Mal hukuk
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 28

MALİ HUKUK PowerPoint PPT Presentation


  • 105 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

MALİ HUKUK. Doç.Dr.Abdullah Demir Zirve Üniversitesi Hukuk Fakültesi. DEVLET HAZİNESİ (BEYTÜLMAL). Osmanlı Devleti’nin ilk zamanlarında padişahın şahsi malları ile devlet hazinesi bir arada idi. II . Murad döneminde devlet gelirlerinin artması sebebiyle müstakil bir hazine kurulmuştu.

Download Presentation

MALİ HUKUK

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Mal hukuk

MAL HUKUK

Do.Dr.Abdullah Demir

Zirve niversitesi

HukukFakltesi


Devlet haz nes beyt lmal

DEVLET HAZNES (BEYTLMAL)

Osmanl Devletinin ilk zamanlarnda padiahn ahsi mallar ile devlet hazinesi bir arada idi.

II. Murad dneminde devlet gelirlerinin artmas sebebiyle mstakil bir hazine kurulmutu.

Fatih dneminde stanbulun fethinden sonra hazine tekilat geniletilmi ve devlet hazinesinin bana hazinedarba ya da hazinedar kethdas denilmeye balanmt


Mal hukuk

Osmanl Devleti'nde i ve d hazine olmak zere iki tr hazine vard.

Hazine-i Hassa veya Hazine-i Enderun da denilen i hazine, Padiah'n zel hazinesi olup bir tr rtl denek idi


Hazine gelirleri

hazine gelirleri:

Her ay Divan- Hmayun'dan verilen 50 bin ake;

padiah has ve malikanelerinin geliri;

Haremeyn evkafnn gelir fazlas;

tuz ocaklarndan kan tuzun geliri;

stanbul ve Edirne bostancbalarnnhasbaheler mahsulatndan toplad gelir;

darphanede para basma karlnda alnan karlar;

ganimetlerin bete birinin bete biri; Msrdan gelen vergiler; baz madenlerin gelirleri;

eitli hediyeler;

msaderlerdenelde edilen gelirler ve benzeri gelirler.


D hazine

Dhazine

Devletin asl hazinesi olan d hazineye Miri Hazine, Divan- Hmayun Hazinesi, Hazine-i Birun veya Tara Hazinesi de denilmekteydi.

D hazine defterdar tarafndan ynetilir ve sadrazam tarafndan kontrol edilirdi.

D hazinenin balca gelir kaynaklar er'i ve rfi vergiler; padiah haslar olan mukataaladan elde edilen gelirlerdi


Er vergiler

er Vergiler

eri vergiler fkh kitaplarnda tafsilatyla yer alan vergilerdir.

Bunlar zekat (sevaim, nkud, uruz, ir, rikaz, hari zekatlar), r, hara ve cizyedir.


Zekat

Zekat

Zekat, bir mslmann malvarlndan bir ksmn Allah rzas iin fakir Mslmanlara vermesidir.

Zekatla mkellef olanlarn tam ehliyetli, Mslman ve hr olmalar gerekir.

Zekata konu olan maln belli bir meblaa ulamas gerekir.

Zekata konu olan maln yeme, ime, giyme ve oturma gibi temel ihtiyalardan fazla olmas gerekir.

Zekata konu olan mallarn en bir sene malikinin mlkiyetinde bulunmas gerekir.

Yine zekata konu olan mallarn reme ve benzeri yollarla artan mallardan olmas gerekir.

Bu artlar gerekleirse zekata konu olan maln krkta biri fakir Mslmanlara verilir.

Zekat fakirlere, miskinlere, zekat memurlarna, mkateb klelere, borlulara, yolda kalanlara ve kalpleri slama sndrlacak olanlara verilir


Zekata konu olan mallar

Zekata konu olan mallar

Hayvanlar: Senenin yardan fazlasnda ayrda parasz otlayan deve, sr, koyun ve kei gibi drt ayakl hayvanlarn zekat verilir.

Zirai rnler: Mlk, vakf veya metruk araziden elde edilen rnlerin, yamur ile sulanmsa onda biri, dolap, motor vs. ile sulanmsa yirmide biri zekat olarak verilir.

Altn, Gm ve Para: Bir kimse ihtiya eyas ve borlar dnda yirmi miskal (96 gr) altn veya iki yz dirhem (672 gr) gm ya da bu kadar paraya sahipse, bir sene gemesinden itibaren krkta birini zekat olarak vermelidir.

Ticaret Mallar: Her trl ticaret mallarnn da krkta bir zekat vardr


Hayvanlardan al nan vergi a nam resmi

Hayvanlardan Alnan Vergi: Anam Resmi

Resmi anam, koyun ve keiden alnan resimdir.

Bu vergide Mslman ve gayr mslim ayrm yaplmaz.

Anam resmi, dier eri ve rfi vergiler gibi sipahiye aittir.

Miri arazide beslenen koyun ve keilerden alnan anam resmi, er vergilerden olan sevaim zekatdr.

Sevaim zekat, hayvanlardan alnan zekattr.

Anam resminin zekat niyetiyle verilebilir.


Madenler ve defineler rikaz

Madenler ve Defineler (Rikaz)

nsanlarn topraa gmdkleri altn, gm, para gibi eyalar define (kenz, rikaz) olarak adlandrlmaktadr.

Yer altnda bulunan deerli eyalar hazine (kenz) ve maden olarak ikiye ayrlr.

Hazine o beldenin slamiyetin hkimiyetine getii dneme ait ise kenz-i slam, nceki dneme ait ise kenz-i cahil denir.

Kenz-i cahil saylan hazine sahibi olan bir arazide bulunmusa, bete biri devlete geriye kalan arazinin ilk sahibine veya miraslarna, yoksa beytlmala verilir.

Sahipsiz bir arazide bulunmusa bete biri devlete, kalan ise bulana aittir.

Hazine kenz-i slam ise yani slamiyetten sonraki dneme ait ise lukata hkmndedir.

Sahibi kmazsa Beytlmal'a veya fakirlere verilir.

Cahiliye veya slam dnemine ait olduu tespit edilemeyen hazineler de lukata hkmndedir


G mr k vergisi veya zekat a ir

Gmrk Vergisi veya Zekat- Air

Zekat- air ise gmrk vergisidir. Gmrk vergisi, ticaret mallarndan alnmaktayd. Mslmanlardan %3, zimmilerden %4, harbilerden %5 gmrk alnyordu.

Osmanlda iki tr gmrk bulunuyordu. Bir tanesi devletin snrlarnda bulunan gmrkler, dieri ise lke ierisinde deniz ve nehirlein kysnda yer alan gmrklerdir.

Harbilerden alnan gmrk vergisi, baz durumlarda %5in altna debilmekteydi.


Cizye

Cizye

Cizye, kitap ehli gayrmslimlerden alnan bir ba vergisidir

Bu vergi mslmanl kabul etmeyenlerin devlet tarafndan korunmalar ve savaa katlmamalar karlnda alnmaktadr.

Kadndan, blua ermeyenden, krden, ktrmden, kleden, halkn ilerine karmayan rahipten ve almayan fakirden cizye alnmaz


Hara vergisi

Hara Vergisi

Fetihten sonra gayrimslimlerin elinde braklan topraklardan alnan vergiye hara denilmektedir.

Hara vergisi, harac- muvazzaf ve harac- mukaseme olarak ikiye ayrlmaktadr.

Harac- muvazzaf dnm bana senede belli bir miktar ake vergi alnmasdr.

Harac- mukaseme ise arazinin verimliliine gre elde edilen rnden 1/10'dan 1/2'ye kadar alnan vergidir


Lukata yave ve ka gun resmi

Lukata (Yave ve Kagun Resmi)

Lukata, sahipsiz maldr. Sahibi kmazsa lukataBeytlmal'a teslim edilir.

Lukatabir hayvan ise yave kagun ad verilmekte olup bu hayvann bakm ve korunma masraflar devlet tarafndan karlandktan sonra hayvann sahibinden tahsil edilirdi. Buna yave ve kagun resmi ad verilmitir


Sahipsiz terekeler

Sahipsiz Terekeler

Varisi belli olmayanlarn brakt terekeler Beytlmal sandnda be sene tutulduktan sonra varisi kmazsa Hazine'ye gelir olarak kaydedilirdi.

Varisi karsa, mallarn teslimi srasnda krkta bir orannda resm-i eminiyye alnrd


Ganimetler

Ganimetler

Savata elde edilen mallar ve esirler ganimet olarak kabul edilmekte ve bete biri Hazineye alnmaktayd.

Bu bete birlik ganimet geliri, yetimlere, fakirlere ve parasz yolculara harcanrd.

Bete birin bete biri ise Padiah'n pay olarak ayrlrd.

Ganimetin bete drd savaa katlanlara paylatrlrd.

Ganimet gayrimenkul yani arazi ise bete biri yine Hazine'ye ayrlr, bete drd ise savaa katlan gazilere datlabilecei gibi devlet dilerse miri araziye evirebilirdi


Rf vergiler

rf Vergiler

Osmanl Devletinde rf vergilerin ilk devirlerden itibaren uyguland grlmektedir. Osman Gazinin pazar bac ilk rf vergidir.

rf vergiler olarak unlar saylmaktadr: spene, resm-i tapu, resm-i kvvare, resm-i detbani, resm-i otlak ve klak ve yaylak, crm, cinayet, badiheva, resm-i arusane ve tarh- milk ve sayirbida- etta


Tapu resmi

Tapu Resmi

Tapu resmi, arazinin reayaya tapuya verilmesi srasnda alnan bir bedeldir.

Tapu resminin hukuk nitelii cret-i muacceledir. Yani arazinin reayaya kiralanmas karlnda alnan pein kira bedelidir.

Tapu resmi cret-i muaccele olduu iin sipahinindir


Ift bozan resmi

ift Bozan Resmi

Topran braklmasna ift bozma denilmekte ve ift bozan kylden, durumuna gre 300 ake, 150 ake veya 75 ake ift bozan resmi alnmaktadr

iftbozanresmi topran terkinden itibaren on yl gemesi halinde reayann eski yerine dnmeye mecbur edilmemesi karlnda alnmaktadr.

Bu reaya ya iftbozan resmi veya bo brakt topran byklne gre levendlik akesi ya da yerletii yerin sipahisine verdii rn aynn eski sipahisine demekle mkellef tutulur


De irmen resmi

Deirmen Resmi

Mir arazide bulunan deirmenlerden arazi kiras olarak alnan vergiye deirmen resmi (resm-i asiyab) denir.

Deirmen resmi, deirmenin zerinde bulunduu arazinin kiras niteliindedir.

Deirmen kullanlmasa da sahibi bu vergiyi vermek zorundadr.

Kanunnamelerde su deirmenlerinden alnacak resimlerin yannda yel deirmenlerinden ve zeytin deirmenlerinden alnacak vergiler de dzenlenmitir


Tekalif i divaniye avar z vergileri

Tekalif-i Divaniye (Avarz Vergileri)

Sava harcamalar gibi devletin byk masraf gerektiren hizmetlerini karlamak iin alnan vergilere avarz vergisi denilmekteydi.

Avarz vergilerinin dier ad teklif-i divaniye idi. Bunlar balangta her zaman alnmayan, sadece sava gibi durumlarda ihtiya olduunda tahsil edilen olaanst vergilerdi.

Ancak avarz vergileri 17. yzyln sonlarndan itibaren olaan vergiler haline geldi


Gel r toplama usuller t mar sistemi

GELR TOPLAMA USULLERTmarSistemi

Tmar sistemi, devletin baz nemli gelirleri dorudan kendisi toplamayp tmar sahiplerine yapacaklar askeri hizmetler karlnda tahsis etmesidir.

Tmar sisteminde kendilerine tmar tahsis edilen kiilere sipahi ad verilmektedir.

Sipahiler kendilerine tahsis edilen tmarlardaki vergileri toplamak karlnda belli sayda asker beslemek ve sava zamannda bu askerlerle birlikte sefere katlmakla ykml idiler.

Tmarl sipahi denilen bu askerler Osmanl ordusunun temel unsurunu tekil etmekteydi


Mal hukuk

Osmanl topraklar tmar sistemine gre has, zeamet ve tmar olmak zere dirliklere ayrlmt.

Yllk geliri 100 bin akeden fazla olan dirliklere has; 20 bin ile 100 bin arasnda olanlara zeamet ve 20 binden az olanlara tmar ad verilmekteydi.

Haslar genellikle padiah, hanedan mensuplar, vezir, vali gibi yksek rtbeli memurlara maa olarak tahsis edilirdi.

Adi tmarlarda sipahi sadece hara ve zekat gibi er'i vergileri tahsil eder, rfi vergiler tahsildar tarafndan toplanrd. Serbest tmarlarda ise btn vergileri sipahi toplard. Tmar usulne Tanzimat dneminde son verildi


Mukataa ltizam usul

Mukataa (ltizam) Usul

Mukataa; maden oca, gmrk, tuzla, dalyan, darphane gibi devlete gelir getiren her trl zira, ticar, iktisad gelir kaynaklardr.

Osmanlda her trl iktisad iletmeler, madenler, ticar tekel maddeleri, sulardan dolay denen cezalar, tarma elverili araziler, ticar iletmelerden toplanan vergiler iltizama verilmitir.

ltizam usulnde en yksek bedeli deyen mukataay alr, bunun karlnda devlete bir miktar pein mebla (muaccele) der, kalann ise kefil gstererek taksitle (meccele) derdi.


Emanet usul

Emanet Usul

Gelir dkl gibi sebeplerle mltezimlere cazip gelmeyen ya da padiah haslar, madenler ve gmrkler gibi devlet eliyle iletilmesi gereken mukataalar emanet usul ile altrlmtr.

Emanet uslnde elde edilen gelir, maalar, kira, yakt gibi masraflar mahsup edildikten sonra ya merkeze gnderilir ya da merkezin belirledii bir yere havale edilirdi.

Eminler genelde civarn kadlar arasndan seilerek grevlendirilmektedir


M likane usul

Mlikane Usul

Mukataalarn kayd- hayat artyla yani mr boyu iltizama verilmesine malikane sistemi denilmektedir.

Malikane sistemine geilmesinin sebebi savalar sebebiyle artan masraflarn karlanmas iin paraya ihtiya duyulmasyd.

Malikane sahibinin lmesi ile malikane mahlul olur ve yeniden ihaleye klrd.

halede en yksek bedeli derse malikane sahibinin oluna yeniden tahsis edilirdi.

Malikane sistemi Tanzimata kadar uygulanmaya devam etmiti.


Tanz mat d nem nde osmanli mal yes

TANZMAT DNEMNDE OSMANLI MALYES

1839 Tanzimat Ferman ile Osmanl mali yaps yeniden dzenlendi. Buna gre btn gelirler tek elde toplanrak tek hazineli sisteme geilmi oldu.

Her eit araziden alnan vergiler aar ad altna birletirildi ve oran onda bir olarak belirlendi.

Bylece miri arazi braklarak r arazisi anlayna geildi.

rfi vergiler, ihtisap resimleri, tmar ve msadere usul kaldrld.

Devlet memurlarna maa usul getirildi ve memurlarn hi bir ekilde vatandatan bir e almamas esas kabul edildi.

Cizyenin tarh usul deitirildi, patrikhaneler aracl ile toplu vergi esas kabul edildi.


Mal hukuk

1838 ylnda stanbul'daki defterdarlk Maliye Nezareti'ne, badefterdar da Maliye Nazr'na dntrld.

Modern bte sistemine geilerek, temett (gelir), karantina, patent vergisi gibi yeni vergiler konuldu.

Btn bte gelirleri iltizam usul ile tahsil edilmeye baland.

Tramvay, demiryolu, su, havagaz, elektrik gibi baz kamu hizmetleri de imtiyaz usul ile hkmete en yksek bedeli deyen zel irketlere ihale ile verildi


  • Login