Ses b lg s
Download
1 / 23

SES BILGISI - PowerPoint PPT Presentation


  • 259 Views
  • Uploaded on

SES BİLGİSİ. HAZIRLAYAN:FERİT GÜL. Ses: İşitme organımız tarafından algılanan titreşimlere ses denir. Harf: Seslerin yazıdaki karşılığına “harf” denir.Harfler, sesleri karşılayan işaretlerdir. Alfabe: Dilde kullanılan tüm harflerin sıralanmış şekline alfabe denir.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'SES BILGISI' - dragon


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
Ses b lg s

SES BİLGİSİ

HAZIRLAYAN:FERİT GÜL


Ses: İşitme organımız tarafından algılanan

titreşimlere ses denir.

Harf: Seslerin yazıdaki karşılığına “harf”

denir.Harfler, sesleri karşılayan işaretlerdir.

Alfabe: Dilde kullanılan tüm harflerin sıralanmış şekline alfabe denir.


Türk Alfabesi: 29 harften oluşur.

8'i sesli (ünlü) harf: a, e, ı, i, o, ö, u, ü.

21'i sessiz (ünsüz) harf: b, c, d, f, g,ğ,h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z.


Ünlü Harfler:Kalın Ünlüler: a, ı, o, uİnce Ünlüler: e, i, ö, üDüz Ünlüler: a, e, ı, iYuvarlak Ünlüler: o, ö, u, üGeniş Ünlüler: a, e, o, öDar Ünlüler: ı, i, u, ü


Ünsüz Harfler:Sert Ünsüzler: f, s, t, k, ç, ş, h, p (fıstıkçı şahap)Süreksiz Sert Ünsüzler: k, t, ç, p (ketçap)


Ünlü Uyumları:a)Büyük Ünlü Uyumu:*Sözcükte, ilk hecedeki ünlü harf kalın ise, diğer hecelerdeki ünlüler de kalın olmalıdır.Yada ilk hecedeki ünlü harf ince ise, diğer hecelerdeki ünlüler de ince olmalıdır.


Not: Tek heceli sözcüklerde ve bileşik sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz.Not: Yabancı dillerden dilimize giren sözcüklerde büyük ünlü uyumu bulunmayabilir.


b)Küçük Ünlü Uyumu: büyük ünlü uyumu aranmaz.Kural-1: Bir sözcükte, ilk hecede düz ünlü harf varsa, sonraki hecede de düz ünlü bulunmalıdır.“a, e, ı, i” “a, e, ı, i”


Kural-2: İlk hecede yuvarlak ünlü harf varsa, sonraki hecede ya dar-yuvarlak, yada düz-geniş ünlü bulunmalıdır.“o, ö, u, ü” ya “a,e” yada “u,ü”


*Küçük ünlü uyumunda hece hece ilerlemek esastır. Yani sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir.Ufaklık > u'dan sonra a, a'dan sonra ı gelebilir.


Bazı Genel Kurallar: sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir.

* Türkçe'de ilk heceden sonraki hecelerde “o, ö” harfleri bulunmaz.*Türkçe'de kelime kökünde iki ünlü yan yana bulunmaz.*Türkçe sözcüklerde aynı iki ünsüz yan yana bulunmaz.


SES OLAYLARI sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir.

1- Ünlü Düşmesi ( Hece Düşmesi) (Ses Düşmesi)*Sözcükte bulunan bir sesli harfin; sözcük ek aldıktan sonra düşmesi ile oluşur.ÖRNEKLER

Savur – Savrul Kavur – Kavrul

Kahır – Kahretmek


2- Ünlü Türemesi: (Ses Türemesi) sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir.*Bazen bir sözcükle, bir ek yan yana gelirken sözcük ve eke ait olmayan bir ünlü ortaya çıkabilir. Bu olaya ünlü türemesi denir.

Örnekler

Az-cık – Azıcık Genç-cik – Gencecik


3- Ünlü Daralması: sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir.*“-a, -e” ünlülerinin “-yor” eki nedeniyle “ı,i,u,ü” ye dönüşmesi ile oluşur. ÖrneklerKokla – Kokluyor Sakla – Saklıyor Dile – DiliyorKutla – Kutluyor


Not: sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir.“-y” kaynaştırma harfinden önceki “-a, -e” harfleri konuşma dilinde daraltılsa bile yazıda daraltılmaz. Daraltılırsa yazım yanlışı olur.Gelmeyen YazıdaGelmiyen Sözlü kullanımda Not:“-y” kaynaştırma harfinin istisna olarak, yazıda da daraltıcı özelliği görülebilir.De Di-y-en


4- Ünsüz Benzeşmesi ( Sert Ünsüz Benzeşmesi) sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir.

*Türkçe kurallara göre; sert ünsüz bir harften (fıstıkçı şahap) sonra ünsüzle başlayan bir ek gelecekse, ekin başındaki ünsüz “sert ünsüze” dönüşür.

Örnekler

Seç-gin Seçkin Kitap-da Kitapta


5- Sert Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişimi) sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir.“p,ç,t,k” harfleri ile biten bir kelimeden sonra ünlü ile başlayan bir ek getirilirse; “p,ç,t,k” harfleri “b,c,d,g,ğ” ye dönüşür.Yurt-u – Yurdu Kanat-ı – Kanadı Bilek-i – Bileği Renk-i – Rengi Güç-ü – Gücü


  • Not: sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir. Bütün kelimelerin bu kurala uyduğu söylenemez.İp-i – İpi Saç-ı – Saçı Ot-u – Otu Hukuk-u – HukukuNot: Özel isimlerde, bu kural, yazı dilinde uygulanmaz.Zonguldak'a Tokat'ı


  • 6- Ünsüz Düşmesi (Ses Düşmesi) sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir.Küçük-cük – Küçücük Yumuşak-cık – Yumuşacık Alçak-l-mak - AlçalmakÇabuk – Çabucak Ufak – ufalmak Üst-teğmen – Üsteğmen


  • 7- Ünsüz Türemesi:( Ses Türemesi) sözcüğün ilk ünlüsüyle son ünlüsü uyuşmayabilir.His-etmek – Hissetmek Hak-ı – Hakkı Zan-etmek – ZannetmekHal-olmak – Hallolmak Not: Bileşik fiiller oluşurken ses düşmesi yada ses türemesi yaşanıyorsa, sözcükler mutlaka bitişik yazılır.


8- Kaynaştırma Harfleri: Türkçe'de iki ünlü yan yana gelmediği için, ünlü ile biten bir sözcüğe, ünlü ile başlayan bir ek getirileceği zaman araya kaynaştırma harfleri (y,ş,s,n) getirilir.Soba-y-a, Kuzu-s-u O-n-u, Su-y-u Baba-s-ı İki-ş-er Yedi-ş-er


9- Ulama: gelmediği için, ünlü ile biten bir sözcüğe, ünlü ile başlayan bir ek getirileceği zaman araya kaynaştırma harfleri (y,ş,s,n) getirilir.

Ünsüzle biten bir sözcükten sonra, ünlüyle başlayan bir sözcük getirilmesiyle oluşur.Evden_acilen_ayrıldım.Not: Araya virgül gelmesi halinde ulama gerçekleşmez.Ahmet, eve gitti. (Ulama yoktur.)


SON gelmediği için, ünlü ile biten bir sözcüğe, ünlü ile başlayan bir ek getirileceği zaman araya kaynaştırma harfleri (y,ş,s,n) getirilir.


ad