به نام خدا
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 57

مبانی آینده ‌ اندیشی نگاهی اجمالی به جعبه ابزار آینده پژوهان وحید وحیدی مطلق PowerPoint PPT Presentation


  • 94 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

به نام خدا. مبانی آینده ‌ اندیشی نگاهی اجمالی به جعبه ابزار آینده پژوهان وحید وحیدی مطلق. اسفند 1387. آغاز مطالعات. دلفی چیست؟. مجموعه ‌ ای از رویه ‌ هایی که برای استخراج و پالایش نظرات گروهی از افراد به کار گرفته می ‌ شود تا این نظرات بدون معایب متداول در اظهار نظرهای رو در رو به دست آید.

Download Presentation

مبانی آینده ‌ اندیشی نگاهی اجمالی به جعبه ابزار آینده پژوهان وحید وحیدی مطلق

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


4865281

به نام خدا

مبانی آینده‌اندیشینگاهی اجمالی به جعبه ابزار آینده پژوهانوحید وحیدی مطلق

اسفند 1387


4865281

آغاز مطالعات


4865281

دلفی چیست؟

  • مجموعه‌ای از رویه‌هایی که برای استخراج و پالایش نظرات گروهی از افراد به کار گرفته می‌شود تا این نظرات بدون معایب متداول در اظهار نظرهای رو در رو به دست آید.

  • اولین‌بار در موسسه RAND.org به کارگرفته شد.

  • این روش برمبنای دریافت نظرات به صورت دوره‌ای بنا می‌شود.


4865281

روش اجرا


4865281

مهم‌ترین ویژگی‌ها

  • بازخورد نظرات به کل افراد

  • فرايند تعاملي (Interactive Process)

  • فرايندهاي تكراري (Iterative Process)

  • ناشناس بودن نظرات

  • بازخوردهای آماری

  • استفاده گسترده از مشارکت‌کنندگان مختلف


4865281

مرور مبانی


4865281

شكل گيري پارادايم جديد

الف – پارادايم اكتشافي

ب – پارادايم هنجاري


4865281

الف – پارادايم اكتشافي

  • پارادايم اكتشافي پارادايم سنتي پيش بيني بود. در اين پارادايم از آنجايي كه آينده نتيجه اي علي و معلولي از گذشته دانسته مي شد، نوعي جبري گرينيز در آن پنهان بود

  • آينده، آينده اي محتوم، صلب و ثابت است .

  • قابليت استفاده از ا ين جنس پيش بيني ها تنها براي شناختن آينده و تطبيق دادن وضعيت خود با آن آيندة‌ محتوم است.


4865281

ب – پارادايم هنجاري

  • اين پارادايم با در نظر گرفتن نيروي انسان در ساخت آينده و تاريخ سعي مي كند تا آينده را بسازد.

  • اما خود ساخت آينده باعث مي شود تا مفاهيم و سوالات جديد تري نيز طرح شود.

  • در اين پارادايم با 3 سوال اساسي مواجه مي شويم.

    1-    وقوع كدام آينده ها محتمل است؟

    2-    آينده مطلوب ما چيست؟

    3-    كدام آ‌ينده وقوع مي يابد؟


4865281

برخورد با آینده: پارادايم اول- پیش‌بینی

آینده

فرض: وجود یک آینده ثابت و معین و قابل کشف

وظیفه: کشف آینده

به عنوان مثال از طریق کشف روابط علی و معلولی

تصمیم‌گیری بر اساس آن آینده کشف شده و انطباق با آن

حال


4865281

برخورد با آینده: پارادايم دوم- آینده‌نگاری

آینده مطلوب

آینده‌های ممکن

آینده‌های باورکردنی

آینده‌های محتمل

اکنون


4865281

سناريوهاي كلان ملي

سناريو هاي منطقه اي

و جهاني

سناريو هاي بخشي


4865281

آینده چگونه ساخته می‌شود؟

"آينده‌" احتمالاً از درهم‌كنش‌ چهار مؤلفه‌ي‌زير پديد مي‌آيد:

  • رويدادهاevents

  • روندهاTrends

  • تصويرهاImages

  • اقدام‌هاActions

    نیروهای پیش‌ران مجموعه و خوشه‌ای سازگار از مؤلفه‌های سازنده‌ی آینده هستند که آینده را احتمالأ می‌سازند.


4865281

روندها

  • "تغییرات منظم در داده‌ها یا پدیده‌ها در خلال زمان”

  • روندها بر اساس این پیش‌فرض شکل می‌گیرد، تغییرات در جهان دارای پیوستگی تاریخی است.

  • مثال: حضور زنان در پارلمان های دنیا به صورت خطی در حال افزایش است.


4865281

رويدادها

  • ”وقایعی که نظم موجود در داده‌ها یا پدیده‌ها را بر هم می‌زند”

  • رویدادها بر خلاف روندها بر اساس این پیش‌فرض شکل می‌گیرد، تغییرات در جهان دارای گسستگی تاریخی است.

  • مثال: کشورهای تولیدکننده نفت در روز کیپور در سال 1973 صادرات نفت خود را قطع کردند.

  • جنگ‌ترور شخصیت هازلزلهتصميم‌ بعدي‌ غیر منتظره و ناگهانی رئيس‌ جمهورپایان ناگهانی جنگ سردجنگ صربستان و بوسنیحمله عراق به کویتیازده سپتامبر ورشکستگی لیمن برادرز ...


4865281

تصويرها و اقدام‌ها

  • مردم‌ تصويرهايي‌ از آيـنده‌ در ذهـن‌ خود مي‌پرورانند و اقدام‌هايي‌را بر مبناي‌ آن‌ها انجام‌ مي‌دهند.

  • هم‌افزایی اقدامات

  • چشم‌اندازها یا سناریوها نوعی از تصویرهایی است که به صورت آگاهانه یا ناآگاهانه در ذهن مردم ایجاد می‌گردد.

  • مثال: چشم‌انداز سفر به ماه ژول‌ ورن- تصویر آمریکای امن در فیلم‌های هالیوودی


4865281

آینده‌نگاری

Foresight


4865281

تعريف آينده نگاري

فرآيندي سيستماتيك، مشاركتي و گردآورنده ادراكات آينده است،كه چشم اندازي ميان مدت تا بلند مدت را با هدف اتخاذ تصميمات روزآمد و بسيج اقدامات مشترك بنا مي‌سازد.

Gaveagan,2001


4865281

5cكاركردهايآينده نگاري

هدفمشترك

ارتباطات

تمايل به

مساعدت عملي

1. كاركرد ارتباطيCommunication

  • احياء و ترميم حلقه هاي ارتباطي (Linkage) سيستم

  • ايجاد به خلق زباني جديد (زبان مشترك ميان بازيگران)

    هر علم زبان تخصصي (PRIVATE LANGVAGE) خود را دارد.

    مسایل دارای وجوه متفاوتی هستند، و تقسیم‌بندی جاری ناقض کل‌گرایی

    2.تمركز بلند مدتConcentration on the longer term

    عمر كوتاه دولت ها،مجالس قانونگذار ،سياست گذاران و..

    در اثر روش هاي دموكراتيك


4865281

5cكاركردهايآينده نگاري (ادامه)

3. هماهنگيCoordination

جلوگیری از پيش رفتن به سمت بوروكراتيزه كردن سيستم

ساختارهاي مكانيكي ، ساختارهاي ارگانيك (organic)،

روابط خارج از تقسیم‌کار اداری

4. هم راييConsensus

بحران مشروعيت پيش روي نظام اداري يا تصميم گيري دولتي

اجماع مشروعیت اجرایی به همراه می‌آورد.


4865281

5cكاركردهايآينده نگاري (ادامه)

5. تعهد Commitment

  • تعهد برآمده از چهار c قبلي

  • تعهد برآمده از انتشار نتايج

    تاکید بر فرآیند در مقابل محصول


4865281

آیا می‌توان تنها از آینده‌نگاری سایر کشورها استفاده نمود؟

  • وضعيت و بافت هر جامعه متفاوت است.

  • آينده‌هاي مطلوب هر جامعه متفاوت است.

  • شبکه‌هاي درگير ، بازيگران و ذي‌نفعان هر جامعه در تحقق متفاوت است.

  • ارتباطات، هماهنگي، ايجاد اجماع، توجه به آينده بلندمدت، تعهد و ادراك معني از مهمترين نتايج آينده‌نگاري است که در خلال فرآيند اجراي آن به‌دست مي‌آيد و نمي‌توان از نتايج ديگران بهره برد يا آن را خريداري نمود.


4865281

معرفی تعدادی از روشها


4865281

سناریوها

Scenario Planning


4865281

سناریو

  • سناریوها داستان ها، تصاویر و یا طرح هایی درباره ی چگونگی آشکار شدن آینده هستند. آن ها داستان هایی هستند که تشریح کننده ی گستره ای از گذرگاه ها از زمان حال به آینده هستند.

  • سناریوهای خوب ریشه در گذشته و حال دارند و مهیا کننده ی تعابیر حوادث مربوط به گذشته و حال هستند که به سمت آینده پیش برده شده اند.

  • واژه سناريو از دنياي تئاتر و سينما گرفته شده است.


4865281

نمونه هایی از سناریوها

دو نیروی پیشران را که عدم قطعیت و اهمیت بالا دارند انتخاب کرده و ماتریس 2*2را تشکیل می دهیم.

3 مثال:

رقابت

رقابت منطقه‌ای

جهانی‌شدن فراگیر

جهانی‌شدن

منطقه‌گرایی

جهان پسا قطبی

جهانی‌شدن نابودگر

درگیری


4865281

نمونه هایی از سناریوها

3

1

رویکرد

برون‌گرا

5

4

2

دنیای جهانی شده

رویکرد

درون‌کرا

رویکرد منطقه‌ای

دنیای ملی‌گرایانه

6

7

عرضه‌گرا

تقاضا گرا


4865281

برنامه‌ریزی بر پایه فرض

Assumption Based Planning


4865281

برنامه‌ریزی بر پایه فرض در یک نگاه

در همه برنامه ها - از برنامه سینما و پیک نیک رفتن گرفته تا برنامه های یک ارتش بزرگ - فرضهائی درباره آینده وجود دارند

رخدادهای باورکردنی

علائم هشدار

1

2

3

برنامه

فهرست همه فرضها

فرضهای باربر آسیب پذیر

اقدامات شکل دهنده

4

اقدامات بیمه کننده

فرضهای نقض شده

5


4865281

شناخت و طبقه‌بندی انواع فرضها

درخت انواع فرضها

فرضها

مشکل ها

راه حل ها

ضمنی

صریح

رسیدگی نشده

رسیدگی شده

غیر باربر

باربر

آسیب ناپذیر

آسیب پذیر

یک سویه

دو سویه


4865281

شناسائی و استخراج فرضها

منابع استخراج فرضها:

اسناد برنامه

افراد برنامه ریز

چهار تکنیک کلیدی برای شناسائی و استخراج فرضها:

تعریف داستان طولانی برنامه

جست و جوی افعال زمان آینده و نیز عبارت های باید و بایستی در اسناد برنامه

عقلائی سازی برنامه

پرسیدن سوال های خبرنگاران


4865281

شناسائی و استخراج فرضیه‌ها

عقلائی‌سازی برنامه

  • هدف عمده عقلائی سازی برنامه شناسائی فرضهای ضمنی است

  • استفاده از پیوند منطقی و عقلانی بین وضعیت آینده و اقدامات کنونی به منظور آشکار سازی فرضهای ضمنی

برنامه

فرضها

اقدام ها


4865281

تفکر ارزشی Value-Focused Thinking


Value focused thinking

تفکر ارزشی چیست؟Value-Focused Thinking

  • ارزش یعنی آنچه برای مهم است؛ ارزش ها همان اصول ارزیابی هستند که از آنها برای ارزیابی پیامدهای بالفعل و بالقوه اقدام و عدم اقدام، گزینه های پیشنهادی و تصمیم ها استفاده می کنیم.

  • ارزش ها از جنس معیارها، سنجه ها و اهداف هستند و شامل اصول اخلاقی، رهنمودها، اولویت ها، مطلوب ها و غیره می شوند.

  • در هر تصمیم گیری، ارزش ها اهمیت بنیادی دارند و گزینه ها فقط ” ابزاری“ برای تحقق ارزش ها هستند. بنابراین هنگام تفکر باید نخست بر ارزش ها تمرکز کرد و نه بر گزینه هائی که احتمالا این ارزش ها را محقق می سازند.

  • شعار تفکر ارزشی: اول ارزش ها و بعد گزینه ها

  • تفکر ارزشی اساسا از دو فعالیت تشکیل می شود:

  • نخست درباره چیستی خواسته هایمان تصمیم می گیریم و سپس چگونگی تحقق آنها را مشخص می کنیم.


4865281

مجموعه همه اهداف

بنیادی

به خودی خود مهم است. اهمیت آن چرائی ندارد.

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

هدف

چرا این هدف مهم است؟

مقطعی

به خاطر تاثیری که بر یک هدف دیگر می گذارد اهمیت دارد.


4865281

شبکه اهداف مقطعی – نهائی

(قضاوت های مبتنی بر واقعیت ها)‏

فقط متخصصان و کارشناسان

سلسله مراتب اهداف بنیادی

(قضاوت های مبتنی بر ارزش ها)‏

عامه مردم و همه ذی نفعان

اولین هدف بنیادی

دومین هدف بنیادی

سومین هدف بنیادی

چهارمین هدف بنیادی

پنجمین هدف بنیادی

1

14

2

13

12

5

3

8

6

4

11

7

9

15

10

16


4865281

ره‌نگار تکنولوژی

زمان

از نظر مفهومی:

  • پیش‌بینی

  • برنامه‌ریزی

    از نظر ساختاری:

  • لایه‌ها

  • افق زمانی

M2

M1

بازار

P3

P1

P2

محصول

P4

T2

T1

تكنولوژي

T4

T3

RD1

RD2

RD4

RD6

تحقيق و توسعه

(R&D)

RD5

RD3

سرمايه گذاري / منابع مالي

زنجيره تأمين

منابع

كاركنان / مهارت ها


4865281

اشاره: چرخه عمر تکنولوژی

محدودیت‌های تکنولوژیک

پیشرفت‌های کند، نزدیکی به محدودیت

Critical Dimension

منطقه پیشرفت حداکثر

Critical dimension

necessary for functionality

حرکت کند در آغاز

Time


4865281

اشاره: چرخه عمر تکنولوژی

Critical Dimension

تکنولوژی قدیمی

تکنولوژی نوظهور

Time


4865281

اشاره: چرخه عمر تکنولوژی

Critical Dimension

Emergent

technology

Time


4865281

اشاره: چرخه عمر تکنولوژی

مدل Fisher-Pry & Gompretz:F = ½ (1 + tanh a (t - to))

تولید

بازار

تحقیقات

Critical Dimension

استفاده

Time


Cross impact analysis

تحليل اثرات متقاطعCross-Impact Analysis

سرمایه‌گذاری

3

2

1

1

منابع انسانی

امنیت

3

2

2

رشد اقتصادی

1

3


Cross impact analysis1

تحليل اثرات متقاطعCross-Impact Analysis

به عنوان مثال :

اگر مطالعه ای درباره موضوعی باشدکه 4 رويداد آتی در آن شناسايی شده اند، ماتريس اثرات متقابل آن می تواند بصورت زير باشد :


4865281

پارادایم جدیدتر: روشها و ابزارها

الف) روشهاي علي – معلولي

ب) روش هاي تحليل روند

ج)استفاده از نظرات خبرگان

x1

y

X2

.

.

xn


4865281

معیارهای انتخاب روش در یک برنامه آینده‌نگاری

  • در دسترس بودن منابع (زمان، منابع مالی، نیروی انسانی، اطلاعات، ...)

  • مشارکت‌کنندگان مطلوب (خبرگان، تسهیل‌کنندگان، ..)

  • مناسب بودن حهت ترکیب با سایر روش‌ها

  • خروجی‌های مطلوب از برنامه آینده‌نگاری

  • کمی/ کیفی بودن نتایج یا هنجاری و اکتشافی بودن برنامه

  • قابلیت روش‌شناسی در سازمان یا دسترسی به قابلیت‌ها

  • تکمیل یکدیگر

  • متناسب بودن با سایر ویژگی‌های برنامه مانند: افق زمانی، حوزه مورد بحث، ..)


Methods

Methods

Creativity

Creativity

Wild cards

Science fiction

Gaming-simulation

Essays / Scenario writing

Genius forecasting

Role Play/Acting

Backcasting

Brainstorming

Relevance trees / Logic charts

Scenario workshop

Roadmapping

Delphi

SWOT analysis

Citizen Panels

Expertise

Morphological analysis

Interaction

Expert Panels

Conferences / Seminars

Multi-criteria

Voting / Polling

Key/Critical technologies

Quantitative Scenarios/SMIC

Stakeholders Mapping

Interviews

Benchmarking

Cross-impact

System/Structural analysis

Modelling

Patent analysis

Bibliometrics

Scanning

Extrapolation

Qualitative (17)

Literature review

Semi-quantitative (10)

Indicators

Quantitative (6)

R. Popper (2006)

Evidence


4865281

Wild cards

Delphi

SWOT analysis

Citizen Panels

Expert Panels

Sequencing methods – example 1

Methodology

1

Scanning

Delphi

Wild Cards

Citizen panels

Expert panels

Scanning

SWOT


4865281

Brainstorming

Roadmapping

Delphi

SWOT analysis

Scanning

Sequencing methods – example 2

Methodology

2

Scenarios

Essays / Scenario writing

Roadmaps

Delphi

SWOT

Scanning

Brainstorming


Robust planning

برنامه‌ریزی پابرجاRobust Planning

استراتژی پابرجا

1- تولید فضای سناریوها

2- به آزمون کشیدن استراتژی‌ها در آینده

3- تقویت و غنا بخشیدن به استراتژی‌ها

و تولید استراتژی‌های پابرجا

استراتژی

فضای سناریوها

سناریو


4865281

مراجع:

  • علیزاده، عزیز، وحیدی مطلق، وحید، ناظمی، امیر، ”سناریونگاری یا برنامه ریزی برپایه سناریوها“، تهران: موسسه مطالعات بین المللی انرژی، 1387

  • ناظمی، امیر، قدیری، روح الله، ”آینده نگاری: از مفهوم تا اجرا“، تهران: مرکز صنایع نوین، 1385

  • کینی، رالف، ترجمه وحید وحیدی مطلق، ” تفکر ارزشی: راهی به سوی تصمیم گیری خلاق“، تهران: موسسه فرهنگی انتشاراتی کرانه علم، 1381


  • Login