Samr mt k nnunarpr f
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 16

Samræmt könnunarpróf PowerPoint PPT Presentation


  • 75 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Samræmt könnunarpróf. Íslenska 26. september 2013 Stafsetning. Um n/ nn í lýsingarorðum. Lýsingarorð sem enda á in/inn: Þar eru jafnmörg n og í greininum. Dæmi. Ég sá lítinn fugl (tvö n: kk.et.þf . (ég sá hinn góða fugl/ég sá fuglinn minn).

Download Presentation

Samræmt könnunarpróf

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Samr mt k nnunarpr f

Samræmt könnunarpróf

Íslenska 26. september 2013

Stafsetning


Um n nn l singaror um

Um n/nn í lýsingarorðum

  • Lýsingarorð sem enda á in/inn: Þar eru jafnmörg n og í greininum. Dæmi. Ég sá lítinn fugl (tvö

  • n: kk.et.þf. (ég sá hinn góða fugl/ég sá fuglinn minn).

  • Lýsingarorð sem enda á -an: alltaf eitt n: Dæmi Góðan daginn.

  • Spurning: Hvers vegna er eitt n í vondan en tvö í úldinn í setningunni: Rebbi át vondan,

  • úldinn fisk.

  • Svar: vondan er lýsingarorð sem endar á -an: alltaf eitt n. En úldinn er lýsingarorð sem endar

  • á -in/-inn og lagar sig í fjölda n-a að greininum: fiskinn minn/hinn úldna fisk.

  • Æfing: Ég sá svartan hund og lítinn grís.


Um n nn kvenkyns nafnor um

Um n/nn í kvenkyns nafnorðum

  • Aðalregla: Kvenkynsnafnorð eru með einu n-i (þau eru leidd af sögnum): huggun (af hugga);

  • menntun (af mennta).

  • Spurning: hvers vegna er eitt n í huggun en tvö n í hygginn í setningunni: Hygginn maður

  • veitti henni huggun.

  • Svar: Orðið huggun er kvenkynsnafnorð (leitt af sögninni hugga) og því með einu n-i. En

  • hygginn er lýsingarorð sem endará in/inn og stendur hér í kk.et.nf. Lýsingarorð sem enda á

  • in/inn laga sig í fjölda n-a að greininum (hinn hyggni maður/maðurinn minn).


Frh um n nn kvenkyns nafnor um

Frh. Um n/nn í kvenkyns nafnorðum

  • Spurning: hvenær er hyggin(n) með einu n-i og hvenær er það með tveimur n-um?

  • Svar: það fer eftir því í hvaða kyni, tölu og falli orðið stendur. Það lagar sig að fjölda n-a að

  • greininum (muna líka minn/mín-regluna).


Um n nn karlkynsnafnor um

Um n/nn í karlkynsnafnorðum

  • Karlkynsnafnorð sem enda á -inn, -ann og -unn hafa tvö n í nefnifalli og eitt í þolfalli.

  • Dæmi: Þórarinn horfði á heiðan himininn.

  • Spurning: Hvers vegna eru tvö n í Þórarinn?

  • Svar: Af því að orðið stendur hér í nefnifalli.

  • Spurning: Hvers vegna eru þrjú n í himininn?

  • Svar: Seinni tvö n-in sýna greininn sem hér er í kk.et.þf. (á hinn bláa himin; himininn minn).

  • En fyrsta n-ið tengist því að þetta karlkynsnafnorð stendur í þolfalli.

  • Undantekning. Sum karlkynsnöfn eru skrifuð með einu n-i í nefnifalli: Kjartan, Natan, Kjaran

  • og Kvaran.


Um hv og kv

Um hv- og kv-.

  • Tiltölulega fáir Íslendingar (þeir búa á Suður- og Suðausturlandi) gera greinarmun á hv- og kví

  • framburði. En í stafsetningu þurfa allir að greina hér á milli.

  • Spurnarorð byrja gjarnan á hv.

  • Dæmi: Hvaða bóndi kvað rímur á skemmtuninni?

  • Spurning: Hvers vegna er orðið kvað í setningunni hér að ofan skrifað með kv-?

  • Svar: Af því að orðið tengist sögninni að kveða og nafnorðinu kvæði (alls ekki um spurnarorð

  • að ræða).

  • Leggjum á minnið algeng orð sem skrifuð eru með hv: hvalur, hvammur, hvítur, hver

  • (goshver), hver (spurnarorð), hvaða, hvílíkur, í hvívetna.


Samr mt k nnunarpr f

Um j

  • Best er að muna regluna um að j er milli g eða k annars vegar og a eða u hins vegar ef j

  • heyrist í framburði: ánægja/ ánægju; krækja/ krækju.

  • Skólavefurinn | Vanda málið | Upprifjun 4

  • Svo þarf að muna að j á eftir g eða k ef i fer á eftir: segi/ þegi/ kræki/ nægi.

  • Spurning: Hvers vegna er ekki j í segi og kræki?

  • Svar: Af því að i fer á eftir.

  • Svipuð er reglan um j á eftir ý: Skrifað er j milli ý annars vegar og a og u hins vegar ef j heyrist

  • í framburði: nýjan/ nýjum/ hlýjan/ hlýjum.


Frh um j

Frh. Um J

  • En ef i fer á eftir er ekki skrifað j: nýi/ hlýi/ skýi/ dýi.

  • Æfing: Dýin dúa. Ég er á nýjum buxum. Nýi bíllinn er í eigu Guðnýjar. Nýja Ísland er í Kanada.

  • Ég segi alltaf satt en þeir segja ekki sannleikann.


Um y og i

Um y og i

  • Ef u, jó, jú eða au er í skyldum orðum má búast við y, ý eða ey. Dæmi: Þynnri (skylt þunnur);

  • skyggja (skylt skuggi); mér sýnist (skylt sjón); flýgur (skylt fljúga); reykur (skylt rauk).

  • Mikilvæg regla: ef í, ei eða i finnast í skyldum orðum er skrifað einfalt i. Dæmi skína (sbr.

  • skein, skinum); bíða (sbr. beið, biðum); andlit (skylt líta, leit); bit (skylt bíta, beit); slit (skylt

  • slíta, sleit).

  • Dæmi: Sólin skein inn í hjólhýsið.


Frh um y og i

Frh. Um y og i

  • Spurning: hvers vegana er einfalt ei í skein og ý í hjólhýsið.

  • Svar: Af því að i og í finnast í orðum sem eru skyld orðinu skein. Og orðið hýsi er skylt orðinu

  • hús.

  • Mötuneytið (skylt njóta – naut) er í eystra (skylt austur) húsinu. Þeir nýta (skylt njóta) sér ytri

  • (skylt utar) skálann. Ég leit (skylt líta, leit) út á eyrina (skylt aur). Hann sleit (skylt slíta, slit)

  • snærið. Mýsnar (skylt mús) angruðu kýrnar (skylt kú). Ég lýsti (skylt ljós) upp skálann.


Frh um y og i1

Frh. Um y og i

  • Mikilvæg regla: Ef ja eða jö finnst í skyldu orði (klofning) er skrifað einfalt i.

  • Dæmi: firði (skylt fjörður/fjarðar); kili (skylt kjölur/kjalar); hirti (skylt hjörtur/hjartar); birni

  • (skylt björn/bjarnar; stirna (so), tvístirni (skylt stjarna/stjörnu) Nirði (skylt Njörður/Njarðar).

  • Æfing:

  • Fleytan (skylt flaut) lá á firðinum. Fiðrið (skylt fjöður) var notað í koddann. Hirti (skylt hjörtur)

  • var kalt. Birnan (skylt björn) lá í leyni (skylt laun/launung).


Um s rhlj a undan ng og nk

Um sérhljóða á undan ng og nk

  • Aðalregla: Skrifum grannan sérhljóða á undan ng og nk.

  • Skólavefurinn | Vanda málið | Upprifjun 5

  • Dæmi: langur gangur (sumir Vestfirðingar bera þetta fram með a-hljóði); svangi Mangi; langi

  • tangi; vettvangur, fang; hanki, banki, Ranka, söngur, löng, drengir, lengi, langatöng.

  • Undantekningar: kóngur, Steinka (af Steinunn) og örfá önnur orð.

  • Æfing: Eftir strangan vetur sem lengi var að líða fór loks að lifna yfir Manga og Möngu.


Samhlj ar sem heyrast illa

Samhljóðar sem heyrast illa

  • Orð eins og skerpt og eflt eru erfið í stafsetningu af því að framburðurinn hjálpar okkur ekki.

  • Þá er best að leita að skyldum orðum eins og skerpa og efla.

  • Fleiri dæmi: ég hef skyggnst um (skylt skyggnast); við þörfnumst þess (skylt þarfnast); ég hef

  • teflt illa (tefla); það skefldi yfir slóðina (skylt skefla, skafl); þetta skelfdi mig mjög (sbr. skelfa/

  • skelfing) húnvetnsk stúlka (skylt vatn, sbr. Húnavatn).


Frh samhlj ar sem heyrast illa

Frh. Samhljóðar sem heyrast illa

  • Æfing: Það hefur rignt mikið í dag. Svo lygndi með kvöldinu. Konan lygndi aftur augunum.

  • Þeir sigldu til eyjarinnar og fylgdu fyrirmælum. Ég fylgdi honum til Skaftafells. Það er

  • einfeldni að halda þetta. Það er manngengt yfir ísinn (skylt ganga). Húsið er gegnt búðinni

  • (skylt gagnvart). Sálmar eru sungnir.

  • Spurning: Hvort segið þið „með annarri stelpu“ eða „með annari stelpu“?


St r og l till stafur

Stór og lítill stafur.

  • Aðalatriðið er að greina á milli lýsingarorða eins og reykvískur og nafnorða (sérnafna) eins og

  • Reykjavík. Fleiri dæmi: skagfirskur (lo), Skagfirðingur; færeyskur, Færeyingur; sænskur, Svíi.

  • Munum að heiti yfir tungumál eru með litlum staf: sænska, íslenska o.s.frv. (-sk-reglan er

  • nokkuð örugg: ef -sk- er í orðinu er nokkurn veginn öruggt að það sé skrifað með litlum staf).


Frh st r og l till stafur

Frh. Stór og lítill stafur

  • Hátíðisdagar eru skrifaðir með litlum staf: hvítasunna, páskar, jól. (Undantekningar:

  • Jónsmessa, Þorláksmessa.)

  • Æfing: Ég fór með skaftfellsku stúlkunni norður á Sauðárkrók. Í sænskri bók lærði ég sitthvað

  • um Pólverja. Hjá Námsmatsstofnun eru samræmdu prófin samin. Sagt er að finnska sé erfitt

  • tungumál. Á hvítasunnu eru sungnir sálmar.


  • Login