Folklor jako swoista forma tw rczo ci s ownej
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 26

Folklor jako swoista forma twórczości słownej PowerPoint PPT Presentation


  • 93 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Folklor jako swoista forma twórczości słownej. Pochodzenie terminu i jego zasięg. Od ang. folk-lore 'wiedza ludu' (termin wprowadzony przez W. G. Thomsa w 1846 r.)

Download Presentation

Folklor jako swoista forma twórczości słownej

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Folklor jako swoista forma tw rczo ci s ownej

Folklor jako swoista forma twórczości słownej

Eliza Małek


Pochodzenie terminu i jego zasi g

Pochodzenie terminu i jego zasięg

  • Od ang. folk-lore 'wiedza ludu' (termin wprowadzony przez W. G. Thomsa w 1846 r.)

  • W szerokim znaczeniu folklorem nazywa się kulturę społeczności pierwotnych, plemiennych lub całokształtkultury ludowej, obejmujący mity, rytuały, obrzędy, zwyczaje, a także związane z nimi tańce, muzykę, plastykę, architekturę.

  • W ujęciu wąskim folklor utożsamiany jest ze sztuką słowa, z literaturą ustną. Przedmiotem naszego zainteresowania będzie folklor jako swoista forma twórczości słownej.

Eliza Małek


Definicje operacyjne

Definicje operacyjne

Folklor jest to postać sztuki (dodalibyśmy: sztuki słowa – E.M.) obejmująca różne rodzaje opowiadań, przysłów, powiedzeń, zaklęć, pieśni, formułek czarnoksięskich i innych formuł, a posługująca się mową codzienną jako środkiem wyrazu. (Richard A. Waterman)

Eliza Małek


Ewolucja sztuki s owa

Ewolucja sztuki słowa (словесность)

  • Folklor archaiczny (okres przedpiśmienny) jako jedyna forma sztuki słowa.

  • Literatura pisana dla wybranych+ folklor tradycyjny (od momentu wynalezienia pisma

    ok. 5 000 lat temudo pierwszej połowy XIX w.).

  • Literatura pisana dla większego grona piśmiennych+ folklor współczesny (często wykorzystujący pismo i inne materialne sposoby przekazu) + sztuka masowa: w Europie i Rosji – od połowy XIX w., czyli od rozpadu społeczeństw patriarchalnych (zniesienie pańszczyzny), który zapoczątkował przyspieszony rozwój miast, do dnia dzisiejszego.

Eliza Małek


Typy folkloru wg j kostiuchina

Typy folkloru (wg J. Kostiuchina)

  • Folklor archaiczny (panfolklor ludów pierwotnych, niepiśmiennych, z mitologicznym typem myślenia, silnie związany z kontekstem obrzędowo-mitologicznym).

  • Folklor klasyczny społeczeństw, które już wykształciły formy państwowości, choć zachowały układ patriarchalny, społeczeństw posługujących się pismem. Na tym stadium folklor stopniowo uwalnia się od dominacji kontekstu obrzędowo-mitologicznego, dzięki czemu możliwe jest powstanie systemu gatunków folkloru słownego. Funkcjonuje przede wszystkim na wsi.

Eliza Małek


Folklor wsp czesny

Folklor współczesny

  • Folklor współczesny, a więc ten, który powstał po zniesieniu pańszczyzny (w Rosji, 1863). Twórcami i głównymi odbiorcami folkloru współczesnego stają się mieszkańcy miast.

  • Zmienia się system gatunkowy, sposób funkcjonowania, kontekst, sytuacje wykonawcze (rośnie udział M, czyli technicznych środków przekazu), tradycyjne teksty ulegają oddziaływaniu kultury masowej.

  • We współczesnym folklorze badacze odnotowują stopniowe zanikanie, utratę religijno-magicznego zabarwienia obrzędów, wzmocnienie funkcji zabawowej, przyswojenie sobie przez folklor gatunków literackich, funkcjonalną niestabilność pieśni obrzędowych i nieobrzędowych.

Eliza Małek


Mitologiczne my lenie i folklor archaiczny

Mitologiczne myślenie i folklor archaiczny

  • „Jeszcze-nie-wyodrębnienie” człowieka ze świata przyrody prowadzi do przypisywania cech ludzkich obiektom natury (animizacja, antropomorfizacja, fetyszyzm, totemizm).

  • Nieumiejętność rozgraniczenia „podmiotu i przedmiotu, tego, co materialne, i tego, co idealne [...], rzeczy i jej atrybutów, jedności i wielości, statycznego i dynamicznego, stosunków przestrzennych i czasowych”. (Mieletinski, Poetyka mitu, s. 203-204)

  • Nieumiejętność myślenia abstrakcyjnego i w konsekwencji - logicznego, dominacja postrzegania zmysłowego, emocjonalnego, afektywnego.

Eliza Małek


Przedmiot my lenia mitycznego

Przedmiot myślenia mitycznego

„Myśl mitologiczna koncentruje się na takich „metafizycznych” problemach, jak tajemnica narodzin i śmierci, los itd. [...] Mitologia nie tylko nie sprowadza się do zaspokojenia ciekawości człowieka pierwotnego, ale jej dążenia poznawcze [...] zorientowane są na takie jednolite widzenie świata, w którym niedopuszczalne są nawet najdrobniejsze elementy chaosu, nieuporządkowania. Przekształcenie chaosu w kosmos stanowi podstawowy sens mitologii, przy czym kosmos od początku zawiera wartościujący aspekt etyczny”. (Mieletinski, s. 209).

Eliza Małek


Folklor jako swoista forma tw rczo ci s ownej

Mity objaśniają i sankcjonują porządek kosmiczny i społeczny, m.in.

poprzez opowiedzenie niektórych zdarzeń z przeszłości (o powstaniu świata, ciał niebieskich - jajo kosmiczne, drzewo kosmiczne), drzew, zwierząt, zdobycia ognia, a więc o bohaterach kulturowych, o praprzodkach

oraz za pomocą rytuałów.

Eliza Małek


S owia ski folklor archaiczny rekonstrukcja

Słowiański folklor archaiczny (rekonstrukcja)

  • Mity o stworzeniu świata (o Perunie – bogu gromu i błyskawicy, Strzybogu – bogu wiatrów, bóstwach solarnych – Dażdbogu, Swarogu, Chorsie) rekonstruujemy na podstawie tekstów pisanych (latopisy, „Słowo o wyprawie Igora”).

  • Animizacja i antropomorfizacja rzek (Dunaj Iwanowicz, Dniepr Sławutycz).

  • Mity o bohaterach kulturowych .

  • Mity o triksterach (mitologicznych nieudacznikach, dublerach bohaterów kulturowych).

Eliza Małek


Rekonstrukcja mitu o jaju kosmicznym na materiale bajek o trzech kr lestwach typ 301 302

Rekonstrukcja mitu o jaju kosmicznym na materiale bajek o trzech królestwach (typ 301, 302)

Uciekając z podziemnego królestwa, bohaterowie zwijają je w jajko (złote, srebrne, miedziane);

Pionowe rozmieszczenie elementów przestrzeni (podziemne, dolne królestwo lub niebieskie);

Wydostawanie się z podziemnego królestwa po dębie (czasem przy pomocy ptaka).

Dąb= drzewo kosmiczne, w którego korzeniach mieszka Wąż, a w gałęziach Orzeł.

Eliza Małek


Folklor jako swoista forma tw rczo ci s ownej

Walka z Wężem-Kościejem może być rozpatrywana jako przejście od chaosu do kosmosu (bohater zdobywa jajko i „staje się demiurgiem kosmicznego gmachu. Dzięki niemu właśnie powstają niebo i ziemia, wyłonione z chaosu” (Toporow, s. 144-145)

Jajo symbolizuje życie, płodność i bogactwo.

Eliza Małek


Komunikacja naturalna vs komunikacja typu technicznego k czistow

Komunikacja naturalna vs. komunikacja typu „technicznego” (K. Czistow)

Eliza Małek


Sytuacja wykonawcza tekst w folkloru

Sytuacja wykonawcza tekstów folkloru

  • S– nadawca (subiekt) informacji (twórca, wykonawca: śpiewak, bajarz, opowiadacz);

  • R – adresat, odbiorca (słuchacz, widz, czytelnik);

  • M – techniczny środek przekazu (medium), pośredniczący między S i R (rękopis, książka, audio- czy wideozapis).

Eliza Małek


Komunikacja naturalna twarz w twarz face to face zak ada

Komunikacja naturalna „twarzą w twarz” („face to face”) zakłada:

  • równorzędność uczestników procesu komunikacji;

  • wymienność ról między S i R;

  • konserwatyzm tekstu, oporność na szybkie zmiany;

  • brak uświadomionego autorstwa (tekst staje się własnością odbiorców, akceptowany żyje dalej, nieakceptowany – ulega zapomnieniu);

  • wariantowość (brak kanonicznego tekstu: każde wykonanie to nowy wariant pieśni, bajki, byliny, anegdoty).

Eliza Małek


Folklor jako swoista forma tw rczo ci s ownej

Warto pamiętać, że oralność (ustność) folkloru jest kategorią światopoglądowo-estetetyczną, a nie formalną, dlatego też wynalezienie pisma nie oznacza likwidacji folkloru.

Zachowanie ustnej formy przekazu może być szczególnie ważne w folklorze wierzeniowym (zaklęcia, zagadki itp.).

Synkretyzm (połączenie słowa z gestem, muzyką, tańcem, obrzędem).

Eliza Małek


Folklor jako swoista forma tw rczo ci s ownej

Eliza Małek

Specyfika folkloru jest – zdaniem Niekludowa – bezpośrednio związana ze sposobem jego istnienia.Przekaz i przechowywanie tekstów f. jest możliwe tylko poprzez bezpośredni kontakt nadawcy z odbiorcą. Przekazywanie tekstu ustnego bez jego systematycznego (ponownego) wykonywania byłoby niemożliwe.

To samo można powiedzieć o tańcu ludowym, o ludowym ornamencie, obrzędach, zasadach etykiety, pewnych nawykach rzemiosła, o technikach budowania domów itp.

Wynalezienie sposobu przekazywania słownego tekstu przy pomocy pisma zrodziło nowy typ komunikacji , który daje możliwość przekazania informacji bez konieczności jej ustnego odtwarzania.


Dekodowanie tekst w folklorystycznych

Dekodowanie tekstów folklorystycznych

  • Nie wystarczy znajomość kodu języka naturalnego, konieczna staje się znajomość znaczenia słów-kluczy, obrazów symbolicznych i konwencji gatunkowych.

  • Trzeba zatem wiedzieć, że np. pojenie konia w pieśni ludowej to zakodowana propozycja erotyczna, natomiast w bajce - zwykłe polecenie wykonania jakiegoś zadania.

Eliza Małek


Mitologiczne korzenie ba niowych obraz w

Mitologiczne korzenie baśniowych obrazów

  • Bajki o wykradaniu cudownych przedmiotów (żywej i martwej wody) można zrozumieć tylko w kontekście mitów o bohaterach kulturowych zdobywających dla człowieka ogień, umiejętność uprawy roli, obróbki metali itp.

  • Bajki typu ATh 327 (uwolnienie dzieci z mocy ludojada, Baby Jagi) – poprzez obrzędy wtajemniczenia, przejścia, inicjacji (bohaterowie są poddawani próbie, z której wychodzą zwycięsko).

Eliza Małek


Tradycyjno jako osnowa poetyki folkloru

Tradycyjność jako osnowa poetyki folkloru

  • Powtarzalność kodów, morfologii (budowy), stałych formuł (formuliczność) oparta na „świadomości folklorystycznej”, wyrażającej się w specyficznym rozumieniu czasu i przestrzeni, miejsca człowieka w świecie ludzi i przyrody, życia i śmierci, dobra i zła.

  • Żadnego tekstu folkloru nie da się zrozumieć bez odniesienia do wyobrażeń jego twórców o świecie, o wiecznie powtarzającym się rytmie życia i śmierci.

  • Nie należy także przeceniać związków folkloru z realną rzeczywistością.

  • Folklor to nie odbicie lecz przetworzenie życia codziennego.

Eliza Małek


Sta e epitety

Stałe epitety

  • Красная девица (śliczna/ piękna dziewczyna/panna)

  • Добрый молодец (dzielny junak/ chwat/młodzieniec / zuch, chłopiec dobry)

  • Utraf w polocie sokoła jasnego,

  • Utraf w poświście chłopca dobrego!

  • Добрый конь (rączy wierny koń /rumak)

  • Синее море (brzeg morza, sine morze, morze błękitne /modre, morze)

  • Алые уста /губы (usta koralowe /malinowe/purpurowe)

Eliza Małek


Tautologia i symbolika

Tautologia i symbolika

  • Путь-дорога /дороженька

  • Калина-малина

    I kalinę, i malinę woda zalała.

    Natenczas mnie matuleńka rodziła.

  • Мхи-болота

  • Род-племя

  • Скотину поила-кормила

  • Łamanie kaliny, jarzębiny, deptanie (najczęściej przez konia) trawy, lnu, ogrodu, pojenie konia – oznacza coitus, deflorację.

Eliza Małek


Sposoby organizacji tekstu

Sposoby organizacji tekstu

Paralelizm (zjawiska ze świata przyrody i ludzi)

Повадился вор-воробей

В мою конопельку летати,

Мою конопельку клевати.

Повадился молодец

К моей Марусеньке ходити,

Мою Марусенку любити.

(paralelizm + symbolika erotyczna)

Eliza Małek


Por wnanie zwyk e i zaprzeczone

Porównanie (zwykłe i zaprzeczone)

Kwitły w polu kwiatuszki, ale zwiędły.

Miłował mnie mój miły, ale rzucił.

Nie orłowie modrzy w locie się spotkali,.

Dwaj rodzeni bracia w szczerym polu się zjechali.

Не сырой дуб к земле клонится,

Не бумажные листочки расстилаются,

Расстилается сын перед батюшком… (bylina)

Eliza Małek


Gatunek w folklorze i literaturze

Gatunek w folklorze i literaturze

  • Przy określeniu gatunkowej formy tekstu folklorystycznego bierzemy pod uwagę nie tylko jego formę artystyczną (kompozycję, formę wiersza, środki wyrazu artystycznego: typu metafor, porównań etc.), ale również funkcję użytkową tego tekstu (np. magiczną w zaklęciach, czysto utylitarną i magiczną w kołysankach), sposób wykonania (śpiew, taniec, recytacja).

Eliza Małek


Przyk adowe pytania

Przykładowe pytania

Folklor - definicje operacyjne.

Pochodzenie folkloru słownego.

Periodyzacja folkloru słownego wg J. Kostiuchina.

Oralność jako forma istnienia folkloru archaicznego i tradycyjnego.

Mitologiczne korzenie folkloru słownego.

Język i poetyka folkloru (konwencje, symbole, tropy poetyckie).

Tradycyjność jako osnowa poetyki folkloru słownego.

Eliza Małek


  • Login