Yapay zeka
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 27

Yapay Zeka PowerPoint PPT Presentation


  • 347 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Yapay Zeka. DR.KORHAN KAYIŞLI. SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME. Sezgisellik : İnsan, farkında olmadan sezgisel yaklaşımlarla içiçe yaşamaktadır. Kısıtlı zaman içerisinde karar vermeler, karmaşık olaylarda seçimin yapılması, Yargılar, Bireyler arasında olan ilişkiler,

Download Presentation

Yapay Zeka

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Yapay zeka

Yapay Zeka

DR.KORHAN KAYIŞLI


Sezg sel problem z mleme

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Sezgisellik: İnsan, farkında olmadan sezgisel yaklaşımlarla içiçe yaşamaktadır.

Kısıtlı zaman içerisinde karar vermeler,

karmaşık olaylarda seçimin yapılması,

Yargılar,

Bireyler arasında olan ilişkiler,

Düşüncelerin değişmesi vs.

İncelenirse deyimler ve atasözlerinin çoğu bu yaklaşıma, karar vermek için bir benzerliğin bulunmasına ve onun değerlendirilemesine dayanmaktadır.

Örnek: Bana dostunu söyle sana kim olduğunu söyleyeyim.


Sezg sel problem z mleme1

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Sezgisellik, gerçeğin deneye veya akla vurmadan, doğrudan doğruya kavranmasıdır.

Bulgusallık ise, öğretilmek istenen şeyi, öğrencilerin kendilerinin bulmasını sağlayan öğretim yöntemidir.

Yapay zekada kullanılan sezgisellik kelimesi daha farklı biçimde ele alınarak algoritma anlamına karşılık gelmektedir. Algoritma kelimesinin kökeni Horazmi (825)’ e dayanmaktadır.


Sezg sel problem z mleme2

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Algoritma, mekanik davranan kişiye veya bir makineye, bir takım verilerden yola çıkarak ve sonlu sayıda aşamalardan geçerek, belli bir problemi çözme imkanı veren, çok kesin komutlar bütününden oluşmaktadır. Bir algoritmanın çalışmasındaki mutlak zorunluluk, her türlü belirsizlikten arınmış olmasıdır.


Sezg sel problem z mleme3

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Yapay zekada problemlerin çözümünde genellikle sezgisel yöntemler kullanılmaktadır. Gerçekten de bir problem için geçersiz olan sezgisel yaklaşım, diğerinde başarılı sonuçlar verebilir. Sezgisel yaklaşım, algoritmik yöntemlerden farklı olarak hedefe ulaşmanın kesin yolunu göstermemektedir.


Sezg sel problem z mleme4

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Problemler genel olarak iki büyük sınıfa ayrılmaktadırlar:

İyi biçimlendirilmiş problemler,

Kötü biçimlendirilmiş problemler.

Çözümün doğruluğunun algoritmik yaklaşımla gösterilebileceği problemler düşünülmektedir. Bu cinsten sezgisel problemlere örnek olarak teorem ispatları gösterilebilir. İyi biçimlendirilmiş problemlerde genellikle algoritmik bir yaklaşım bulunmaktadır.


Sezg sel problem z mleme5

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Günlük yaşamdaki problemlerin çoğu kötü biçimlendirilmiştir. İnsanlar belirli eylemler serisini en iyi sonucun bulunması garantisini veremeden yapmaktadır. Örneğin, satrançta bir hamlenin seçilmesi sayısal etmenlere dayanmasına rağmen kötü biçimlendirilmiş problemler cinsindendir.


Sezg sel problem z mleme6

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

İyi biçimlendirilmiş problemlerin bilgisayarlarda algoritmik yaklaşımla çözülmesinde zaman ve bellek sınırlaması söz konusudur. Fagenbaum ve Fieldman tarafından sezgiselliğin tanımları aşağıdaki gibi yapılmıştır.

Sezgisellik (sezgisel kurallar, sezgisel yöntem) problemin durum uzayı çok büyük olduğunda çözümün aranmasını kesin biçimde sınırlayan herhangi kural, strateji, hile, sadeleştirme ve diğer etmenler kullanımıdır.


Sezg sel problem z mleme7

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Sezgisellik, problem karmaşıklık içerdiğinde, çözüm için yolun bulunmasındaki yardımcı anahtardır. İyi seçilmiş anahtarla tek bir kapıyı açıp amaca ulaşmak mümkün olduğu gibi, kötü seçilmiş anahtarlarla bu yolu zora sokmak da mümkündür.

YuriGagarin, 1961’ de uzaya giden ilk insan olduktan sonra İngiltere Kraliçesi Elizabeth II tarafından kabul edilmiştir. Yemek sırasında masaya 5 çatal, 5 kaşık ve 5 bıçak getirilmiştir. Bir köylü çocuğu olan kozmonot rastgele aldığı çatal ve bıçaklarla yemeye başlamış ve sonunda ilginç durumla karşılaşmıştır. Yemek sonunda çay için kaşıklardan en büyüğü kalmıştır.


Sezg sel problem z mleme8

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Mönü önceden bilinseydi, olay algoritmik özellik taşıyacaktı. Öte yandan yemek süresinin sınırlı olması deneme yapmaya imkan vermemektedir. Fakat tekrar benzeri durumla karşılaşıldığında tecrübeye göre en iyi yaklaşım yapılmaktadır. Yine de kötü bir tahmin rol oynayabilir. Dolayısıyla burada aşağıdaki kural söz konusudur:

Yeni koşullarda eski benzeri durumlardaki iyi sonuçları veren yöntemleri kullan.


Sezg sel problem z mleme9

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Birçok problem aşağıdaki yaklaşımla çözülebilmektedir.

1. Mümkün olabilecek durumlar içerisinde herhangi birisinin ele alınması.

2. Ele alınmış duruma mümkün gidişler uygulayarak durumun değiştirilmesi.

3. Durumun değerlendirilmesi.

4. Gereksiz durumların atılması.

5. Eğer sonuca ulaşılmışsa çözümün tamamlanması, aksi halde yeni değer ele alınarak işlemlerin tekrarlanması.

Algoritmik yaklaşımda 1-3-5. adımlar kulllanılmamaktadır.


Sezg sel problem z mleme10

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

NP Problemler

Problemin çözümüne yönelik bir algoritma araştırılmadan önce, bu problemin sonlu sayıda aşamada çözülüp çözülemeyeceğini bilmek gerekir. Birçok matematikçinin yaptığı çalışmalar ışığında, algoritmik modeller oluşturulmuştur.

Algoritmalar teorisine göre evrensel algoritmik modellerin 3 türü ele alınmaktadır.

Birinci tür, algoritma kavramını klasik olan hesaplama ve sayısal fonksiyonlar gibi matematiksel kavramlarla ilişkilendirmektedir.

İkinci tür, algoritmanın her ayrık zamanda çok basit işlemleri yapan bir deterministik makine ile bağdaştırılmasıdır. Bu modeller, yapısal olarak bilgisayarlara en yakın olanlardır. En basit örneği, Turing makineleridir.

Üçüncü tür, herhangi alfabede sözcüklerin değiştirilmesine dayalı kelime işlemcileridir.


Sezg sel problem z mleme11

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Problemin algoritmik çözümlerinin sınıflandırılması, bunların yürütülmesi için gerekli işlemlerin sayısı temel alınarak gerçekleştirilebilir; bu ölçüye, algoritmik karmaşıklık adı verilir.

Bir algoritmanın hesaplama karmaşıklığının değerlendirilmesi onun ne kadar hızlı çalışacağı ve bilgisayarın belleğinde ne kadar yer kullanacağına ilişkin bilgiler vermektedir.


Yapay zeka

Bir algoritmanın hesaplama karmaşıklığı iki açıdan incelenmedir.

Hesaplamayı yapmak için gerekli zamanı ölçen zamansal karmaşıklık değerlendirilmesi

Hesaplama için gerekli bellek sığasının ölçümü

Bazen zaman karmaşıklığı yalnızca karmaşıklık olarak ta isimlendirilebilmektedir.


Sezg sel problem z mleme12

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Eğer bir algoritmanın n uzunluklu giriş verisi üzerinde, basit ikili işlemlerle ifade edilen çalışma zamanı üstten herhangi bir P(n) polinomu ile sınırlı ise bunlara polinomial zamanlı algoritmalar adı verilir. Bu algoritmalarla çözülebilen problemler P sınıfı olarak adlandırılmaktadır. Bu problemler iyi biçimlendirilmiş problem türlerindendir.

Polinomial algoritmaları gerçekleştiren sanal modellere bir örnek deterministik Turing makineleridir. Bu makineler yalnız verilmiş basit işlemleri gerçekleştirmektedir. Toplama, çıkarma, and, if, write vs.

NOT: determinizm; her olayın maddi veya manevi birtakım nedenlerin zorunlu sonucu olduğunu kabul eden felsefi görüştür.


Sezg sel problem z mleme13

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Her adımda makine durumla ilgili tek bir işemi gerçekleştirebilmektedir. Deterministik Turing makineleri şeklinde adlandırılan bu otomatlar, yeni duruma geçerek işlemleri tekrar yapmaktadır (otomat; Canlı bir varlığın yapabileceği bazı işleri yapan mekanik, elektrikli veya yazılımsal araç).

Polinomial zaman içerisinde deterministik olmayan makinelerde çözülebilen her algoritma deterministik olmayan polinomial algoritma olarak ele alınır ve bu problemler NP (non-polinomial) sınıfını oluşturur.


Sezg sel problem z mleme14

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Graflar

Yapay zeka ile ilgili birçok problemde durum uzayının veya çözüm ağacının gösterilmesinde graf yapıları kullanılmaktadır. Graf, bir noktalar kümesi ile (düğümler) bu noktalar arasındaki ilişkileri ifade eden kenarlar yardımıyla tanımlanan bir yapıdır. Her kenar iki düğümü birleştirmektedir. Grafın her kenarının bir başlangıcı ve bir sonu varsa, bu grafyönlü olarak tanımlanır. Aksi halde yönsüz olarak kabul edilir. Yönsüz graflarda kenarlar bağ olarak adlandırılır.


Sezg sel problem z mleme15

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Birbiriyle kenarla ilişkili olan düğümlere komşu düğümler denir. Kapalı yola döngü denilir. Döngü içermeyen bağlantılı graflarağaç olarak adlandırılmaktadır.


Sezg sel problem z mleme16

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME


Sezg sel problem z mleme17

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Problem çözümleme

Şifreli hesaplama sonucunu bulmayı hedefleyen Newell ve Simon 1972 yılında aşağıdaki problemi çözmeye çalışmışlardır. Bu probleme göre farklı her hafe eşit olmayan bir sayı karşı gelmektedir.


Sezg sel problem z mleme18

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME


Sezg sel problem z mleme19

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Tavşanlar problemi

Her tavşan çiftinin her ay sonunda 1 çift yavru verdiği düşünülürse, her yeni çift ise ilk birinci aydan sonra yavrulayabildiği de söz konusu olduğunda önceden verilmiş zaman içerisinde hiçbir tavşanında ölmediği varsayılarak, 1 yıl 5 ay sonra kaç tavşan elde edildiğini tespit ediniz.


Sezg sel problem z mleme20

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

9 nokta problemi

❶❷❸

❹❺❻

❼❽❾

Kalemi kaldırmadan dört doğru parçası ile bu noktaların birleştirilmesi nasıl gerçekleştirilir?


Sezg sel problem z mleme21

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Küp problemi M(10,10,10), N(25,0,10)


Sezg sel problem z mleme22

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

8taş problemi

❷❸❻ ❶❷❸

❶❼❺ ❹❺❻

❹❽ ❼❽


Sezg sel problem z mleme23

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Turistler ve Yamyamlar Problemi

Nehrin solunda olan üç turist ve üç yamyamın, yalnız iki kişi alabilecek bir tekneyle sağ kıyıya geçmeleri gerekmektedir. Şart, hangi kıyıda olursa olsun, turist sayısının yamyam sayısından az olmamasıdır. Aksi durumda turistler yamyamlar tarafından yenilmektedir. Toplam sayılarını kaybetmeden turistlerin ve yamyamların diğer kıyıya taşınması istenilmektedir.


Sezg sel problem z mleme24

SEZGİSEL PROBLEM ÇÖZÜMLEME

Kurt-kuzu-lahana problemi

Bir çiftçi, nehrin sağ kıyısındaki kurt, kuzu ve lahanayı, yalnız iki nesne alabilecek bir tekneyle sol kıyıya geçirmek istiyor. Çiftçi yanlarında olduğu müddetçe kurt kuzuyu, kuzu da lahanayı yiyememektedir. Kuzu ve lahana yitirilmeden bu tekneyle çiftçi kurt, kuzu ve lahanayı diğer kıyıya nasıl taşıyabiliriz?


  • Login