ANADOLU YAK.RETM VE LOJSTK EFL
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 97

Istanbulagac.tr PowerPoint PPT Presentation


  • 149 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Download Presentation

Istanbulagac.tr

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Istanbulagac tr

ANADOLU YAK.RETM VE LOJSTK EFL

2008 YILI

BAHIVANLIK VE EVRE BLNC KURSU EKOLOJ VE EVRE DERS NOTLARI

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

I. GENEL BLGLER

DERSN ADI : EKOLOJ VE EVRE

DERSN VERLD DNEM : BAHIVANLIK 3.DNEM

DERSN KREDS : 16 SAAT(TOPLAM)

DERSN VERLD YER : GZTEPE PARK VE BAHELER EFL DERSL

  • DERS VEREN BRM : STANBUL AA VE PEYZAJ A.. ANAD.YAK. ret.Loj.eflii

    DERS VEREN : ZRAAT Y. MH.HURYE HIZ

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

II. DERSN TANIMI, AMACI, HEDEF ve RENM KAZANIMLARI

  • Dersin tanm

    Ekoloji : Canllarn hem kendi aralarndaki, hem de evreleriyle olan ilikilerini tek tek veya birlikte inceleyen bilim daldr. Eko, evre ; logi, bilim anlamna gelen iki kelimenin birleimiyle ekoloji terimi tretilmitir. Ekoloji terimi, ilk kez Alman zoolog Ernest Haeckel tarafndan 1869 ylnda ifade edilmitir. Bilim adam hayvanlarn organik biyotik (canl) ve inorganik abiyotik (cansz) evreyle olan ilikilerini aklamak iin bu terimi kullanmtr. Yunancadaoikos ; yurt, yuva, ev, barnak, yaanacak yer ; logia ise; bilim, syleyi, szler anlamna gelmektedir.

    Ekoloji; canllarn birey, trde topluluk (poplasyon), karma topluluk (komnite) dzeyinde incelenmesi zerinde durmaktadr. Canllarn, teki canllar ve cansz evreyle olan ilikilerini inceler. Ekoloji konusuna ilk eilenler eski Yunan filozoflar olmutur. zellikle canllarn, teki canllar ve cansz evreyle olan karlkl ilikilerini ilk kez ARSTOTALES in rencisi THEOPHRASTOS tanmlamtr.

    Kltzli (1980)e gre ekoloji, tm insanl ilgilendiren ve insanln geleceini sigortalamaya alan aktiviteler bilimidir. Odum ve Reicholf (1980) ise ekolojiyi, doa bilimleri ve sosyal bilimler arasnda bir kpr olarak tanmlamtr. Ekolojinin ura alan, doann yaps ve ilevlerini tanmlamaktr. Buna gre ekoloji biliminin nemi, 20. yzyldanfus patlamas, besin ktl ve evre kirlilii gibi nedenlerle daha da artmtr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Dersin Amac ve Hedefleri

  • Dnem ierisinde bu ders kapsamnda yaplan tm retim etkinlikleri ile;

  • Bahvanlk mesleki retisinin temel dayana olan bitkisel ve hayvansal retimde, kullanlan agro ekolojinin bileenlerini (ekosistem, besin dngs) tanmak, Ekolojinin kavram ve kuramlarn ( habitat, biotop, ni) renmek, Srdrlebilir tarmda ekolojinin korunmasn salamak, doal ekosistemler ve agroekosistemler arasndaki farkll ortaya koymak, evre faktrlerinin (klimatik, edafik faktrler, biyolojik ve toporafik faktrler) tarmdaki etkisini retmek, hedeflenmitir.

  • Dersin renim Kazanmlar

  • Dersi baaran renci aada bilgilere sahip olmaktadr ; Trkiyenin tarm blgelerini, arazi varln, demografik yapsn deerlendirme yetisine sahip olmak, Bitkisel retimde, yetitirme faktrlerinin (ekolojik faktrler ; k, scaklk, ya, nem, toprak ve canl faktrlerin) neler olduunu renerek etkinliini deerlendirebilmek, Tarm, evre ve srdrlebilir kalknma modellerinde ekolojinin temel prensiplerini renerek, evre kirliliinin azaltlmasnda lkemiz insanlarna model olma becerisine sahip olacaklardr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • III. RETM YNTEM VE ETKNLKLER

  • Ders grsel eitime dayal ve renci odakl bir ekilde Microsoft PowerPoint programnda hazrlanm bir eitim ortamnda srdrlecek, Ana kaynak Park ve Baheler Md. Bahvanlk ve evre Bilinci kitab ve ekoloji ile ilgili Trk yazn dilindeki kitaplar tantlacak.

www.istanbulagac.com.tr


Iv ders n plani ve er

IV. DERSN PLANI ve ER

1.-2 .Hafta

  • Ekolojinin tanm

  • Ekolojinin Tarihsel Geliimi

  • Ekolojinin Konusu ve Blmleri

  • Ekolojinin Dier Bilim Dallar ile likisi

  • Ekolojide temel kavramlar,

  • Mekansal Kavramlar

    Ortam ve evre

    Habitat, Biyotop ve Ekolojik Ni

  • Canl Topluluklar ile lgili Kavramlar

    Populasyon ve Kommunite

    Sistem ve Ekosistem

  • Ekolojik likiler

    Aksiyon-Reaksiyon-Koaksiyon

3-4.Hafta

  • Ekosistem kavram

  • Ekosistemin eleri

    Canl eler

    Cansz eler (Fiziksel eler, Kimyasal eler)

  • Ekosistemlerin levsel zellikleri

  • Ekosistemlerde Enerji Akm (Enerji Kavram,Enerji Akm, Birincil retim,kincil retim)

  • Ekosistemlerde Madde Dngs (Madde Kavram, Madde Dngs, Su Dngs, Biyokimyasal Dng : Karbon, Oksijen, Azot, Fosfor, Kkrt)

www.istanbulagac.com.tr


Iv ders n plani ve er1

IV. DERSN PLANI ve ER

5.Hafta

  • evre faktrleri

    • klim faktrleri

      Ik (In ekolojik nemi, n sresi, iddeti, dalga boyunun etkisi)

      Scaklk (organizmalara etkisi, canllarn dalna etkisi, canllarn morfolojisine etkisi)

      Hava ve hava hareketleri (rzgarn organizmalara etkisi, rzgarn sresi, rzgarn iddeti, rzgarn yn, rzgarn fizyolojik ve morfolojik etkisi)

      Ya (Hava nemi, nemin canllara etkisi, ya tipleri, yan tarmdaki etkisi)

    • Edafik faktrler

  • Doal kaynaklar ve snflandrlmas

6.-7.Hafta

  • evre kavram ve evre kirlilii tanmlar

    Hava kirlilii

    Su kirlilii

    Grlt kirlilii

    Toprak kirlilii

  • Kresel Isnma, evre ve ekosistem zerine etkileri

  • evre Kirliliine kar alnmas , yaplmas gereken nlemler ve evre bilinci

  • Trkiye nin evre konusunda katld uluslar aras baz anlamalar

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

EKOLOJYE GR: CANLILAR VE EVRE

  • nsan var oluundan gnmze doada stnlk kurmaya ynelik araylar iine girmi, bilim ve teknik imkanlarnn yaygn bir ekilde kullanm ile birlikte, doa snrszca kullanlmtr. Bunun sonucu olarak iinde yaad evre ile arasnda var olmas gereken uyumu bozmutur. Uzun yllar doa zerinde yapm olduu tahribi umursamayan insanolu, XlX. yzylda evre ile olan ilikilerinde birok sorunla kar karya kaldktan sonra geleceini gvence altna alabilmek iin doa ile uyum iinde yaamaya mecbur olduunu anlamtr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • evrenin canl yaamn etkileyecek ekilde bozulmas bir anda ortaya kmam, zaman iinde birikerek ortaya kmtr. nk doann kendini yenileme yetenei uzun bir sre olumsuz artlar dzeltmi, ancak kirlilik dzeyinin yenilenme yeteneinin zerine kmas ile evre bozulmaya balamtr. Hava, su ve topran kirlenmesi ile birlikte kirlilik unsurlar besin zinciri ile eitli dzeylerde bitki ve hayvan topluluklarna tanm ve onlarn yaamlarn tehdit eder bir hal almtr. Hzl nfus art, krsal alandan kentlere gn art ve sanayileme, kirlenmenin yaygnlamas ve artmasna neden olmutur.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Dier taraftan doal kaynaklarn snrl oluu ve bunlarn bir ksmnn kirlilik ilenemli lde bozulmu olmas beraberinde artan nfusun salkl ve yeterli beslenememesisorununu gndeme getirmitir. Bu arada toplumlarn bilinlenmesi ve gelecek ile ilgili kayglar evre sorunlarn ciddi bir ekilde ele alnmasn salamtr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Canl varlklar, organik ve/veya inorganik maddelerden olumu belli bir mekan biriminde yaantlarn srdrrler ve bu birimin unsurlaryla karlkl etkileim iindedirler.

  • Ekolojik anlamdaki evre Bir canlnn veya canllar topluluunun yaamn salayan ve onu srekli olarak etkisi altnda bulunduran sreler, enerjiler ve maddesel varlklarn btnldr eklinde tanmlanmaktadr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJ TERMNN TARHES

  • Eko, evre ; logi, bilim anlamna gelen iki kelimenin birleimiyle ekoloji terimi tretilmitir. Ekoloji terimi, ilk kez Alman zoolog Ernest Haeckel tarafndan 1869 ylnda ifade edilmitir. Bilim adam hayvanlarn organik biyotik (canl) ve inorganik abiyotik (cansz) evreyle olan ilikilerini aklamak iin bu terimi kullanmtr. Yunancadaoikos ; yurt, yuva, ev, barnak, yaanacak yer ; logia ise; bilim, syleyi, szler anlamna gelmektedir.

  • .

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJ TERMNN TARHES

  • Ekoloji; canllarn birey, trde topluluk (poplasyon), karma topluluk (kommnite) dzeyinde incelenmesi zerinde durmaktadr. Canllarn, teki canllar ve cansz evreyle olan ilikilerini inceler. Ekoloji konusuna ilk eilenler eski Yunan filozoflar olmutur. zellikle canllarn, teki canllar ve cansz evreyle olan karlkl ilikilerini ilk kez ARSTOTALES in rencisi THEOPHRASTOS tanmlamtr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJ TERMNN TARHES

  • Kltzli (1980)e gre ekoloji, tm insanl ilgilendiren ve insanln geleceini sigortalamaya alan aktiviteler bilimidir. Odum ve Reicholf (1980) ise ekolojiyi, doa bilimleri ve sosyal bilimler arasnda bir kpr olarak tanmlamtr. Ekolojinin ura alan, doann yaps ve ilevlerini tanmlamaktr. Buna gre ekoloji biliminin nemi, 20. yzyldanfus patlamas, besin ktl ve evre kirlilii gibi nedenlerle daha da artmtr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJ NEDR?

  • EKOLOJ : nsan ve dier canllarn, birbirleriyle ve evreleriyle olan ilikilerini inceleyen bilimdir. eitli trdeki canllarn evreleri ile uyumlu olarak hayatlarn nasl srdrdklerini ve ihtiyalarn nasl karladklarn ve eitli fonksiyonlarn nasl oluturduunu aratrr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJNN BLMLER

  • Organizmalarn belirli bir blmne arlk verildii zaman memeliler ekolojisi, kular ekolojisi, bcekler ekolojisi, parazitolojiden sz edebiliriz. Buna karlk yaama yeri (yani habitat) zerine arlk verilirse, tatl su ekolojisi (limnoloji), deniz ekolojisi ve karasal ekoloji eklinde genel ekolojiyi snflara ayrabiliriz.

  • Klasik ekoloji bazen autekoloji ve sinekoloji olmak zere iki alt blme ayrlr. Autekoloji de bireysel organizmalar ya da trler ayr ayr incelenir. Sinekoloji ise, ortaklaa bir niteyi oluturan organizma gruplarnn incelenmesi ile urar.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJNN DER BLM DALLARI LE LKS

  • Sonu olarak ekoloji bilimi, canl ve evre ilikilerini incelediinden ok geni bir bilgi alann kapsamak zorundadr. Bu nedenle birok doal bilim dallarnn bulutuu bir alan temsil eder. Botanik ve Zooloji gibi temel biyolojik bilimlerden baka, klim Bilimi (Klimatoloji), Toprak Bilimi (Pedoloji) ve Yeryz Bilimi (Jeoloji) gibi bilimlerle yakn ilgisi vardr. Ayrca Agranomi, ayr-Mer a ve Orman Amenajman, Tatl Su ve Okyanuslarla ilgili uygulamal bilim dallarnn da temelini ekoloji oluturur.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • TEMEL EKOLOJK KAVRAMLAR(MEKANSAL)

  • Ortam ve evre : Canl varlklar organik veya inorganik maddelerden olumu belli bir mekn biriminde yaantlarn srdrrler ve bu birimin unsurlaryla karlkl etkileim iindedirler. te canl varlklarn yaamsal balarla bal olduklar, etkiledikleri ve ayn zamanda eitli yollardan etkilendikleri bu mekn birimine Ortam denir. Gnmzde yaam ortamn belirlemek amacyla, ou zaman evre terimi kullanlmaktadr. Oysa bu iki terimin anlam ve kapsamlar arasnda nemli farklar mevcut olup, ekoloji bilimi iin ortam szc daha uygundur.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • TEMEL EKOLOJK KAVRAMLAR(MEKANSAL)

  • evrenin tanm ise, bir canlnn veya canllar topluluunun yaamn salayan ve onu srekli olarak etkisi altnda bulunduran sreler, enerjiler ve maddesel varlklarn btnldr eklinde olabilir.2. Habitat ve Biyotop: Habitat ve biyotop ou zaman Yaam Yeri anlamnda kullanlan kavramlardr. Bunlardan habitat bir organizmann veya populasyonun doal olarak yaad yer eklinde, biyotop ise canl varlklarn yaamn srdrebilmesi iin uygun evresel koullara sahip bir corafik blge veya deiken hacimli bir ortam eklinde tanmlanmaktadr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • TEMEL EKOLOJK KAVRAMLAR(MEKANSAL)

  • Bu tanmlardan da anlalaca gibi habitat bir tre ait birey veya bireylerin yerletii alan, biyotop ise kommunitenin yerletii alan olarak kabul edilir.

  • Ekolojik Ni: Bir organizma veya populasyonun ekosistem iindeki ilevini belirtir. Dier bir deyile, ekolojik ni organizmann yaamn srdrebilmek iin kurduu ilikileri ve ilevini yani yapt ii belirtmek amacyla kullanlr. Bu aklamalardan da anlalaca gibi; habitat bir canlnn yaad yeri (adres), ekolojik ni ise, iini (mesleini) belirtmektedir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • TEMEL EKOLOJK KAVRAMLAR(CANLI TOPLULUKLARI)

  • Populasyon ve kommunite: Biyosferi oluturan canl varlklar yaamlarn tek balarna srdremezler. Dier canllarla bir araya gelerek ekolojik topluluklar olutururlar. Bu topluluklar ayn trn bireyleri arasnda olduu gibi, farkl trlerin bireyleri arasnda da olabilir.

  • Populasyon Belli bir blgede yaayan ayn tre ait bireylerin oluturduu topluluk eklinde tanmlanabilir.

  • Kommunite ise sadece bitki veya hayvan trlerine ait populasyonlardan oluabilecei gibi, hem bitki hem de hayvan populasyonlarndan da oluur.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • TEMEL EKOLOJK KAVRAMLAR(CANLI TOPLULUKLARI)

  • Populasyonlarn zellikleri: Populasyonlar bulunduklar ortamn artlarndan etkilenerek byyp, klebilir ve zamanla deiiklie urayabilir.

  • Populasyondaki bireylerin says i ve d faktrlerin etkisiyle deiebilir. Doumlar ve i gler birey saysn artrrken, lmler ve d gler birey saysn azaltr.

  • Bir populasyona birim zamanda katlan fert says populasyonun doum orann, ayrlan fert says populasyonun lm orann verir.

  • Belli bir zamanda birim alan igal eden birey saysna populasyon younluu denir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • TEMEL EKOLOJK KAVRAMLAR(CANLI TOPLULUKLARI)

  • Belirli artlar altnda bir ekosistemde veya habitatda yaayan bir tre ait bulunabilecek en yksek fert saysna populasyonun tama kapasitesi denir.

  • Denge halindeki populasyonlarda gen, yetikin ve yal birey saylar eit olarak dalmtr. Gen ve yetikin bireylerin youn olduu bir populasyon gelimekte ve hzl bymektedir. Yal bireylerin daha youn olduu bir populasyon gerilemekte ve klmektedir. Tabiat artlarnn normal seyrettii durumlarda, her populasyon belli zaman periyodunda dengelenir. Ayn habitatta yaayan birok populasyon birbirleriyle yarr ve rekabet eder. Hatta baz trler dier bir tr besin olarak kullanr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • TEMEL EKOLOJK KAVRAMLAR(CANLI TOPLULUKLARI)

  • Sistem ve Model Kavram

  • Birbirleriyle etkileim iinde olan bantl paralarn oluturduu btne Sistem denir. Sistemler genel olarak grupta toplanrlar. Bunlar zole Sistem, Kapal (Sibernetik) Sistem ve Ak Sistemlerdir. Bunlardan izole sistemin ortam ile madde ve enerji al-verii yoktur. Doada izole sisteme rastlanamaz, ancak laboratuar koullarnda vardr. Kapal sistemler, ortamlar ile sadece enerji al-verii yapan ve kendi kendilerini denetleme zelliine sahip sistemlerdir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • TEMEL EKOLOJK KAVRAMLAR(CANLI TOPLULUKLARI)

  • Ak sistemler ise ilevlerini yapabilmeleri iin ortamlarndan devaml madde ve enerji alan ve bunlar yaplarnda deitirip ortama baz ktlar veren sistemlerdir. Sistemin basite indirgenmi haline model ad verilmektedir.

  • Ekosistem Canl varlklar, canl ve cansz evreleriyle ok karmak olan ilikiler kurarak yaamlarn srdrrler ve ekolojik sistemleri olutururlar. Ekosistem olarak adlandrlan bu karmak sistem belli bir blgede yaayan ve birbirleriyle devaml etkileim iinde olan canllar ile bunlarn cansz evrelerinin oluturduu bir btn eklinde tanmlanabilir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • TEMEL EKOLOJK LKLER

  • Ekoloji biliminin esasn, canllarn canl ve cansz evreleriyle olan ilikileri oluturur. Canllarn evreleriyle olan bu ilikileri Aksiyon, Reaksiyon ve Koaksiyon eklinde gelimektedir.

    Aksiyon: Cansz evrenin canllar zerine olan etkisine Aksiyon denir. rnek olarak yksek scaklkta bitkilerin kurumas, endstriyel atklardan canllarn zehirlenmeleri gibi pek ok rnek gsterilebilir.Reaksiyon: Canllarn cansz evre zerinde yaptklar etki Reaksiyon olarak tanmlanr. rnein solucanlar topra yutarak sindirim sistemlerinde ufalarlar ve ayn zamanda aktif olarak kalsiyum karbonat ilave ederler.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • TEMEL EKOLOJK LKLER - EKOLOJK FAKTR

  • Koaksiyon: Bir canlnn dier bir canl zerindeki etkisine Koaksiyon denir. rnein etobur bir hayvann av ile olan ilikisi tipik bir rnektir.

  • Ekolojik Faktr: Canl varlklar, yaantlarn srdrdkleri ortamn ok deiken nitelikte olan, fiziksel, kimyasal ve biyolojik unsurlarnn ayn andaki etkilerine maruz kalrlar. Bu etki dorudan olabilecei gibi dolayl ekilde de olabilir. te canl varlklar yaam evrelerinin en az bir faznda dorudan veya dolayl ekilde etkileyen ortamn her elemanna Ekolojik Faktr veya evresel Faktr ad verilir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Ekolojik Faktrlerin Geliimdeki Etkileriyle lgili Kavramlar

  • Liebigin MinimumKavram: Bu kuram ilk kez 1840 ylnda bitkilerin beslenmesinde baz elementlerin kanlmaz olduunu belirtmek amacyla Liebig tarafndan ortaya atlm olup, daha sonra tm ekolojik faktrlere uygulanmtr. Doada yaam iin gerekli elementlerin bir blm (karbon, hidrojen, oksijen, vb.) bol olarak bulunduu halde, dier bir blm her zaman canllarn gereksinimini karlayacak dzeyde bulunmayabilir. rnein, bor elementi, bitkiler iin gerekli bir madde olmakla beraber, toprakta daima nadir olarak bulunan bir elementtir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Eer toprakta bitki iin gerekli tm maddeler bol miktarda bulunuyorsa, ancak bor elementi mevcut deilse bitkinin geliimi tamamen durur.Buna gre, bir alann verimi minimumdaki besin maddesiyle snrlandrlr. Dier bir deyile, canl varlklarn belli bir yaam ortamnda bulunmalar veya bu ortamda geliebilmeleri ancak reme ve gelimeleri iin gerekli maddeleri almalaryla salanr. Ancak bu maddelerin miktar ve tr organizmaya deitii gibi, mevcut koullara gre de deiebilir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Tolerans Yasas, Optimum ve Snrlayc Faktr Kavram: Minimum Yasas, sadece canl varlklarn yaam iin gerekli belli maddelere deil, ayn zamanda dier tm ekolojik faktrlere ve hatta bunlarn alt snr iin olduu kadar st snr iinde uygulanabilir. Buna gre tm canllar ierisinde optimum alannda bulunduu eitli ekolojik faktrlerin eitli dzeylerdeki etkileri altndadrlar. Dier bir deyile, canl varlklar optimum snrn her iki yannda bulunan maksimum ve minimum snrlar arasnda kalan Tolerans Alannda evresel faktrlere toleranslar sayesinde yaamlarn devam ettirirler.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Organizmalarn tolerans alan ve dolaysyla ekolojik tolerans snr trden tre deitii gibi ortam koullarna bal olarak da deiebilir. rnein, alabalk yumurtasnn scakla tolerans dar olduu halde, kurbaa yumurtalarnnki daha fazladr. Canllarn tolerans alanlar iinde en iyi geliebildikleri ve en yksek dzeyde rn verdikleri zel bir alan mevcuttur. Bu alana Optimum Alan; bu alan belirleyen evresel faktrlere de Optimum Faktrler denir. Canllarn yaamn ve geliimini salayan evresel faktrler her zaman optimum dzeyde bulunmazlar.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Bazen bu faktrlerden birinin veya birkann iddeti optimumdan uzaklaabilir. Yani bir evresel faktr bulunmadnda veya ar bulunduunda yaam snrlayc bir zellik kazanr. Bir canlnn dayanabildii, ancak yaamn glkle srdrebildii en elverisiz durumdaki faktr veya faktrlere Snrlayc Faktr ad verilir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Homeostasis

  • Organizmalar ok deiken yapda olan evresel koullarda yaantlarn srdrrler. Ancak fizyolojileri sayesinde i koullarn sabit tutma yeteneindedirler. Bu dzenleme i faktrlerin d faktrlere gre ayarlanmasyla salanr. Organizmalar i koullarn sabit tutabilmek amacyla metabolizma artk rnlerini ve daha nce vcutlarna aldklar maddeleri boaltabilirler. Bu zelliklerinden dolay tm canllar hogr snrlar iinde kendi kendilerini ortama gre ayarlama ve onarm gcne sahiptirler.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Hcreden biyosfere kadar olan tm sistemlerin sahip olduu bu kendi kendini ayarlama ve onarm gcne Homeostasis denir. rnein insann vcut scaklnn sabit tutulmas homeostasis sayesinde salanr.

  • Ekolojik Faktrlere Olan Toleranslarna Gre Organizmalarn Snflandrlmas: Belli ekolojik faktrlerin deiimleri sonucu zellemi farkl ortamlara bir trn yerleme yetenei bu trn Ekolojik Valans olarak adlandrlr. Baz trlerin ekolojik valanslar zayftr; bunlar ancak belli deiimlerdeki ekolojik faktrlerin etkisi altnda yaamlarn devam ettirebilirler.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Byle trlere Stenk Trler ad verilir. Bunun aksine, baz trler ok deiken veya ok farkl ortamlara yerleme yeteneindedirler; byle trlere de Euryk Trler ad verilir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Ekosistem Nedir? Ekosistemin zellikleri Nelerdir?

  • Ekosistem, canl organizmalarn yaam alanlarn snrlayan izgiler arasndaki organik ve inorganik varlklar ierisinde bulunduran biyolojik ortamdr. Yaam alan snrlar, atmosferde, doa olaylarnn meydana geldii en alt tabakasyla, baz mikroorganizmalarn yaad tahmin edilen okyanuslarn en derin blgelerine kadar olan alan kapsamaktadr. Biyolojik olaylarn devam etii bu snrlar arasndaki denizler, gller, okyanuslar, nehirler, dalar, kayalklar, bitki rtleri ve doa olaylar ekosistemin birer parasdrlar.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Ekosistem Nedir? Ekosistemin zellikleri Nelerdir?

  • Yeryznde canl yaratklarn tm, biyosfer denilen ince bir kabukta yaar. Biyosferin belirgin zellii onu oluturan hayvan ve bitki trlerinin ok eitlilii ve yapsndaki dzensizliktir. Bu dzensizlik, canl yaratklarla fizik ortam elerinin eitsizlik eitsiz dalmnda aka grlr. Ama bu eitlilie karn, canllarn biyosferdeki yerleimi bir kargaa eklinde deildir. 1935 ylnda ingiliz botanikisi Arthur C. Tansleyin ekosistem adn verdii birimler halindedir.Belirli bir ortamda yaayan canllarn tmne biyosenoz, bunlarn barndklar ortama da biyotop denir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Ekosistem Nedir? Ekosistemin zellikleri Nelerdir?

  • Ekosistem bu ikisinin ortak ilikisi olarak da tanmlanabilir

    Biyotop + Biyosenoz = Ekosistem

  • Bir ekosistem biyosferin, bir blm ya da parasdr ; bykl ya da genilii ok deiik olabilir. Bir su birikintisi, bir buday tarlas birer ekosistemdir. Fakat kurumu bir Aa kt gibi son derece belirgin ve dar snrl eler de birer ekosistem paras saylabilir. Ama kstl ekosistemlerin genellikle zaman iinde snrl bir yaam vardr. Bu yzden bunlar birer ekosistem paras saylr, sinzi adyla anlr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Ekosistem Nedir? Ekosistemin zellikleri Nelerdir?

  • Bunun tam tersine Afrika savanalar ya da Avrupann geni yaprakl ormanlar gibi, kimi ekosistemler ok geni blgeleri kaplar. klimin denetimi altnda bulunan kutuplardan ekvatora kadar az ok paralel blgelere yaylan bu eler deformasyon (oluum) veya biyom adyla anlr. Bunlar, bir genel grnmn kendine zg bir direy (fauna) ve bitey (flora) ieren karakteristik ana eleridir. Boyutlar ne olursa olsun, bir ekosistemin snrlar az ok belirgindir. ounlukla birbirine komu ekosistem arasnda bir gei blgesi (ekoton) vardr. Gei blgesi, bir ormann ky izgisi gibi veya ekvator ormanndan savanalara geite olduu gibi yaygn bir blge olabilir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Ekosistem Nedir? Ekosistemin zellikleri Nelerdir?

  • Ekotonlarn belirgin zellii, kendine zg iklimi ve daha zengin bireyidir. Bunun iin, ky kuu trlerinin says kara ve ak deniz kularnnkinden fazladr. (nk ky kesimi, anakara ile Okyanus arasnda bir ekoton oluturur.) Ekosistemlerin snrlarnn belirlenmesi, zellikle canl says gznnde bulundurulacak olursa, hi de kolay deildir. Bu konuda birok rnekleme ve istatistik verilerini deerlendirme yntemleri bulunmutur. Bu bakmdan, belli bal canl trlerinin bolluunu, dalmn, yllk evrimlerini, saylarnn azalp oalmasn, metabolizmalarn bilmek gerekir. Bu veriler ya yerinde ya da yetitirme yoluyla elde edilebilir. Bu birinci aama tamamlandktan sonradr ki, ekosistemlerin yapsn ve ileyiini incelemeye balamak mmkn olabilir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Ekosistem Nedir? Ekosistemin zellikleri Nelerdir?

  • Doada byk ekosistemler ve bunlarn ierisinde de daha kk ekosistemler bulunur. Tabiat farkl zellikte pek ok ekosistemin birlemesinden oluur. Ekosistemlerin incelenmesinde kara ve su ekosistemleri olmak zere balca iki byk sistem ayrt edilebilir. Bir su ekosistemi en kk su birikintisinden okyanusa kadar deien ortamlardaki karlkl ilikileri kapsar. Ortamlarn farkllna karn, suyun canllar zerindeki etkisi bu ekosistemde yaayan canllarda benzer zellikler yaratmtr. Hem su, hem ok daha karmak yaam biimlerinin gzlendii kara ekosistemlerini tek tek incelemek olanakszdr. Bu sistemlerin topluca incelenmesi ise birok nemli ayrntnn, fiziksel ve kimyasal bileenlerin canllarn deiik evrelerin zelliklerine gre gelitirdii uyum biimlerinin enerji ak ve besin evriminde ortaya kan zelliklerin gz ard edilmesine yol aar.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Ekosistem Nedir? Ekosistemin zellikleri Nelerdir?

  • Bu nedenle canllarn yaad evreler belli tipler altnda toplanarak incelenir. Genellikle su ekosistemleri deniz suyu ve tatl su (ya da denizler ve i denizler) olarak ayrlabilir i sularda kendi iinde durgun sular (gller) ve akarsular olmak zere iki alt blme ayrlr. Kara ekosistemleri yaama ortamlarna ya da kara evrelerine gre kutup blgeleri ve tundra, kuzey ve lman blge ormanlar, ayr, otlak, l ve yar l alanlar, cangllar ve yamur ormanlar, savanlar ve br astropik ormanlar biiminde ayrlr. Egemen bitki rts temelinde belirlenen bu tiplerin yan sra deiik ltlere dayanarak farkl snflandrmalar da yaplmaktadr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM SINIFLANDIRILMASI

  • Ekosistemler kendilerini oluturan canl-cansz geleriyle bir btndrler. Bu btnn dzeninin korunmasnda Enerji deiimi, Madde dnm ve Populasyon denetimi sz konusudur ve bu temel zellik birbiri ile sk balantl durumdadr.

  • Ekosistem snflandrlmas iki farkl ekilde yaplabilmektedir;

    • Yapsal

    • Fonksiyonel

www.istanbulagac.com.tr


Ekos stem siniflandirilmasi

EKOSSTEM SINIFLANDIRILMASI

www.istanbulagac.com.tr


Ekos stem siniflandirilmasi1

EKOSSTEM SINIFLANDIRILMASI

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Ekosistemler canl (biyotik) ve cansz (abiyotik) varlklardan oluurlar. Canllar bulunduklar ekosistemde hem dier canllarla hem de cansz varlklarla srekli iliki kurarlar. Ekosistemlerde insanlar, hayvanlar, bitkiler, mantarlar ve mikroorganizmalardan oluan evreye biyolojik (canl = biyotik) evre denir. Ekosistemlerdeki canl varlklar beslenme ekline gre retici, tketici ve hem retici hem de tketici canllar olarak, yaamaekline gre de rkl yaayanlar, ortak yaayanlar ve parazit yaayanlar olarak gruplandrlrlar. Ekosistemlerde su, scaklk, k, toprak, rzgr (iklim), nem, hava gibi cansz varlklarn oluturduu evreye de ( cansz abiyotik) evre denir. Canllar, bulunduklar ekosistemde yani evrede yaamlarn srdrebilmek iin bu evreye ve evre artlarna uyum salamak zorundadrlar.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Bu nedenle canllar her ekosistemde yaayamazlar. Canllarn bir ekosistemde yaayabilmeleri iin zelliklerinin o ekosisteme uygun olmas gerekir. lde yaayan canllarn vcutlarnda su depo edebilmeleri. (Kaktslerin etli gvdelerinin, develerin hrglerinin olmas rneinde olduu gibi) Dnyamzdaki btn canllar beslenme bakmndan ototrof ve heterotrof olarak iki grupta toplanabilir.retici canllar(ototroflar) kendi besinlerini yapar. Tketiciler(heterotroflar) besinlerini kendileri yapamaz. Dorudan veya dolayl olarak ototrof canllardan salar. Ototrof canllar: Kendi besinini kendisi sentezleyebilen organizmalara ototrof (retici) canl denir. Enerji sayesinde inorganik maddelerden organik madde sentezleyebilirler. Bitkiler, algler ve baz bakteriler ototrof canllardr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Kullanlan enerji kaynana gre, ototrof organizmalar fotosentez yapanlar ve kemosentez yapanlar olmak zere iki blmde incelenir. Fotosentez yapan canllarn klorofili vardr. Bunlar klorofilleri sayesinde gne nlarn sourarak organik besinlerde kimyasal ba enerjisine evirirler. Kemosentez yapan organizmalar genellikle bakterilerdir. Bunlar gerekli enerjiyi amonyak, hidrojen, slfr gibi belirli inorganik maddeleri oksitleyerek salar. Nitrit bakterileri amonya nitrite, nitrat bakterileri nitriti, nitrata dntrr. Bu srada aa kan enerji bakteriler tarafndan ATP sentezinde kullanlr. Bu ekilde gerekleen ATP sentezine kemosentetikfosforilasyon denir. Bu ATP inorganik maddelerden organik maddelerin sentezi srasnda kullanlr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Nitrit ve nitrat bakterileri azot dngsnde rol oynar.Amonya, yeil bitkilerin kolayca alp kullanabilecei nitrat bileiklerine dntrr. Amonyan nitrata dntrlmesine nitrifikasyon denir. Hem Ototrof, Hem Heterotrof Olanlar: Bu gruptaki canllara en gzel rnek bcekil bitkilerdir. Bcekil bitkiler azota fakir topraklarda yaamakta olup, topraktan alamadklar azotu bcekleri yakalayarak onlarn proteinlerinden karlarlar. Bu ynleriyle besini hazr aldklar iin heterotrofturlar. Bcei yakaladktan sonra sindirim enzimlerini d ortama salglayarak, yakaladklar bcei sindirir. Sonra onun amino asitlerini hcre iine alrlar. Bcekil bitkiler ayn zamanda fotosentez yaparak niasta ve dier karbonhidratlarn kendileri retirler. Bu ynleriyle ise besin rettikleri iin ototrofturlar.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Heterotrof Canllar: Organik besinlerini hazr olarak alan canllardr. Besinleri alma biimine gre e ayrlr.a. Holozoik Yaam : Besinlerini daha ok kat ve byk paralar halinde alan canllardr.

    Etiller (Karnivorlar) : Daha ok hayvansal besinlerle beslenirler. Aslan, kedi, kurt bu gruba rnek verilebilir. Otullar (Herbivorlar) : Daha ok bitkisel kaynakl besinlerle beslenirler. Kei, Koyun, nek, Kaplumbaa, Kirpi bu gruba rnek verilebilir. Bu hayvanlarn di yaplar ve sindirim sistemleri sellozu sindirecek ekilde zellemitir.

    Etil ve Otullar (Omnivorlar) : Hem bitkisel hemde hayvansal kaynakl besinlerle beslenirler. nsan, baz balklar, baz kular bu gruba girer. Dileri hem paralayc, hem kesici olarak bulunur.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

    b.Simbiyoz (Birlikte) Yaam: Bu gruptaki canllar birbirleri zerinde veya iinde yaarlar. Baz birlikler zararl, bazlar faydaldr.

    Kommensalizm: Zararsz bir birliktir. Beraber yaayan canllardan biri fayda elde ederken dierinin faydas veya zarar yoktur. nsanlarn az ve barsak blgelerinde yaayan baz bakteriler bu ekildedir. Kpek balklar ile onlarn karn blgelerine tutunarak yaayan Echeneis balklar da buna rnektir. Bu balklar kpek balnn paralad besinleri kullanrken kpek balna fayda veya zarar vermezler.Mutualizm: Karlkl fayda esasna dayal bir yaam birliidir. Likenler mantarlarla, alglerin (su yosunlar) oluturduu bir mutualist yaam rneidir. Mantar, su yosununa CO2 ve H2O verirken, bunun karlnda O2 ve besin alr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Parazitlik : Beraber yaayan iki canldan biri fayda grr. Bu esnada faydaland canlya zarar verir. Bu yzden bu birliklere zararl birlikler denir. ki canl ayrlacak olursa, fayda gren bu fayday kaybettii iin yaamn yitirebilir.

  • Parazitlik eitleri:

  • Parazitler canlnn d ksmna yerlemise bunlara ektoparazit (d parazit) denir. Bunlarn sindirim sistemleri vardr. rnein, keneler, bitler, pireler v.b.

  • Parazitler canlnn i ksmna yerlemise bunlara Endoparazit ( parazit) denir. Bunlarn sindirim sistemleri yoktur. rnein, plazmodyum mikrobu, barsak kurtlar, tenyalar v.b.

  • Parazitler canl bir hcre olmadan hi bir canllk zellii gstermiyorsa bunlara mecburi parazit denir. rnein, virsler

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Baz bitkiler fotosentez yapabildikleri halde, kk sistemleri gelimedii iin su ve mineral madde ihtiyalarn eme ad verilen kkleriyle zerinde yaadklar bitkinin odun borularndan (ksilem) alrlar. Bunlara yar parazit bitkiler denir. rnein, kse otu. Baz bitkiler fotosentez yapamadklar iin btn ihtiyalarn zerinde yaadklar bitkiden karlarlar. Bunlara tam parazit bitkiler denir. rnein, kskt otu.

  • Saprofit (rkl) Yaam : Bu gruptaki canllarda sindirim sistemi tam gelimemitir. Bu yzden besinlerini bulunduklar ortamlardan yar sindirilmi svlar olarak alrlar. Bazlar salgladklar enzimlerle hem kendi besinlerini ksmen sindirmi olurlar, hem de organik artklar paralayarak lm bitki ve hayvan artklarn ortadan kaldrrlar. Bu sayede tabiattaki madde devri'ne nemli katkda bulunmu olurlar.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Trler aras ilikiler

    Bir ekosistemde yaayan canllar arasnda ekolojik ilikiler vardr. Belli bir yerde farkl iki tre ait bireylerin bulunuu ok eitli ve nemli olan sonular yaratr. Teorik olarak iki tre ait bireylerin beraber yaamalar bu trlerden her biri zerinde uygun veya uygun olmayan bir etki gsterir.

  • Rekabet:

    Ekolojide rekabet, belli bir yaam kayna iin iki organizma veya iki populasyon arasnda oluan mcadeledeki yaam eklidir. Bu yaam eklinde iki tarafta zarar grr. Ancak zararn etki derecesi farkl olur. Dier bir deyile taraflardan biri dierini ortadan kaldrabilir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Canllar arasnda rekabete neden olan kaynaklara rnek olarak besin, k, yuvalanma, saklanma v.s. gsterilebilir.

  • Ekolojik rekabet populasyonlarn geliiminde nemli bir etkendir. Bu nedenle populasyon almalarnda ilk olarak ele alnan nemli bir konuyu oluturur. Ancak aratrmalar zellikle farkl trler arasndaki rekabete ynelik olup, tr ii rekabet daha ziyade younlua bal faktrlerde incelenir.

  • Trii ilikiler

    Trii snflandrmay yaparsak u ekilde sralayabiliriz.

  • Erkek-dii ilikileri GruplarSosyal yaant

  • Koloniler KmelemelerTr ii rekabet

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Ekosistemlerde enerji

  • Enerji i yapma gcdr ve bu g canl ve cansz maddelerin tabiatnda vardr. ok farkl ekillerde (nkleer, elektrik, mekanik vs.) olabilir. Ancak hayvanlar ve bitkilerin yaam iin gerekli olan temel enerji ekilleri s, k, mekanik ve kimyasal enerjidir. Maddelerin her trl fiziksel ve kimyasal ekil deitirmeleri bir enerji gerektirir. rnein suyun buharlamas, hayvanlarn haraketleri ve bitkilerin inorganik maddeleri almalar enerji gerektirir. Hayvanlarn yaam iin gerekli olan herhangi bir ilev ancak bu enerji ekillerinin birinden dierine dnmesi ile olur. Yeryzndeki temel enerji kayna gnetir. Ancak gne enerjisinin yaklak %50si dnya yzne ularki bu miktar 2 cal/cm2/dkdr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Ekosistemde enerji ak ve deiimleri termodinamik kanunlarna gre gerekleir. Enerji kayb olmaz, azalma ve dzensiz ekil alma gzlenebilir. Enerjiyi kullanan canl ve onun cansz evresi Ekosferi (=Dnya Ekosistemi) oluturur.

  • Enerji Akm

  • Canllarn doadaki enerjiden faydalanarak yaamlarn srdrmeleri besin zincirine dayal enerji akm ile olmaktadr. ki aamal olan bu olaylarn birincisinde bitkiler fotosentez ile gne enerjisini kimyasal enerji olarak depolarlar. oalma, geliim, byme gibi tm yaamsal faaliyetlerde bu enerji kullanlr. kinci aamada ise hayvanlar bu bitkileri veya dier hayvanlar yiyerek enerji salarlar. Fotosentez bu ekilde, ekosistemlerdeki enerji akmnn temel kaynan oluturur.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Fotosentez ile oluan organik madde birincil tketiciler tarafndan yendiinde, kimyasal enerji ototrof organizmalardan heterotrof organizmalara geer ve enerji akm bu ekilde balar. Bylece oluan besin zincirinde her bir basamak, ayr bir enerji kmesini oluturmakta, tm basamaklar ise enerji akm nn birer temsilcisi olmaktadr.

  • lk basamakta yeil bitkilerin (klorofil ieren bitkiler) rettii organik maddeye Birincilretim, bunlar besin olarak kullanan otobur hayvanlarn oluturduu organik maddeye kincil retimotobur hayvanlar besin olarak kullanan etobur hayvanlarn oluturduu organik maddeye nclretim denir.

  • 6CO2 + 12H2O + Gne Enerjisi C6H12O6 (glukoz) + 6O2

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

  • Genelde bir basamaktan dierine enerjinin %90 kaybolmaktadr. Dolays ile her bir dnmde bu yzde tekrarlanmakta ve bir sonraki beslenme dzeyine sadece %10u aktarlabilmektedir. Bu aktarlan enerjiye Kullanlabilir enerji denir ve %10 Yasas diye adlandrlr.

  • Baz bakteri ve su yosunlar CO2den basit eker retiminde enerji kayna olarak gne enerjisi (k olmakszn) yerine inorganik bileiklerin oksitlenmesinden aa kan enerjiyi kullanrlar. Bu olaya ise Kemosentez denir.

  • Yaplan hesaplamalara dayanlarak yeryznde retilen birincil rn miktar 172x109ton/yl civarndadr (Kocata 1992). Bu retimin byk ksm karasal ortamlarda gereklemektedir (Tablo 1).

www.istanbulagac.com.tr


Ekos stem geler bes n ve enerj l k ler tablo 1

EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLERTablo 1:

www.istanbulagac.com.tr


Ekos stem geler bes n ve enerj l k ler

EKOSSTEM GELER BESN VE ENERJ LKLER

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

  • Yaam in Gerekli Maddeler

  • Uzayda yer kaplayan ve ktlesi olan eye Madde denir. gruba ayrlrlar; elementler, bileikler (~10 milyon kadar eit) ve karmlar. Toplam 109 adet olan elementlerin 92si yeryznde doal olarak bulunmaktadr. Dierleri laboratuvar koullarnda oluturulmaktadr. Doal olarak bulunan elementler litosfer, atmosfer, hidrosfer ve biyosferde farkl oranlarda dalmlardr.

  • Canl yaam iin kanlmaz olan elementlere Biyojenik elementler ad verilir. 92 elementin yaklak te biri bu gruba girer. Bunlara rnek olarak C, H, O, N, P, S verilebilir. Baz elementler ise doada iz halinde bulunur ama canl yaam iin gereklidirler. Bunlara da Oligoelementler ad verilir. Biyokimyasal olaylarda katalizr grevi olan bu elementler vitamin ve enzimlerin yapsna katlrlar.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

  • Bunlara da rnek olarak Fe, Si, Zn, Mg, Cu vs. verilebilir.

  • Temel reticilerin yapsndaki organik bileiklerin esas maddeleri N, P, C, O ve H gibi baz kimyasal elementlerdir. Bu elementler tketici yapsna retici sayesinde geerler. Canl lm sonrasnda topraa geen bu maddeler tekrar bitkiler tarafndan yaplarna alnrlar. Tm bu olaylar belirli bir denge erevesince gerekleir.

  • Madde Dngs

  • Canllar yaamlarn srdrebilmek iin bulunduklar ortamlardan madde alp vermek zorundadr. Maddelerin canl ve cansz evre arasndaki hareketine Madde dngs yada Ekolojikdng ad verilir. Doal madde dngleri gne enerjisi sayesinde gerekleir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

  • Eer dng sadece fiziksel deiime urayarak gerekleirse buna Hidrolojik Dng (rnein sudngs), baz kimyasal deiimler sonucu gerekleirse buna Biyojeokimyasal Dng (rnein karbon dngs) ad verilir.

  • KARBON DNGS

    Canl yapsnn esas maddelerinden birini oluturan karbonun (=C) temel kaynan karbondioksit oluturur. Bu maddede yeil bitkilerin fotosentez aktivitesi ile organik maddeye dntrlr. Karbonun yeryuvarndaki kaynaklar litosfer (kmr halde ve zellikle yanardalar), hidrosfer (CO2 ve bikarbonat halde), atmosfer (CO2 halde) ve biyosferdir (tm organik mad. temel maddesi halinde). Fotosentezde oluan O2 ve organik maddeler daha sonra solunum olaylarnda kullanlr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

  • Litosferdeki bitkiler atmosferden O2 alr, fotosentez yapar. ou organizma solunum sonucunda atmosfere CO2 verir. Hcre solunumunun temel amac organik bileiklerin yaklmas ile enerji elde edilmesidir. Yalarla CO2 hidrosfere dner. Deniz diplerinde organik bileiklerle birlikte ker ve sedimentleri oluturur. Deniz diplerindeki petrol ve karadaki kmr yeryzne tekrar kar. Atmosfer ve hidrosferdeki doal CO2 dengesi insanlarn baz aktiviteleri sonucunda bozulmaktadr. rnein linyit ve takmrnn kartlp yaklmas atmosferdeki CO2 dengesini deitirmi, yani bozmutur. Volkanik etkiler ve sanayi tesisleri de atmosferdeki CO2 artmasna neden olmaktadr. Atmosferdeki CO2 art gne nlarnn geri yansmasn azaltaca iin yerkrede snmaya, yani sera etkisinin olumasna neden olur.

www.istanbulagac.com.tr


Ekos stemlerde madde d ng ler

EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

  • AZOT DNGS

  • Azot esas olarak canllarn yap tan oluturan aminoasit ve proteinlerin yapsnda bulunur. Ayrca hormonlar ve vitaminlerin yapsna da katlr. Azot atmosferde yaklak olarak %79 orannda azot (N2) gaz halindedir. Bu gazdan baz mikroorganizmalar (rn.: azot bakterileri) yararlanabilirler. Bu bakteriler hava azotunu balayarak amonyak retirler. Bitkiler tarafndan kullanlan azot, nitrat (NO3) ve amonyum (NH3) tuzlar eklindedir. Hayvanlar ise azotu amino asit halinde almak zorundadr. Bunun yolu ise azot kaynaklarn (dier bitkiler ve hayvanlar) yenilerek tketilmesidir.

  • Temel olarak azot dngs iki admda geliir;

www.istanbulagac.com.tr


Ekos stemlerde madde d ng ler azot d ng s

EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLERAzot Dngs

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

    1- Birinci periyotta bitkisel ve hayvansal atklar mikroorganizmalar tarafndan inorganik bileiklere evrilir.

    2- Ortamda olumu besleyici tuzlardan ototrof bitkiler proteinleri oluturur.

    eitli bakteriler (Azobacter & Rhizobium) havadaki serbest azotu inorganik nitratlara dntrebilir. Dntrlen bu inorganik nitratlar bitkiler tarafndan topraktan ve sudan alnarak organik azota dntrlr. Bitkilerle beslenen hayvanlarda da yine organik azot eklinde bulunur. len bitki ve hayvanlardaki proteinler mikroorganizmalar tarafndan aminoasitlere paralanr. Aminoasitlerdeki azot mikroorganizmalar tarafndan srasyla amonyum (NH3), nitrit (NO2) ve nitrata (NO3) dntrlr. Bu ekilde azot suda znebilen nitrat tuzlar olarak yeniden bitkiler tarafndan kullanlacak hale dntrlr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

  • nsanlarn azot dngsne de kt etkisi bulunmaktadr. Bu etkinin tipik rnei havadaki azotun yapay gbre yapm amac ile tespit edilmesidir yani azotlu gbrelerin retilmesidir. Dier bir etkide aralardan ve yaktlardan (Akaryakt) kan nitrit oksitler (NO) tarafndan oluturur.

  • OKSJEN DNGS

  • Canl yaam iin kanlmaz bir element yada gazdr. Solunumda, organik maddelerin oksidasyonunda (besin maddelerinin yaklmasnda), eitli maddelerin (kmr, gaz vs.) yanmasnda kullanlr. Atmosferde % 21 orannda, hidrosferde ise ortalama 5 mg/lt civarnda bulunur. Hem atmosfer hemde hidrosferde ana kayna fotosentez yoluyla oluan serbest oksijendir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

  • KKRT DNGS

  • Kkrt birok aminoasit yapsnda bulunur. Kaynak bataklklar ve sedimentlerdir. Litosfer ve hidrosferdeki kaynaklara yanarda ve bataklklardan kan hidrojen slfit (H2S) gaz ile kayalardaki demir slfit (FeS) verilebilir. Yeryzne kan kkrtl bileiklerdeki kkrt havadaki O2 ile reaksiyona girer ve kkrtdioksit (SO2), kkrt trioksit (SO3) ve sonuta su buhar ile reaksiyona girerek slfrik aside (H2SO4) dnr ve yamurla tekrar topraa girerek dngye girer.

  • Gnmzde hzla gelien sanayileme sonucunda doann kkrt dengesi de bozulmutur. Fosil yakt kullanm ve madencilik atmosferdeki slfrik asit miktarn artrmtr. Bu nedenle hava kirliliinin temel sorumlularnn banda kkrt gelmektedir.

www.istanbulagac.com.tr


Ekos stemlerde madde d ng ler1

EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

  • FOSFOR DNGS

  • Yaam iin nemli olan bu element nkleik asitlerin, fosfolipidlerin ve fosfoproteinlerin yapsna katlr. skelet ve deri yapsnda fonksiyoneldir. Canllarn temel enerji kayna olan ATPde de fosfor vardr.

  • Fosforun doal deposunun yerkabuundaki fosfatl kayalar ve sular oluturur. Atmosferde bulunmaz. Suda znm olan inorganik fosfat, ortofosfat (N2PO4) bitkiler tarafndan alnr, ve organik fosfatlara evrilir. Sonra beslenme zinciri bitkilerden otullara, otullardan da hayvanlara tanr. Hayvan atklar ve llerinin tekrar rkl mikroorganizmalar tarafndan paralanmas ile inorganik ekle dntrlr. Bunlar da tekrar bitkiler tarafndan kullanlr. Fosforlu kayalardan eitli yollarla anan fosfor su ile denizlere tanr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOSSTEMLERDE MADDE DNGLER

  • Bu fosforun bir ksm da algler tarafndan kullanlr, ve besin zinciri yoluyla hayvanlara aktarlr. Bu hayvanlarn karasal hayvanlar (kular vs.) yoluyla tketilmesi sonucunda ise fosfor tekrar karaya tanm olur.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • evre Faktrleri: Canl varlklarn yaamlarnn en az bir dneminde onlar etkileyen fiziksel, kimyasal veya biyolojik evre elemanlarnn her birine evre faktr veya ekolojik faktrdenir. Ekolojik faktrler; klimatik faktrler (k, scaklk, basn, rzgr, nem ve ya), fizyografik faktrler (enlem, boylam, ykselti, bak, yeryz ekli vb.), edafik faktrler (toprak zellikleri) ve biyotik faktrler (bitki, hayvan, insan, mikroorganizmalar) olmak zere drde ayrlr.

  • Klimatik Faktrler: Belli bir blgede uzun sre devam eden atmosferik olaylarn ortalamasna iklim denir. Meteorolojik verilerin uzun sreli lmleri sonucu elde edilen ortalama veu deerleri ile geni bir blgeyi iermesi halinde makroiklimler oluur ve yeryz 8 makroiklim tipine ayrlr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Makroiklim alanlar iinde, yeryz ekli, ykselti, gl, orman gibi fizyografik faktrlerin etkisi ile oluan belirli alanlara zg iklimtipine mezoiklim denir. inde bulunduu makro ve mezoiklim koullarndan veya baz meteorolojik veriler bakmndan eitli faktrler altnda (toprak, arazi ekli, ve dier antropojen etkiler) sapma gstermesi halinde mikroiklimler oluur. Bir aacn tepe tacnn altnda oluan iklim mikroiklime rnek verilebilir.klimler klimatoloji bilimi iersinde deerlendirilir. klim ierisinde canllar ilgilendiren faktrler scaklk, yamurlar, yalar, nem, rzgar, gnelilik, bulutluluk ve don olaylardr.Optimum iklim artlarnn ierikleri trlere gre deimektedir. rnein; ok ya alan, lman olan alanlarda mkemmel orman ekosistemleri ve ormana bal hayvan populasyonlar oluturulmutur.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Ayn zamanda dk sl olmakla beraber nem oran yeterli olan Amerikann st Alaska ktas ve Rusyann st Sibirya ormanlar da buna gzel rneklerdir.

  • Scakln evre in Ekolojik nemi: Karasal ortamlarda scaklk zellikle enlem derecelerine bal olarak nemli farkllklar gsterir. Toprak scakl; blgenin gnelilik durumuna, bitki rtsne, rengine, su ieriine, fiziksel ve kimyasal zelliklerine ve hava hareketlerine gre deiiklikgsterir. Sucul ortamlarda ise, blge, mevsimler ve ortam tipleri scaklk deiiminde nemli rol oynar.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • sularn scakl genelde hava scakln izler. Canllar -200C ile +100C arasnda yaayabilmekle birlikte, genelde hayatsal faaliyetlerini 0C ile 50C arasnda srdrrler. Ancak her organizmann scakla kar olan tolerans farkllk gsterir. Canllarn yeryzndeki dallar ile yllk scaklk arasnda yakn ilgi bulunur ve kendileri iin en uygun blgelerde toplanrlar. Uygun olmayan scak dnemleri canllar uyku durumunda geirir veya bir baka blgeye g ederler. Uyku durumunun; dk scaklklarn gelimeyi engelleyecek dzeyde olmas halinde ortaya kmasna hibernasyon, yksek scaklklarda ortaya kmasna estivasyon denir. Bunun dnda scaklk deiimine bal olarak morfolojik, fizyolojik, ekolojik ve etolojik uyumlar vardr. Hayvanlar alemi scak kanl ve souk kanl hayvanlar olmak zere iki gruba ayrlr.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Ya ve Nemin evre in nemi: Aktif haldeki canllarn protoplazmalarnn %70-%90' sudur. Ya (kar, dolu, yamur, i ve sis) canllarn yaam iin gerekli suyun kaynan oluturur ve scaklk faktr ile birlikte yeryzndeki bitki ve hayvan topluluklarnn yapsal zelliklerini, tr eitliliini, yaamsal ritimlerini belirleyen nemli bir evre faktrdr. Yan miktar, dal ve ekli canllar iin snrlayc bir evre faktrdr. Atmosferdeki nem mutlak nem (1m3 havada bulunan su buhar miktarnn gram olarak ifadesi) ve nisbi nem (belli miktarda havann ierdii su buhar miktarnn ayn scaklktaki havann doymu su buhar miktarna orannn yzdesi) olmak zere ikiye ayrlr. Suyun donmu olmas sonucu ortamda yeterli ya olmasna ramen bitkiler bu sudan yararlanamaz (fizyolojik kuraklk);

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • llerde ise su ktlnn neden olduu fiziksel kuraklk yaam ve tr zenginliini kstlar.

  • In evre zerindeki Etkisi: In iddeti ve yaps genelde sabit olmayp ortamsal faktrlere bal olarak deiebilir. Ik sresi ise sadece enlemlere ve mevsimlere bal olarak dzenli bir deiim gsterir. Bitki ve hayvanlarn ounda izlenen fizyolojik aktiviteler gece-gndz periyoduna ve mevsimlere bal olarak deiir. Gece gndz sresi mevsimlere gre deiim gsterir ve bu deiime bal olarak canllarn hayatsal faaliyetlerinde mevsimsel biyolojik ritimler grlr. Ik etkisiyle bitkilerde fotosentez, fotoperiyodizm, terleme, imlenme ve ieklenme, hayvanlarda ise reme ve diapoza girme gibi biyolojik ritmler grlr. Gnlk (sirkadiyen) ritimler 24 saat veya ona yakn olan ritimlerdir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Canllarda gece gndz periyoduna bal olarak niktemeralritim ortaya kar. Ayrca zellikle deniz organizmalarnda yaygn olarak aylk ritmler grlr. Bitkilerde fotosentez ile, ayn ekilde hayvanlarda yaam faaliyetleriyle k iddeti arasnda yakn iliki bulunmaktadr. Bunun yannda canllar deiik dalga boyundaki a duyarllklar da farkllk gsterir. Yeryznde kurulan ekosistemlerin ve bunun sonucu olarak biyosferin kararll, devam, bugnk ller iersinde k enerjisinin devamna baldr. Ik zellikle bitkiler iin nemli bir abiyotik faktrdr. Ancak 3100 Angstrom dalga boyunun altndaki mor tesi (x nlar) nlar ile 7000 Angstrom dalga boyunun zerindeki nlar protoplazmay bozucu etkiye sahiptir. Dolaysyla 3000-7000 Angstrom dalga boyundaki nlarn kalitesi, iddeti ve sresi nemlidir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Karasal ekosistemlerde k fotosentez iin ok nemlidir. zellikle ormanlk alanlarda bitki florasnn st ve alt katmanlar vardr. Ormanda kla temas eden ilk st tabakaya ta tabakas denir. Ta tabakasnn skl alt tabakalarda yaayan trleri snrlar. rnein sk bir ta tabakasna sahip am ormannn alt ksmlarnda yeniden ve kendiliinden am filizlerinin gelimesi k eksikliinden dolay ok az olur.Yani am ormanlar zor yenilenen ormanlardr. Byle bir ortamda glge bitkileri geliebilir. rnein; Erelti otlar, karayosunlar gibi. Ormann skl glge younluunu arttrr. Buna bal olarak ta yapy oluturan bitkilerin gelimeleri ve orman rejenerasyonu gen bitkinin glgeye olan dayankll ile doru orantldr

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Glge younluuna dayanabilen bitkilerde orman rejenerasyonu kolay olurken dayanamayan bitkilerde rejenerasyon ok zor olmakta veya orman yeni oluuma gidebilmekte, baskn trler deiebilmektedir. Bitkilerde fotosentez ile retilen organik besin hem bitkiler hem de hayvanlar iin besin kayna olarak kullanlr. Bitkilerde arta kalan besin depo edilir. Depo edilen besin, gelime, byme ve remede kullanlr. Glge bitkilerinin k iddeti karsndaki fotosentez rnlerinin st snr ile uzun gn bitkilerinin st snr bariz bir fark gsterir. Bu fark gelimede gzlenir. Ik faktr su ii ekosistemlerinde de etkilidir. Ik, su bitkileri tarafndan enerji kayna olarak kullanld gibi baz hayvanlarn pigment retimi, d iskelet, kitin, kabuk gibi benzeri yaplarn oluumunda dorudan etkili olduu tespit edilmitir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Rzgr'n Ekolojik Etkisi: Scaklk ve basn farklar nedeni ile oluan hava ktlesi hareketleri sonucu rzgr meydana gelir. Havann ierdii gazlar ve hava kirletici olarak bilinen birok madde rzgrla tanr. Rzgrn ekolojik etkisi esme ynne, iddetine ve esme mesafesine bal olarak deiir. lkemizde etkin 8 rzgr tipi vardr. Lodos scak havay, yldz poyraz ve karayel souk havay getirir. Bu nedenle lodos toprakta kurutucuve stc, yldz ve poyraz ise soutucu bir etki yapar. Rzgr canllarn zerinde mekanik ve fizyolojik etki yapar. rnein tek ynl ve srekli esen rzgr bitkilerde bayrak oluumuna neden olur. Dier taraftan hzl esen rzgrlar bitkilerin yaprak,meyve ve dal gibi ksmlarnda krlmalara hatta bazen kklerinden sklerek devrilmelerine neden olabilir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Rzgr toprak ve bitki yzeylerinden buharlamay hzlandraraksu kaybna neden olur ve bunun sonucu bitkiler yeterince fotosentez yapamaz ve verim der. Dier taraftan rzgr canllarn pasif tanmasnda etkin rol oynar.

  • Suyun Ekolojik nemi: Suyun fiziksel ve kimyasal zellikleri hidrografik faktr olarak tanmlanabilir. Hidrosfer yeryznn %71'ine yakn blmn rtm durumdadr. Suyun doadakat sv ve gaz eklinde atmosfer, okyanus ve karalar arasnda dolamasna hidrolojik dolam denir. Sucul ortamdaki scaklk deiimleri karasal ortama gre daha yava geliir ve blgesel deiimler uzak mesafelerde izlenir. Yzey gerilimi sayesinde su yzeyinde kk ve hafif canllar yaamlarn devam ettirirler. Sularn ierdikleri ask madde miktarna bal olarak berrakl azalr ve buna sularn turbiditesi denir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Genelde sular %4 den fazla ask yk ierdiklerinde berrakllnkaybederler. Sudaki ask madde suyun optik zelliini bozarak k iddetini ve n su iindeki yayln azaltarak bitkiler ve fazla a gereksinim duyan hayvanlarn lmelerine neden olur. Sudaki znm gazlarn kaynan su ve atmosferarasndaki alveri oluturur. Suyun st tabakasnda znen bu gazlar daha sonra derinlere iner. Ekolojik ynden etkin role sahip gazlarn banda oksijen, karbon dioksit, hidrojen slfr ve metan gelir. Sucul ekosistemlerde oksijen; fotosentez, su yzeyinin atmosferle ilikisi, aknt ve rzgrlarn etkisi ile artar, solunum ve oksidasyon ile azalr. Suda serbest halde bulunan H+ iyonu konsantrasyonuna suyun pH s (asitlii) denir ve pH deiimleri canllarn solunum gibi biyokimyasal aktiviteleri zerinde etkilidir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Atmosferin Ekolojik Adan nemi: Dnyay evreleyen hava tabakasna atmosfer denir. Atmosfer, troposfer, stratosfer,ozonosfer, kemosfer ve iyonosfer olmak zere be tabakadan oluur. Bunlardan Troposfer yeryz ile direk ilikili olup, azot, oksijen, argon ve karbon dioksit esas bileimini oluturur. Bu gazlardan baka troposferde subuhar, toz, polen, mikroorganizmalar ve kirlilik unsuru olan eitli partikl ve gazlar bulunur. Atmosfer gneten gelen zararl klarn yeryzne gelmesini ve yerdeki radyasyonun uzaya kamasn byk lde engeller.

  • Edafik Faktrler: Toprak ve onun fiziksel, kimyasal ve fizikoimik zelliklerinden oluan fiziksel evreye edafik evre faktrleri denir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Doal bir oluum srecinden sonra oluan, iinde biyolojik, fiziksel ve kimyasal olaylar cereyan eden, belli zelliklere sahip st litosfer tabakasna toprak denir. Toprak su, hava, organik, inorganik maddeler ierir. Topran inorganik blmnn kaynan yeryzne km ve ayrtrma faktrlerininetkisine maruz kalm kayalar oluturur. Bitki, hayvan ve mikroorganizmalarn l artklar topraktaki organik maddenin kaynadr. Toprak iindeki boluklarn bir ksm su ile dolu olup, bu toprak suyunu oluturur ve bu suyun bir ksmyerekimi etkisinde hareket ederken, bir ksm toprak kolloidleri tarafndan tutulur. Toprak havasnn bir ksm toprak boluklarn doldurmu, bir ksm kolloidler tarafndan absorbe edilmi, bir ksm da toprak suyunda znm olarak bulunur.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Toprakta bulunan mikroorganizmalar oksijeni kullanarak organik maddelerin karbonunu okside ettiklerinden toprak havasndaki CO2 miktar atmosferdekine gre fazla olur. Kt havalanma yksek bitkilerde; kk geliiminin yavalamas ve durmasna, bitki besin maddelerini ve su almnn azalmas, toksik baz zel organik bileiklerin olumasna neden olur. Ana kayalarn ve organik artklarn doal koullarda paralandktan sonra st ste tabakalatklar grlr ve bu yatay katlara horizon denir. Topraktaki bu tabakalar renk, yap, yapkanlk, kalnlk, reaksiyon ve kimyasal bileikler bakmndan birbirlerinden farkldr. Yeryzndeki topraklar zonal, interzonal ve azonal toprak ordolar olarak byk ordo altnda toplanr. Zonal topraklarn oluumlar iklim tarafndan kontrol edilir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • nterzonal topraklar kt drenaj, tuzluluk veya dier baz blgesel artlarn tesiriyle oluan topraklar olup, birok zellii ayn blgenin zonal topraklarnn zelliklerine benzer. Azonal topraklar belirli horizon deiimleri gstermeyen topraklardr.Toprakta bitkisel organizmalar, yksek bitkilere ait kkler, algler, mantarlar, aktinomisetler ve bakteriler bulunur ve bunlar topran mikro ve makroflorasn oluturur. Bitki kkleri canlyken topraktaki znebilen besinleri alarak bir denge saladklar gibi besin maddelerinin yararl hale gemesine dorudan etki ederken dier taraftan toprak mikroorganizmalar iin l doku salar. Alglerin byk ounluu klorofil ierir ve toprak yzeyine yakn olarak, bazlar ise daha derindebulunabilir. Mantarlar toprakta organik maddenin ayrmasnda byk bir rol oynar.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • EKOLOJK FAKTRLER(ABYOTK)

  • Aktinomisetler organik artklarn zlmesinde ve besin maddelerinin serbest kalmasn salar. Ototrof bakteriler enerjilerini amonyum, kkrt ve demir gibi mineral maddelerini oksitleyerek temin eder ve sayca az olmalarna karn nitrifikasyon ve kkrt oksidasyonu zerinde etkili olduklarndan yksek bitkiler iin byk bir neme sahiptirler. Toprakta bulunan bakterilerin ounu ise heterotrof bakteriler oluturur ve bunlar gerekli enerjiyi dorudan doruya topran organik materyalinden salarlar. Topran mikrofaunasnNematod, Protozoa ve Rotiferler oluturur ve bunlarn bir blm ryen organik materyal zerinde, bir blm ise yksek bitkilerin kklerinde parazit olarak yaarlar. Topran makrofaunasnnesasn eklembacakllar, kurtlar, salyangozlar ve baz memeliler (kemiriciler) oluturur.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Doal Kaynaklarn Tanm ve Kapsam

  • nsann cevresinde bulunan, insan ihtiyaclarnn giderilmesini ve toplumsal amaclarngerceklestirilmesini olanakl klan, ayn zamanda bu girisimlerikolaylastranbutunaraclara kaynak ad verilir (Basol,1991:27). Doal varlklarn doal kaynaa donusumu, onlar deerlendirip uretimde ve tuketimde kullanan insann bulunmasyla mumkundur. Doal kaynaklar; doal yollardan ortaya ckms ve insan ihtiyaclarnnkarslanmasnda kullanlabilen kaynaklarn tumundenolusmaktadr (United Nations,1970:6). Madenler (metalik olan veya metalik olmayan madenler), sular (akarsular, goller, denizler), doal bitki ortusu, doal hayvan topluluklar, topraklar (tarmsal topraklar, otlaklar ve orman arazilerindeki topraklar) doal kaynaklar olarak ifade edilmektedir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Doal Kaynaklarn Tanm ve Kapsam

  • Ayrca, dunyadakibutun doal ve doal olmayan olusumlarn kayna olan gunes, doal kaynaklarn en basnda yer alr. Bunun yan sra, ruzgarlar ve yas doal kaynaklar snfnda yer alan dier olusumlardr (TCS Vakf,1984:75).

  • Doal Kaynaklarn Snflandrlmas

  • Dunyada bulunan kaynaklar byk grupta toplamak mumkundur; doal kaynaklar, beseri kaynaklar, kulturel kaynaklar. Dier taraftan kaynaklar kendi arasnda, esitli snflandrmalara da ayrma imkan vardr. Bunlardan birincisi; Organik ve inorganik kaynaklarn icinde organik olanlar bitki ortusu ve hayvanlar kapsamaktadr. norganik grup ise, su, mineraller, yaktlar, metal cevherleri, hava ve toprakta bulunan dier cesitli kimyasal maddelerden olusmaktadr (Basol,1991:29).

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Doal Kaynaklarn Snflandrlmas

  • kinci buyuk grup icinde ise; kaynan en onemli karakteristii olan sure (zaman) gozonune alnarak yaplan snflandrma gelmektedir. Sureklilik bakmndan yaplan ayrm da, tukenir ve tukenmez kaynaklar olarak ikiye bolunmektedir. Burada tukenir ve tukenmez kavramlar, su, hava, ormanlar orneinde olduu gibi yalnz ekonomik anlamda kullanld zaman bir deer ifade etmektedir. Nitekim, bir kaynak fiziki olarak oneminikaybetmemisken veya azalmamsken bile petrol orneinde olduu gibi, ekonomik anlamda tukenmis olabilir. Herhangi bir kaynaktan, bir miktar uretimicin gereken giderler, bu uretimin salayaca faydalardan fazla olabilir. Boylece bu kaynak ekonomik anlamda tukenmis saylmaktadr. Yani uretimin verimi sfrdan dusuktur. (negatiftir

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Doal Kaynaklarn Snflandrlmas

  • rnein, Karaburundaki, civauretim tesislerinin maliyetindeki yukseklik nedeniyle kapatlmas, burada tarla balkcl yaplmaya baslanmas gibi. (ESAD,1993:5). Bir dier snflandrma ise, yenilenen, yenilenmeyen veya surekli, stok kaynaklar seklinde yaplmaktadr. Eer bir kaynan deisikuniteleri, cesitlidonemlerde yararlanlmaya hazr ise, o kaynan fonksiyonu sureklidir. Ornein, orman (cesitli zamanlarda recine, odun uretimi yaplmas). Surekli kaynaklar, stok edilmeye de uygundur. Stok kaynaklarn ayrc ozellii ise, stoku tazeleyen bir devamlln varldr. Bu kaynaklar da kendi arasnda, teknolojiden etkilenmeye ve etkilenmemeye bal olarak iki alt bolume ayrmak mumkundur (United Nations,1970:5). Birinci grup, kaynaklarn surekliliine insan faaliyeti onemliolcude etki edememektedir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Doal Kaynaklarn Snflandrlmas

  • Ornek; med-cezir, ruzgar, guness... kinci grup ise, insan faaliyeti etkisiyle, sureklilii azaltlabilir veya coaltlabilir kaynaklardr. Esasnda hemen hemen butun kaynaklarn gerek fiziki anlamda, gerekse ekonomik anlamda birbirlerine bal olduklarn soyleyebiliriz. Ancak, bu ballk kaynaa verilen onemegoredeisir. Kaynaklar arasndaki iliski ya birbirini tamamlayc ya da rekabet eder konumdadr. Birbirini tamamlayan kaynaklar uretimde veya kullanmada tamamlayc bir rol oynayabilirler. Stok kaynaklar ise, fiziki miktarlar zamanla onemli bir miktarda artmayan kaynaklardr (Basol,1991:30). Nitekim petrol ve komurde, jeolojik olusumungunumuze kadar devam etmesine ramen, arts oranlar ekonomik acdan deer ifade etmemektedir.

www.istanbulagac.com.tr


Istanbulagac tr

  • Doal Kaynaklarn Snflandrlmas

  • Yani stok kaynaklar, tuketimle ayn hzda artsgostermeyen, hatta kullanma ile azalan kaynaklardr. Bunlarda kendi icinde iki gruba ayrlmaktadrlar.

    • Kullanld halde kendi kendine zamanla azalmayanlar,

    • Kullanld halde kendi kendine zamanla azalanlar.

      Stok kaynaklar cou birinci gruba girmektedir. Ornein, maden cevheri, komur gibi. Petrol ve doal gaz ise ikinci gruba ornekolusturmaktadr (ESAD,1993:5).

www.istanbulagac.com.tr


  • Login