Эшреф Шемьи-заденинъ къырымтатар эдебиятшынаслыгъына...
Download
1 / 15

Эшреф Шемьи-заденинъ къырымтатар эдебиятшынаслыгъына къошкъан иссеси пек къыйметли. - PowerPoint PPT Presentation


  • 364 Views
  • Uploaded on

Эшреф Шемьи-заденинъ къырымтатар эдебиятшынаслыгъына къошкъан иссеси пек къыйметли. Если народ о свободе мечтает, Надежду народа джигит оправдает. Если поэта народ вдохновит, То и славу поэта народ сохранит. Труженик поэзии - Эшреф Шемьи-заде. К 100-летию поэта.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Эшреф Шемьи-заденинъ къырымтатар эдебиятшынаслыгъына къошкъан иссеси пек къыйметли.' - chas


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

Эшреф Шемьи-заденинъ къырымтатар эдебиятшынаслыгъына къошкъан иссеси пек къыйметли.

Если народ о свободе мечтает,

Надежду народа джигит оправдает.

Если поэта народ вдохновит,

То и славу поэта народ сохранит.

Труженик поэзии - Эшреф Шемьи-заде

К 100-летию поэта


Шиирлерни пек эрте язып башлагъанына бакъамадан, озюни истидатлы ве меракълы шаир оларакъ танытты.

Чокъусы замандашларынынъ хатырлавларында олгъанына коре, Э. Шемьи-заденинъ шиирлери неширде пейда олунувы окъуйджыларда буюк меракъ догъурды ве кенъ музакере этильди.

Э. Шемьи-заденинъ эсерлери бир чокъ тиллерге терджиме этильди. Эдебий тенкъид ве ильмий эдебиятшынаслыкъ саасынынъ илерлевинеде пек буюк иссе къошты.


Яш шаир 27 яшында олгъанда, онынъ ады Буюк Совет Энциклопедиясына кирсетильди.

Э. Шемьи-заденинъ иджады 1931 сенеси басылгъан «Кичик Совет Энциклопедиясы» саифелеринде акс олунгъаны киби «Буюк Совет Энциклопедиясында» да тасвирленди. Бу неширнинъ 1933 сенеси бастырылгъан 62 томында шаирге багъышлангъан макъаледе шойле къайд этиле! «Э. Шемьи-заденинъ сонъки девирдеки шиирлери лирик джошкъунлыкъ ве бедиий усталыкънен айырылып тура. Шаирнинъ фаалиети къырымтатар тилининъ инкишафы ичюн къыйметлидир».


Эшреф Шемьи-заде 1908 сенеси июньнинъ 2-де Евпатория шеэринде халкъ оджасы къорантасында догъды.

Догъгъан шеэринде мектепни битирген сонъ, область партия мектебинде окъуды.

1927 сенеден башлап «Козь айдын» журналынынъ месуль кятиби, сонъра муаррири олып чалышты.


1930 сенеси Москвагъа окъувыны девам этмек ичюн ёлланыла. Мында Кинемотография окъув юртунынъ эдебий сценария болюгини битире.

Шу девирде Э. Шемьи-заденинъ ады буюк лирик шаир, бедиий сёз устасы киби белли ола ве къырымтатар классик шаирлери – Б. Чобан-заде, Шевкъий Бекторе, А. Лятиф-заде, А. Гирайбайларнен бир сырагъа къоюла.


Э. Шемьи-заденинъ биринджи шиирлери даа мектепте окъугъан йыллары язылгъан ве 1925 сенеси бастырылгъан. Бекир Чобан-заде озюнинъ къырымтатар эдебияты акъкъындаки макъалесинде келеджекте Э. Шемьи-заде буюк шаир оладжагъына ишанч бильдирди.


Эртарафлама олгъан Э. Шемьи-заде озюни мувакъиетли тенкъидчи, эдебиятшынас ве терджиман оларакъ танытты. Мектеплер ичюн бир сыра «Хрестоматиялар» язды. Къырымтатар тилине А. С. Пушкиннинъ «Бахчисарай чешмеси» дестаныны, Т. Шевченковнынъ «Васиет» адлы шиирини, Шекспир, Навои, Толстой, Мициевич, Маяковский, Есениннинъ эсерлерини терджиме этти.

Шаирнинъ шиирлери де бир чокъ тиллерге терджиме этильген.


1937 сенеси репрессиягъа огъратылгъан къырымтатар зиялыларынен шахсен таныш олгъан Э. Шемьи-заде озю де бу мушкюль алгъа огъратыла, эки кере совет лагерьлеринде муддет кечире.

Озь фаалиети ичюн Э. Шемьи-заде дженктен эвель йыллары ве сюргюнлик девринде бир къач керелер репрессиягъа огъратыла. 1949 сененинъ октябрь айында 25 йылгъа апске къапатыла. Апсте ве лагерьлерде 8 йыл кечире.

И. Асаниннынъ архивинден

Дженктен сонъ девирде Шемьи-заде миллетининъ башына кельген мусибетлер акъкъында яза.

И. Асаниннынъ архивинден


Ах, Къырымым, догъгъан мескен, огъратылгъан къырымтатар зиялыларынен шахсен таныш олгъан Э. Шемьи-заде озю де бу мушкюль алгъа огъратыла, эки кере совет лагерьлеринде муддет кечире.

Нелер отти башынъдан!

Ярып бакъсанъ, эр ташынънын

Кокрегинден от чыкъар.

Отнен бирге алевлене,

Яна эр бир ташынъда

Илельэбед, тек эки созь:

«Я олюм, я интикъам!».

О, мой Крым, скорбей скопленье!

Двух столетий тяжек гнет!

Расколи любой твой камень –

В небо пламень полыхнет.

И горит на каждом камне

Клятва «Родина иль смерть!»

Брат мой, день настал урочный!

Вспомни эту заповедь!


Акъшам денъиз ялысында огъратылгъан къырымтатар зиялыларынен шахсен таныш олгъан Э. Шемьи-заде озю де бу мушкюль алгъа огъратыла, эки кере совет лагерьлеринде муддет кечире.

Мавы кок денизнинъ тюсюмен къарышып,

Сынъырсыз уфукътан сувунмакъ истей.

Айнынъ мор шавлеси, далгъаман барышып,

Мудавмет денъизде джувунмакъ истей.

Этекли булутлар – манолий гулюдай,

Кедайгъа корюнмей ачылмакъ истей.

Окели толкъунлар – опкъын дагъ селидай,

Фышкъырып, копюрип сачылмакъ истей.

Шунынъчюн бу гедже, табиат сырларын,

Севдалы юрегим анъламакъ истей.

Къалемим уджундан тёкюльген йырларын,

Федякар яшлыкъкъа чынъламакъ истей.

Э. Шемьи-заде


Шаирнинъ иджадында «Козьяш дивар» дестаны айры ерни тута. Бу эсернинъ бир къысмы «Тогъан къая» джыйынтыгъына кирген эди.

Толу колемде дестан 1990 сенеси «Йылдыз» меджмуасында басылды.


Э. Шемьи-заде бир сыра шиирлер джыйынтыкълары ве эдебиятшынаслыкъта китаплар бастырды. Джыйынтыкъларынынъ бирине Озьбекистаннынъ шаиреси Зульфиянынъ шиирлери терджиме этип кирсетильген. Къырымтатар ве озьбек эдебиятларынынъ инкишафына къошкъан буюк сынъырсыз иссеси ичюн Шемьи-задеге 1968 сенеси Озьбекистанда нам къазангъан медениет эрбабы унваны берильди.


Сюргюнликтен сонъ о Ташкентте яшады, сонъки йыллары исе Москвада.

Озюнинъ 70-йыллыгъына учь ай къалгъанда, мартнынъ 11, 1978 сене Москвада вефат этти.

Амма васиетине коре Къырымгъа алып келинди ве Ислям Терек районынынъ Акъчора коюнде мусульман къабристанында дефн этильди.


Произведения Эшрефа Шемьи-заде: яшады, сонъки йыллары исе Москвада.

1.Козьяш дивар: Поэма-дестан.– Акъмесджит: Таврия , 1993.– 128с.2.Тогъан къая: Шиирлер ве поэмалар.– Ташкент: Бедий эдебият нешр., 1969.– 166с. 3.Омюр ве яратыджылыкъ.– Ташкент, 1974.– С.23-79.4.Эдебий ве тенкъидий макъалелер.– Акъмесджит: Доля, 2000.– 248с.5.Языджынынъ ильк романтик эсерлери: [М.Горькийнинъ 100-йыллыгъы арефесинде] //Ленин байрагъы.– 1968.– Февраль15.Литература о нем:

1.Али Ш. …Яхши шаир ярамай адам ола бильмез! //Къырым.– 1998.– Июль 25. 2.Алядин Ш. Къызыл чабакъ //Алядин Ш. Юксек хызмет.– Ташкент, 1983.– С.34-50.3.Асанин И. Мабюсликтеки университетим //Йылдыз.– 1998.– № 5.– С.21-49.4.Дагъджи Дж. Къырым сени унуйтмаджакъ //Йылдыз.– 1998.– № 5.– С.9-16.5.Керим И. Хатыра дефтеримден бир левха //Йылдыз.– 1998.– № 5.– С.50-53.6.Селим Ш. “Мекяным Къырым эди, Къырым олсун мезарым” //Йылдыз.– 1998.– № 9.– С.7-15.7.Фазыл Риза. Эльвида, оджам! // Йылдыз.– 1998.– № 5.– С.75-86.


  • Айдын Шемьи-заде яшады, сонъки йыллары исе Москвада. Потерянная поэма Эшрефа Шемьи-заде

  • Левин Ф., Эшрефу Шемьи-заде — 60 лет, «Литературная газета», 1968, 10 июля.

  • Айше Диттанова «Узун омюримнинъ унутылмаз куньлери», «Йылдыз», №3 2008

  • И. Асаниннынъ архивинден фоторесимлер

  • Из архива ГТР Крым видео материалы с фестиваля «Алтын бешик»


ad