoz, karioqamiya

d) melanin sintezi, sitogenez, plazmoqaniya

e) plazmoqamiya, karioqamiya, nüvələrin

reduksion bölünməsi


19. Oomisetlər üçün hansı tip cinsi çoxalma xarakterikdir?

a) planoqamiya

b) izoqamlı planoqamiya

c) ooqamiya

d) planoqamiya, ooqamiya

e) heteroqamlı planoqamiya


20. Paraseksual proses nədir?

a) mayalanmanı təmin edən cinsi prosesdir

b) nüvələrin bir hüceyrədən digərinə keçidindən sonra

qovuşmasıdır

c) qeyri-cinsi çoxalmanın tərkib hissəsidir

d) eyni tipli nüvələrin hüceyrədən kənarlaşmasıdır

e) müxtəlif nüvələrin bir hüceyrədə qovuşmasıdır


21. Göbələklərin təsnifatında istifadə edilən taksonları sıralayın?

a) sıra, cins, növ

b) aləm, şöbə, cins

c) aləm, şöbə, sinif, sıra, fəsilə, cins, növ

d) dəstə, sinif, növ

e) növ, şöbə, yarımsinif, dəstə


22. İbtidailər aləmi latınca necə

adlanır?

a) Eumycota

b) Fungi

c) Protozoa

d) Myxomycota

e) Mycota


Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm !


  • Login