Advertisement
1 / 36

Lindja dhe zhvillimi i kushtetutave


Lindja dhe zhvillimi i kushtetutave. Literatura. Kurtesh Saliu, E drejta kushtetuese Prishtinë, 2001. Aurela Anastasi/Luan Omari, E drejta kushtetuese, Tiranë 2008. Luan Omari, Parime dhe insitucione të së drejtës publike, Tiranë 2004. C’eshte Kushtetuta?.

Presentation posted in : General

Download Presentation

Lindja dhe zhvillimi i kushtetutave

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other sites. SlideServe reserves the right to change this policy at anytime.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.











- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -




Presentation Transcript


Lindja dhe zhvillimi i kushtetutave l.jpg

Lindja dhe zhvillimi i kushtetutave

Dr. Arta Vorpsi


Literatura l.jpg

Literatura

  • Kurtesh Saliu, E drejta kushtetuese Prishtinë, 2001.

  • Aurela Anastasi/Luan Omari, E drejta kushtetuese, Tiranë 2008.

  • Luan Omari, Parime dhe insitucione të së drejtës publike, Tiranë 2004.

Dr. Arta Vorpsi


C eshte kushtetuta l.jpg

C’eshte Kushtetuta?

  • Ligji themelor në një shtet. Si pasojë:

    a) Të gjitha aktet e tjera normative duhet të jenë në përputhje me të.

    b) Mospërputhja e akteve me Kushtetutën sjell pavlefshmëri.

  • Në kuptimin formal: e shkruar e kodifikuar me fuqinë më të lartë juridike, miratuar nga organi më i lartë ligjvënës, me procedurë të veçantë.

  • Në kuptimin material: norma dhe rregulla themelore që rregullojnë bazat e rendit shoqëror, shtetëror e juridik të një vendi.

Dr. Arta Vorpsi


Kushtetuta n kuptimin formal l.jpg

Kushtetuta në kuptimin formal

  • Ka supremaci ndaj akteve të tjera (neni 4/2)

  • Zbatohet drejtpërdrejt (neni 4/3)

  • Ka për qëllim:

    a) të përcaktojë procedurat kryesore për adoptimin e akteve normative;

    b) të ndajë kompetencat midis organeve që miratojnë norma juridike;

    c) të përcaktojë thelbin e përmbajtjes së normave juridike;

    d) të kontrollojë kushtetutshmërinë nga gjyqtari kushtetues.

  • Miratohet dhe ndryshohet me procedurë me të veshtire (neni 177).

Dr. Arta Vorpsi


Kushtetuta n kuptimin material l.jpg

Kushtetuta në kuptimin material

  • Georg Jelinek: Kushtetuta duhet të përmbajë normat dhe rregullat e funks.të pushtetit shtetëror, veçanërisht për organet e larta shtetërore, si dhe raportin midis këtyre organeve.

  • Hans Kelzen: rregullat me të cilat përcaktohen kompetencat dhe rregullohen procedurat për nxjerrjen e akteve të përgjithshme normative.

  • Maurice Duverger: Kushtetuta përcakton institucionet politike te vendit.

  • F.Lasalle: Kushtetuta është raporti I forcave shoqërore të cilat ekzistojnë në shoqëri.

Dr. Arta Vorpsi


Llojet e kushtetutave l.jpg

Llojet e Kushtetutave

Te shkruara: ne kuptimin formal.

Te pashkruara: SipasTocquevill Anglia nuk ka një kushtetutë. Sipas Xhejms Brajs: Anglia ka një kushtetutë jo të shkruar, pra një kushtetutë në kuptimin material.

Te ngurta: ndryshohen me veshtiresi

Elastike: ndryshohen me lehte

Kriter dallues: procedura e miratimit dhe e ndryshimit te saj.

Dr. Arta Vorpsi


Prejardhja e kushtetutave l.jpg

Prejardhja e Kushtetutave

  • Fillesat e Kushtetutës janë në Greqinë dhe Romën e vjetër.

  • Në Greqi përfaqësohet nga Aristoteli me veprën Politika ku paraqiten dy akte:

    a) Politeia (kushtetuta)akt i posaçëm

    b) nomoi (ligji) akt i zakonshëm.

  • Në Romë përfaqësohet me termin constitutio. Me këtë term kuptohej çdo akt që nxirrte Perandori.

Dr. Arta Vorpsi


Periudha e mesjet s l.jpg

Periudha e Mesjetës

  • Termi më i zakonshëm për Kushtetutën ishte carta ose statuto.

  • Konsideroheshin si akte që përmbanin privilegje për institucionet fetare, fisnikëve

  • Karta më e njohur ishte Magna Charta Libertatum (Karta e Madhe e Lirive).

  • Karta u bë frymëzuese për kushtetutat materiale dhe formale moderne.

Dr. Arta Vorpsi


Magna charta 1215 l.jpg

Magna Charta (1215)

  • Marrëveshje midis mbretit dhe baronëve anglezë për të garantuar të drejtat e tyre.

  • Parashikohej e drejta e zgjidhjes gjyqësore të konflikteve midis tyre dhe e drejta për kryengritje e e baronëve në rast të mos respektimit të të drejtave.

  • U bë bazë kushtetuese për kartat e mëvonshme të të drejtave dhe lirive të njeriut.

  • Në Angli është burim i së drejtës pozitive.

Dr. Arta Vorpsi


Feudalizmi l.jpg

Feudalizmi

  • Shfaqen disa karta:

    • Peticioni mbi të drejtat (1628). Garantonte të drejta politike për borgjezinë.

    • Ligji mbi të drejtat ose Bill of Rights (1688). Garantonte të drejtat e shprehura tek Magna Carta.

    • Habeas Corpus Act (1690). Garantonte të drejtat para organeve të policisë dhe gjykatave.

Dr. Arta Vorpsi


Periudha e deklaratave l.jpg

Periudha e Deklaratave

  • Në Shek.XVII-XVIII aktet e të drejtave u quajtën Deklarata.

  • Deklarata e pavarësisë (1776) ShBA. U mbështet mbi të drejtën natyrore të Lokut dhe sovranitetin popullor të Rusoit.

  • Deklarata mbi të drejtat e njeriut dhe shtetasit (1789) Francë. Mbi të doli Kushtetuta e parë (1791).

  • U bënë baza themelore për Kushtetutat e sotme.

Dr. Arta Vorpsi


Kushtetutat e para l.jpg

Kushtetutat e para

  • Rrjedh nga fjala constitutio dhe i referohet kryesisht mendimit juridik romak.

  • Për herë të parë përdoret në Angli (1688) constitution.

  • Kushtetuta e parë angleze ka qenë Instrumenti i qeverisjes (1653) hartuar nga Kromuelli.

  • Kushtetuta e ShBA (1787) për herë të parë e shkruar në kuptimin modern të saj.

  • Në Francë kemi Kushtetutën e parë europiane (1791).

Dr. Arta Vorpsi


Nevoja e kushtetutave t shkruara l.jpg

Nevoja e Kushtetutave të shkruara

  • Mendimtarët e shek.XVIII kërkonin rregulla të shkruara për funksionimin e shtetit.

  • Duhej të hartohej një kontratë shoqërore për formimin e shtetit me qëllim përfundimtar:

    - kalimin e sovranitetit nga mbreti te populli

    - përmbysja e rendit feudal dhe vendosja e rendit të ri;

    - garantimi i të drejtave dhe lirive themelore

    - pjesëmarrja në ushtrimin e pushtetit.

  • Të gjitha këto garantohen vetëm nga dokumenti i shkruar me fuqi të caktuar juridike.

Dr. Arta Vorpsi


Faktor t tjer l.jpg

Faktorë të tjerë

  • Qartësia dhe kuptueshmëria e Kushtetutës garantohet vetëm nga interpretimi strikt.

  • Fuqia më e lartë juridike garanton epërsinë e saj në të gjithë rendin juridik.

  • Njohja më e lehtë e shtetasve me të drejtat e veta.

  • Ndërgjegjësimi i shtetasve dhe mbajtësve të pushtetit në çdo moment me të drejtat dhe detyrimet.

Dr. Arta Vorpsi


Kushtetutat n shek xviii xiv l.jpg

Kushtetutat në shek.XVIII-XIV

  • Të gjitha Kushtetutat kanë disa të përbashkëta:

    - janë dokumente me fuqinë më të lartë juridike;

    - proklamojnë kalimin e vullnetit nga monarku te populli;

    - garantojnë të drejtat dhe liritë themelore;

    - garantojnë të drejtën e pronës;

Dr. Arta Vorpsi


Kushtetuta e shba 1787 l.jpg

Kushtetuta e ShBA 1787

  • U miratua nga Kuvendi Kushtetues 1787

  • Deri sot janë bërë vetëm 24 amendamente

  • Është Kushtetuta e parë federative në botë.

  • Është zbatuar sistemi republikan i bazuar tek parimi i ndarjes së pushtetit.

  • Pushteti ekzekutiv ushtrohet nga Presidenti.

  • Ekzekutiv i fortë dhe gjyqësor i pavarur.

  • Gjykatat kanë bërë një interpretim të zgjeruar të Kushtetutës duke e aktualizuar atë gradualisht.

Dr. Arta Vorpsi


Kushtetuta e franc s 1791 1793 l.jpg

Kushtetuta e Francës 1791,1793

  • 1791 - u miratua nga ndikimi i zhirondinëve. Përmbante kompromisin mes sistemit monarkist dhe sovranitetit popullor (shembull Anglia)

  • Është Kushtetuta e parë e shkruar në Evropë që kishte dhe deklaratën e drejtave themelore, parimin e demokracisë përfaqësuese.

  • Pushteti ekzekutiv nga mbreti, legjislativ nga kuvendi. Në 1792 u pezullua Kushtetuta nga mbreti që shkaktoi revoltën e kuvendit.

  • 1793 - miratua nga Kuvendi i zgjedhur direkt dhe pas miratimit me referendum, si i detyrueshëm për vlefshmërinë e saj.

  • Ndikohej nga jakobinët, krahu i majtë i borgjezisë së mesme.

  • U zbatua për herë të parë republikanizmi. Pushteti ekzekutiv nga Komiteti Shpëtimit Publik i miratuar nga Kuvendi.

Dr. Arta Vorpsi


Kushtetuta e zvicr s 1874 l.jpg

Kushtetuta e Zvicrës 1874

  • E para e shtetit federativ në Evropë:”Konfederata miraton këtë kushtetutë federative..”(?!).

  • Eshtë ende në fuqi me ndryshimet e bëra prej atëherë.

  • Cilësohet nga sovraniteti burimor i kantoneve dhe jo i federatës (ndryshe nga Gjermania).

  • Kryetar i shtetit – kuvendi, drejtojnë anëtarët me rradhë për një vit e gjysëm.

  • Ndryshimi i Kushtetutës bëhet nga Kuvendi Federativ dhe referendum i detyrueshëm.

  • Kombinim i parimit federativ dhe sovranitetit popullor

Dr. Arta Vorpsi


Kushtetuta e gjermanis 1919 l.jpg

Kushtetuta e Gjermanisë 1919

  • Njohur si Kushtetuta e Vajmarit – tipike liberal demokrate shembull për vendet pas luftës II botërore.

  • U suprimua monarkia, u vendos republikanizmi, u ruajt federalizmi.

  • Parlamenti organi më i lartë ku përgjigjen qeveria dhe kryetari i shtetit.

  • U sanksionuan të drejtat themelore të paprekshme.

  • Por kishte elementë që krijuan mundësinë e ardhjes në pushtet të diktaturës: autorizimi i kreut të qeverisë për “nxjerrjen e dekretligjeve sipas nevojës”, përfshi caktimin e kryeministrit të pamiratuar në Kuvend.

  • Vinte ndesh me supremacinë e kushtetutës.

Dr. Arta Vorpsi


Kushtetuta e brss 1936 l.jpg

Kushtetuta e BRSS 1936

  • U miratua pas revolucionit të tetorit.

  • Proklamon sovranitetin e popullit punonjës

  • Organet lokale kanë supremaci në territorin e vet.

  • Sistemi centralist i pushtetit dhe roli udhëheqës i partisë në qeverisjen e vendit.

  • Kjo binte ndesh me federalizmin dhe autonominë e proklamuar në Kushtetutë

  • Kjo Kushtetutë me ndryshimet e 1944 (Stalini) mbeti në fuqi deri me 1977, u zëvendësua nga Brezhnjevi pa shumë ndryshime.

Dr. Arta Vorpsi


Zhvillimi kushtetues pas luft s ii l.jpg

Zhvillimi kushtetues pas Luftës II

  • Pas Luftës II rritet numri i vendeve që miratojnë Kushtetutën e shkruar. Shkak bëhet rënia e kolonive.

  • Zenë vend kushtetutat liberale që parashikojnë zgjedhje dpd etj. Synohet drejt Kushtetutave të forta.

  • Për herë të parë Austria dhe Cekosllovakia vendosin kontrollin kushtetues nga GjK.

  • Kushtetutat me vlerën më të madhe teorike janë: e Italisë (1948), Francës (1958), Kinës (1982) dhe e Rusisë (1993).

Dr. Arta Vorpsi


Zhvillimi kushtetues shqiptar l.jpg

Zhvillimi kushtetues shqiptar

  • Dokumenti i parë modern: Shqipëria ç’ka qenë ç’është dhe ç’do të bëhet me autor Sami Frashërin.

  • U frymëzua nga zhvillimet revolucionare në ShBA dhe Francë.

  • Synimi kryesor ishte krijimi i shtetit të pavarur dhe qeverisja moderne.

  • Ideja e tij bazohej tek drejtimi kolegjial.

  • Përkrahte parimin e përfaqësimit popullor dhe laicitetin e shtetit.

Dr. Arta Vorpsi


Organizimi politik e shtet ror l.jpg

Organizimi politik e shtetëror

  • Organet e drejtimit të pushtetit duhet të kishin këtë formë:

    - Pleqësia – Presidenca

    - Këshilla e përgjithshme – Parlamenti

    - Këshilli i Ministrave – Qeveria

    - Gjykatat e pavarura

    - Autonomia lokale – element i ri

Dr. Arta Vorpsi


Statuti organik 1914 l.jpg

Statuti organik (1914)

  • U shpall forma monarkike e qeverisjes.

  • Asambleja Kombëtare - parlamenti. Kontrollohej nga princi.

  • E drejta e zgjedhjes politike vetëm për shtetas mbi 30-vjeç të arsimuar.

  • Shpallte pavarësinë e shtetit shqiptar.

  • Siguronte një sovranitet të pjesshëm.

  • Garantonte pjesërisht pavarësinë e pushteteve.

Dr. Arta Vorpsi


Statuti i lushnj s 1920 statuti i zgjeruar i lushnj s 1922 l.jpg

Statuti i Lushnjës (1920)Statuti i zgjeruar i Lushnjës (1922)

  • U shpall shteti i pavarur dhe sovran.

  • Organet e pushtetit u formuan krejtësisht nga vullneti shqiptar. Këshilli Kombëtar – Parlamenti; Këshilli i Regjencës (4 anëtarë) – Kryetari i shtetit.

  • Ishte i pjesshëm dhe u plotësua nga Statuti i dytë. Ky riafirmoi monarkinë dhe sanksionoi ndarjen e pushteteve.

  • Statuti II parashikonte mospërgjegjësinë e mbretit dhe përgjegjësinë e ministrave para parlamentit.

  • Parlamenti nuk mund të shkarkonte Këshillin e Lartë (regjenca e mbretit) dhe ky nuk mund të shpërndante parlamentin.

  • Parashikoi disa të drejta dhe parimin e ligjshmërisë dhe barazisë së shtetasve para ligjit.

Dr. Arta Vorpsi


Statuti themeltar i republik s 1925 l.jpg

Statuti themeltar i Republikës (1925)

  • U vendos forma e regjimit: republikë presidenciale (kryetari i shtetit drejton qeverinë)

  • U ruajtën parimet e ndarjes së pushteteve dhe sovranitetit.

  • Parlamenti u bë dy-dhomësh.

  • Praktika tregoi se u përqendruan shumë kompetenca në duart e kryetarit të shtetit.

  • Megjithëse garantonte të drejtat themelore veprimtaria e lirë politike nuk sigurohej.

Dr. Arta Vorpsi


Statuti themeltar i mbretnis 1928 l.jpg

Statuti themeltar i Mbretnisë (1928)

  • Rivendosja e monarkisë me zgjedhjen nga Asambleja të Mbretit të Shqiptarëve (Zogu I).

  • Parlamenti formohej nga një dhomë. Mbreti shpërndante parlamentin, kurse ministrat përgjigjeshin para tij (parlamentit).

  • Mbreti emëronte dhe shkarkonte ministrat.

  • Mbreti kishte kompetenca të gjera legjislative dhe ekzekutive. U dobësua roli i ligjvënësit.

  • Sistemi gjyqësor parashikohej si i pavarur.

  • Të drejtat e shtetasve u risanksionuan. Disa të drejta politike mbetën në kuadrin e formalitetit.

Dr. Arta Vorpsi


Kushtetuta e 1946 l.jpg

Kushtetuta e 1946

  • U vendos sistemi komunist i qeverisjes nga Asambleja Kushtetuese 1946. Ideologjia kryesore ishte lufta e klasave.

  • Për herë të parë votuan gratë dhe u votua në mënyrë të dpd.

  • U sanksionua uniteti i pushtetit i përqendruar tek organet përfaqësuese: Kuvendi Popullor dhe këshillat popullor. Këta ushtronin kompetenca ekzekutive dhe legjislative.

  • Presidiumi i KP-kryetar kolegjial i shtetit. Nuk kishte të drejtën e vetos mbi ligjet.

  • Garantoheshin disa të drejta kryesore: si prona private dhe të drejta politike që më vonë u revokuan.

Dr. Arta Vorpsi


Kushtetuta e 1976 l.jpg

Kushtetuta e 1976

  • U thellua karakteri komunist dhe censurues i bazës kushtetuese.

  • Shqipëria u quajt: Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë - RPSSH.

  • U centralizua krejtësisht ekonomia: u revokua prona dhe iniciativa e lirë private.

  • Të drejta që parashikoheshin mbetën në rangun e fiktivitetit.

  • Forma e organizimit të shtetit nuk pësoi ndryshim.

Dr. Arta Vorpsi


Dispozitat kryesore kushtetuese tri ligje kushtetuese l.jpg

Dispozitat Kryesore Kushtetuese(Tri Ligje Kushtetuese)

  • Ligji I shpalli formën e qeverisjes.

  • U vendos regjimi parlamentar demokratik.

  • U njoh pluralizmi politik.

  • U sanksionua parimi i ndarjes së pushteteve.

  • Ligji II parashikoi për herë të parë krijimin e GjK si organ i kontrollit të kushtetutshmërisë.

  • Ligji III garantoi një katalog të zgjeruar të të drejtave dhe lirive themelore të shtetasve.

  • Mbetën në fuqi deri në nëntor 1998.

Dr. Arta Vorpsi


Miratimi i kushtetut s l.jpg

Miratimi i Kushtetutës

  • Kriter dallues: procedura e miratimit dhe e ndryshimit te saj.

  • Llojet e miratimit:

    a) miratimi nga një organ i posaçëm (Franca 1793, ShBA 1787);

    b) miratimi nga organ i zakonshën përfaqësues (Franca 1875) etj);

    c) miratimi i dpd me referendum;

    d) miratimi i kombinuar ose i ndërthurur (Franca 1958, Turqia 1961, Spanja 1978, Zvicra 1874);

  • Kushtetuta shqiptare është relativisht e ngurtë.

Dr. Arta Vorpsi


Ndryshimi l.jpg

Ndryshimi

  • Spanja (1812) dhe Greqia monarkiste (1911 dhe 1952) ndalonte ndryshimin e Kushtetutës.

  • Ka raste kur ndalohet ndryshimi vetëm i disa dispozitave: - për frymën e Kushtetutës (Norvegjia 1814)

    - sistemin republikan (Franca 1875, Italia 1948, Turqia 1961),

    - federalizmi (Gjermania 1949)

  • Iniciativa mund të merret nga deputetë ose grupe.

  • Shumica miratuese e ndryshme – kryesisht 2/3, 3/5.

Dr. Arta Vorpsi


Interpretimi i kushtetut s llojet e interpretimit l.jpg

Interpretimi i KushtetutësLlojet e interpretimit

  • Vullneti i ligjvënësit nuk është gjithmonë i qartë dhe i kuptueshëm. Nevojitet që përmbajtja e tij të dalë në pah me anë të shpjegimeve që i përgjigjen qëllimit të aktit

  • Nxjerrja e kuptimit të dukurive që kanë diktuar përmbajtjen e aktit bëhet me anë të interpretimit.

  • Interpretimi është mënyra e zbulimit të vullnetit të ligjvënësit të shprehur në një normë juridike.

  • Interpretimi synon të zhvillojë një metodë që i shërben mbushjes së boshllëqeve që mund të krijojë norma konkrete gjatë zbatimit të saj

  • Çdo organ që duhet të zbatojë të drejtën e parashikuar nga aktet normative ka për detyrë t’i interpretojë ato.

Dr. Arta Vorpsi


Llojet e interpretimit l.jpg

Llojet e interpretimit

  • Interpretim gramatikor /gjuhësor/literal; p.sh përdorimi i fjalëve ‘duhet’, ‘mundet’, ‘lejohet’, etj.

  • Interpretim logjik (lidhja logjike mes rrethanave ose pozitës që zë akti në hierarkinë e normave qëllimit që ka.

  • Interpretim teleologjik(kur ligjvënësi e ka shprehur në mënyrë të qartë qëllimin e nxjerrjes së aktit).

  • Interpretim historik(nga rrethanat në kohën e nxjerrjes së aktit).

  • Interpretim autentik (nga vetë organi që e miraton).

  • Interpretim konform Kushtetutës (kur bëhet një lexim që të është në përputhje me frymën e parimet e përgjithshme të Kushtetutës).

Dr. Arta Vorpsi


Interpretimi i kushtetut s l.jpg

Interpretimi i Kushtetutës

  • Interpretimi kushtetues gjen zbatim kur duhet të sqarohet një çështje e paqartë e së drejtës kushtetuese.

  • Duhet të ekzistojë një konflikt (ose dy qendrime) në interpretim: aty ku nuk ka paqartësi ose dyshime nuk mund të bëhet interpretim.

  • Rezultati “i drejtë” dhe konform Kushtetutës zhvillohet me një procedurë racionale dhe të kontrollueshme.

  • Ai duhet të jetë i arsyetuar dhe të garantojë sigurinë juridike të sistemit.

  • Ky funksion i është ngarkuar GjK, interpretimi i të cilës ka fuqi të njëjtë me Kushtetutën.

  • Normat kushtetuese duhet të interpretohen në mënyrë të tillë që të bien ndesh me normat e tjera kushtetuese.

Dr. Arta Vorpsi


Per seminar l.jpg

Per seminar

  • Cili nga format e shtetit mendoni se eshte me i miri dhe pse?

  • Kush eshte funksioni i Kushtetutes dhe pse ajo ka perparesi ndaj akteve te tjera?

  • Ne cfare drejtimi kane evoluar kushtetutat gjate zhvillimit historik?

Dr. Arta Vorpsi