Kulturna dobra
Sponsored Links
This presentation is the property of its rightful owner.
1 / 39

KULTURNA DOBRA PowerPoint PPT Presentation


  • 159 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

KULTURNA DOBRA. Doc dr Predrag Cvetičanin 19 . f ebruar 201 4. KULTURNA DOBRA.

Download Presentation

KULTURNA DOBRA

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


KULTURNA DOBRA

Doc dr Predrag Cvetičanin

19. februar 2014


KULTURNA DOBRA

  • Kulturna dobra su tvorevine koje su nastale i nastaju kao izraz materijalne i duhovne kulture jednog čoveka, grupe ili naroda i imaju svojstva koja zadovoljavaju neke od ljudskih potreba u sferi kulturnih potreba - estetski doživljaj, saznanje,informisanje, komuniciranje


KULTURNA DOBRA

  • U zavisnosti od fizičkih, umetničkih, kulturnih istorijskih svojstava, kao i u zavisnosti od mogućnosti turističke prezentacije, kulturna dobra se mogu podeliti u više grupa:

  • arheološka nalazišta;

  • dela sa spomeničkim i umetničkim svojstvima: dela arhitekture, dela slikarstva i vajarstva, primenjeneumetnosti…

  • prostorne kulturno-istorijske celine (stara jezgra gradova, značajnije seoske ambijentalne celine i etno-parkovi, manastirske celine, srednjovekovni gradovi i utvrđenja);


KULTURNA DOBRA

4. znamenita mesta ili spomen-obeležja;

5. folklorno nasleđe - zgrade i prostori narodnog neimarstva, ostvarenja materijalnog i duhovnog narodnog stvaralaštva;

6. manifestacione vrednosti;

7. ustanove kulture (muzeji i galerije, kulturni centri, itd.).


I ARHEOLOŠKA NALAZIŠTA

  • 1. Arheološka nalazišta su delovi zemljišta na kojima se nalaze otkriveni i potpuno ili delimično iskopani, konzervirani i uređeni ostaci nepokretnih objekata, kao i pokretni predmeti iz ranijih istorijskih perioda.

  • Najčešće se za najvrednije pokretnepredmete i delove objekata pristupa odnošenju u prostorije muzeja, gde se može ostvariti najbolja zaštita. Ostaci koji se ne mogu pomerati ostaju «in-situ», na licu mesta i tamo se konzerviraju.

  • Viminacijum (http://www.viminacium.org.rs).

  • Gamzigrad (Felix Romuliana) http://www.youtube.com/watch?v=bYouvLh8x6Y


II DELA SA SPOMENIČKIM I UMETNIČKIM SVOJSTVIMA

  • U zavisnosti od vrste umetnosti čiji su produkt, sva ova dela se mogu razvrstati u tri podgrupe:

  • dela arhitekture - objekti i njihove celine,

  • dela likovnih umetnosti - slikarstva, vajarstva i primenjenih umetnosti,

  • ostvarenja dramske, muzičke ili filmske umetnosti


II A. DELA ARHITEKTURE

  • Dela arhitekture mogu biti: dvorci, palate, gradske kuće, vile, koje se nalaze u okviru gradova, u banjskim mestima, ili dvorci u Vojvodini van gradova, koji bi mogli biti vrlo atraktivni za posetioce.

  • Ukoliko su rađena kao tipična za određen arhitektonski stil, dela arhitekture mogu predstavljati privlačan motiv za turističke obilaske ili boravak turista.

  • Pozitivan primer Velika Britanija


II B DELA SLIKARSTVA I VAJARSTVA

  • Dela slikarstva i vajarstva su još brojnija, međutim za turizam su ona skoro uvek dopunski motiv turističke posete, sem u izuzetnim slučajevima, kao što su dela vrhunskih slikara svetskog glasa.

  • Slikarstvo teško može biti samostalan motiv turističkih kretanja, međutim, mora se i može pronaći put da se ta dela glasnije i interesantnije pokažu znatiželjnim postiocima, kao na primer: pokretne povremene tematske izložbe, bijenale, popularizacija preko grafičkih propagandnih sredstava, slikarske kolonije.


III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Ova grupa kulturnih dobara je najbrojnija i najpogodnija za turističku valorizaciju i prezentaciju.

  • Samim tim što su to prostori, dakle veće celine, kompleksi zgrada, sa okolnim ambijentom, ali i brojnim ostvarenjima unutar tih prostora, to omogućuje bolju uočljivost, prepoznatljivost za posetioce


III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Prostorne kulturno-istorijske celine možemo podeliti u sledeće grupe:

  • stara jezgra gradova,

  • seoske arhitektonske celine,

  • ostale ambijentalne celine,

  • manastirske celine,

  • srednjovekovni gradovi i utvrđenja.

  • kulturni pejzaži


III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Stara jezgra gradova su vrlo omiljeno mesto boravka turista, mesta dešavanja trgovine, kulture, susreta i zabave ljudi. U današnje doba traganja za stalno novim idejama za turistički boravak, gradovi su povratili svoju moć privlačenja i atraktivnost. Mali gradovi i centri velikih gradova imaju posebanznačaju tome.


III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Seoske arhitektonske celine - nastale u nekadašnjim selima, danas varošicama ili gradovima, kao rezultat originalnog narodnog neimarstva koje je imalo svoj specifičan umetnički izraz, tako prepoznatljiv za naše krajeve. I upravo ta prepoznatljivost je onaj momenat koji im daje i poseban turistički značaj i za strane posetioce.


III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Ostale ambijentalne celine (čaršije, trgovačke ulice, bazari, pijace, kuće u kojima su živeli značajni ljudi ili se dogodili značajni događaji)su uvek vrlo privlačno mesto za znatiželjne posetioce, koji u tim prostorima upoznaju život običnog čoveka, tako specifičan u svakoj regiji ili zemlji.


III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Manastirske celine - grupa kulturnih dobara koja sigurno zaslužuje, i moramo reći i uživa, poseban tretman u kulturološkoj, ali i turističkoj valorizaciji i prezentaciji. Brojni manastiri u Srbiji, nastajali od 9. do 18. veka, uvek su nosili pečat ne samo specifične umetnosti tog vremena, nego i ukupnog kulturnog stvaralaštva pojedinaca i naroda.


III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • e) Srednjovekovni gradovi i utvrđenja - još jedna grupa kulturnih dobara na koju se vrlo često zaboravlja i čija ostvarenja do danas nisu našla odgovarajuće mesto u turističkoj valorizaciji i prezentaciji kod nas.

  • Postoje brojni primeri u Francuskoj, naročito Engleskoj, koji su od starih dvoraca i utvrđenja napravili prave kulturne i turističke centre


III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Kulturni pejzaži- Neumorna istraživanja UNESCO-a, i stalna borba na zaštiti prirode i kulturne baštine, od 1992. godine proizvela je i postojanje još jedne liste UNESCO-a- Liste kulturnih pejzaža, koja trenutno sadrži relativno mali broj kulturnih pejzaža u svetu (po podacima iz 2001. godine oko 20-tak u celom svetu), a ni jedan kod nas.

  • Osim toga što složenim i stalnim načinom sjedinjuju kulturno i prirodno, kulturni pejzaži se višestruko razlikuju od dobara sa Liste svetske baštine. Po definiciji su veća prostranstva od strogo spomeničkih celina.


IV ZNAMENITA MESTA ILI SPOMEN OBELEŽJA

  • Ova grupa kulturnih dobara obuhvata prostore i objekte od posebnog značaja za istoriju naroda i predstavlja tipične spomenike, koji pojedinačno ili u grupama ukazuju na značajne događaje, ličnosti i mesta. To su: spomen groblja i pojedinačni spomenici ili spomeničke celine (memorijalna mesta).

  • Pojedina memorijalna mesta imaju i značaj za evropsku istoriju i predstavljaju velike komplekse lepo osmišljenog i uređenog prostora.

  • Njihova turistička valorizacija i prezentacija se može obogatiti raznovrsnim odgovarajućim manifestacijama ili scenskim prikazima


V FOLKLORNO NASLEĐE

  • Pod folklorom se podrazumeva narodna umetnost koja se spontano razvija kao deo tradicionalne materijalne i duhovne kulture.

  • Po specifičnosti nastanka i osnovnim karakteristikama, ova dobra mogu biti:

  • zgrade i prostori narodnog neimarstva

  • ostvarenja materijalne i duhovne kulture stvaralaca iz naroda - nošnje, muzika, igra, “naivno” slikarstvo i vajarstvo

  • ostvarenja tehničke kulture naroda - stari zanati


V FOLKLORNO NASLEĐE

  • Mogućnosti turističke prezentacije folklornog stvaralaštva su brojne: različite kulturne manifestacije, priredbe i smotre folklora, kao što su: Kosidba na Rajcu, Dužijanca u Subotici, Dani ludaje u Kikindi, različite setvene, žetvene svečanosti, dani berbe (grožđa, voća), viteške igre.

  • Takođe se mogu organizovati izložbe starih zanata, uređenje starih čaršija sa oživljenim zanatima.

  • Etno-parkovi su celovit i sveobuhvatan način prezentacije ukupnog folklornog stvaralaštva i svojevrsni muzeji pod vedrim nebom. Poznati su u zemljama Skandinavije, Rumuniji, Mađarskoj ili Bugarskoj, ali mi ih još uvek imamo malo.


VI MANIFESTACIONE VREDNOSTI

  • Ova grupa kulturnih ostvarenja je vrlo raznovrsna, ali obuhvata u principu sva ona ostvarenja koja se prikazuju na sceni. To su:

  • ostvarenja savremene scenske i filmske umetnosti ,

  • predstave, priredbe i festivali, kao oblik prikazivanja ostvarenja drugih umetnosti,

  • kulturne i zabavne manifestacije različite sadržine, odgovarajućeg kulturnog nivoa,

  • poslovne manifestacije i sajmovi,

  • sportske manifestacije.


VII USTANOVE KULTURE SA SVOJIM AKTIVNOSTIMA

  • Ustanove kulture nisu same po sebi kulturna dobra, ali svojim aktivnostima oni stvaraju nova dobra koja imaju posebno mesto u prezentaciji kulturnih dobara neke regiije. To su:muzeji, galerije I kulturni centri.

  • Bez obzira da li su opšteg karaktera (kao nacionalni, zavičajni ili narodni muzeji) ili specijalizovani muzeji sa tematskim zbirkama i izložbama, muzeji predstavljaju vrlo omiljeno mesto u turističkoj ponudi nekog mesta.

  • Muzeji su uostalom u svetu mesta sa najvećim brojem evidentiranih posetilaca, od svih kulturnih dobara.


ZAŠTITA, UREĐENJE, REVITALIZACIJA KULTURNIH PROSTORA

Doc dr Predrag Cvetičanin

19. februar 2014


ŽIVOTNI CIKLUS KULTURNIH PROSTORA

  • Osnovni uzroci uništavanja, rušenja ili propadanja spomenika kulture jesu prirodni činioci i ljudski ili društveni faktorI.

  • Prirodni faktori

  • Vrsta materijala od kojeg su izgrađeni objekti i prostori

  • Klimatski faktori

  • Prirodne nepogode – kiše, poplave

  • Prirodne katastrofe - zemljotresi, vulkani


ŽIVOTNI CIKLUS KULTURNIH PROSTORA

  • Društveni faktori

  • Spontane aktivnosti – preseljavanje, napuštanje prostora i prepuštanje prirodnom propadanju

  • Neznanje – premazivanje, nestručna rekonstrukcija, promena namene, preslikavanje...

  • Neprijateljstvo – promena namene, doziđivanje, nasilno rušenje, krađa delova, ratovi

  • Nekultura – grebanje, urezivanje imena, otkidanje delova, lomljenje, poklanjanje i prodaja


ZAŠTITA KULTURNIH DOBARA

  • Međutim, počev još od kasnijih godina srednjeg veka, istovremeno sa podizanjem novih spomenika počela je, najpre stidljivo, a zatim sve glasnije aktivnost na zaštiti i čuvanju spomenika kulture.

  • Najveći broj arheoloških nalazišta i ostaci starih vremena su ponovo «otkriveni» počev od XVII veka, kada su brojni istraživači i naučnici otkrivali stare iskopine drevnih civilizacija (Egipta, Mesopotamije, stare Grčke, starog Rima itd), a najobimniji radovi na rekonstrukciji pa i oživljavanju ovih prostora su se događali u vreme neoklasicizma počev od kraja XIX veka i to se dešava sve do današnjih dana.


ZAŠTITA KULTURNIH DOBARA

  • Zaštita kulturnih dobara je pojam koji podrazumeva na samo zaštitu postojećeg stanja kulturnih dobara, već podrazumeva i sve moguće intervencije na ovim dobrima u cilju njihove obnove, poboljšanja, boljeg korišćenja, jednom rečju približavanja ljudima.

  • Sve države preduzimaju pravno regulisanje zaštite najvrednijih kulturnih dobara svih vrsta i svrstavaju ih u određene kategorije zaštite u zavisnosti od društvenog, istorijskog ili kulturnog značaja za državu i društvo.


NACIONALNI INTERES ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Državni (nacionalni) interes zaštite kulturnih dobara podrazumeva sledeće aktivnosti:

  • Zakonska regulacijapotrebe,obaveze, postupaka i nadležnosti rezultat čega je donošenje Zakona o zaštiti kulturnih dobara

  • Formiranje institucijakoje prate realizaciju, vode akcije, istražuju, prate registar kulturnih dobara. Skoro u svim zemljama su osnovani Zavodi za zaštituspomenika kulture, na različitim nivoima – gradski, regionalni, državni, pa i u našoj zemlji.


MEĐUNARODNI INTERES ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Međunarodni interes zaštite kulturnih dobara ima za cilj istraživanje, pronalaženje i evidentiranje najznačajnijih kulturnih dobara koji su od međunarodnog ili svetskog značaja. U tom cilju UNESCO (http://www.unesco.org/new/en/unesco/) vodi Registar svetske kulturne baštine po svim kategorijama.

  • Osim registrovanja, zadatak svetske organizacije je i vođenje brige o objektima svetske baštine, davanje stručne i finansijske pomoći, izrada projekata revitalizacije i zaštite, donošenje pravnih sporazuma, različitih Konvencija i drugih propisa kojima pristupaju sve one zemlje koje imaju isti interes u očuvanju svetske baštine.


TEHNIKE I POSTUPCI ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Osnovne tehnike i postupci na zaštiti kulturnih dobara su:

  • Konzervacija - zaustavljanje toka propadanja spomenika kulture u stanju u kojem se našao spomenik u momentu kada je doneta odluka o zaštiti. Konzervacija se najčešće izvodi u međuvremenu odlučivanja da li će se pristupiti nekim drugim intervencijama ili u pre stvaranja ideje kako i sa kojom namenom revitalizovati ostatke objekata i prostora.


TEHNIKE I POSTUPCI ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Restauracija (obnova) - obnova pojedinih delova, onakvi kakvi su bili, a kod kojih je vremenom vršena izmena. Obnova je vrlo često rizična, jer se postavlja pitanje mogućnosti adekvatne obnove u potpuno promenjenim uslovima.

  • Inovatori i neke teorije zastupaju ideju neobnavljanja objekata, jer se ona čini kao imitacija i gubljenje originalnosti. Ti stručnjaci više zastupaju ideju osavremenjavanja i jasnog razdvajanja starih od novih delova prostora i objekata.


TEHNIKE I POSTUPCI ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Rekonstrukcija - potpuno obnavljanje, čak i izgradnja spomenika na nivo kakav je bio. Odluka o rekonstrukciji se donosi kada se radi o zaista izuzetnim autentičnim primerima čistih stilova i visokih vrednosti za kulturu i civilizaciju.

  • Poneki stručnjaci smatraju da je rekonstrukcija «prevara», jer niti je ono što je nekada bilo niti je novo. No svakako joj se često pristupa, a posetioci gradova često i ne primete da li jeste ili nije izvršena rekonstrukcija.

  • Velika većina danas velelepnih istorijskih građevina i spomenika su u suštini rekonstrukcije.


TEHNIKE I POSTUPCI ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Revitalizacija (oživljavanje) - je specifičan i vrlo savremen način zaštite spomenika koji se direktno odražava na bolje korišćenje, izgled, a sastoji se u kreiranju čitavog niza aktivnosti (muzejskih postavki, povremenih izložbi, scenskih predstava i drugih kulturnih događanja), koje sve imaju za cilj prikazivanje života kulturnog dobra iz vremena njegovog aktivnog postojanja do danas.


TEHNIKE I POSTUPCI ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Postoje i drugi mogući zahvati u istorijskoj sredini koji se preduzimaju u cilju očuvanja kulturnih dobara i njihovog vrednovanjau savremenom životu.

  • Jedan od takvih postupaka je i izmeštanje spomenika sa prvobitne lokacije, a koje je neophodno zbog izuzetnih društveno opravdanih razloga.

  • Primer je izmeštanje spomenika kulture Đerdapa - Trajanove table, Lepenskog vira, koje je bilo "nužno", po savremenim potrebama i shvatanjima, radi izgradnje hidroelektrane Đerdap.


TURISTIČKA VALORIZACIJA I UREĐENJE KULTURNIH PROSTORA

  • Turistička valorizacija ima za cilj ocenu vrednosti svih onih elemenata koji doprinose boljoj zaštiti i turističkoj prezentaciji nekog kulturnog prostora.

  • Osnovni elementi koji se vrednuju tokom postupka turističke valorizacije su turističko-geografski položaj, umetničke vrednosti, turistička atraktivnost i prepoznatljivost, zatim izgrađenost i opremljenost prostora i uklopljenost u turističko bogatstvo.


TURISTIČKA VALORIZACIJA I UREĐENJE KULTURNIH PROSTORA

  • Međutim vrlo često zaboravljen elemenat analize i turističke valorizacije je turistička vrednost ambijenta prostora, koja je bitna pretpostavka turističke valorizacije jer dopunjuje osnovne umetničke vrednosti.

  • Vrednuju se:

  • vrsta geografskog prostora,

  • raznolikost,

  • očuvanost i

  • uređenost ambijenta


OSNOVNI PRINCIPI UREĐENJA KULTURNIH PROSTORA

  • Prilikom uređenja i pripremanja kulturnih prostora za posetioce kulturni prostori dobijaju različite sadržaje, objekte, infrastrukturu i na taj način se približavaju potrebama.

  • Medjutim, ima i primera kada upravo to dodatno uređenje, opremanje i prilagođavanje potrebama posetilaca narušava osnovne vrednosti.

  • Upravo u cilju izbegavanja grešaka i uništenja osnovnih vrednosti, u krajnjoj instanci, stručnjaci su postavili osnovne principe kojih se treba pridržavati prilikom uobličavanja, opremanja i uređenja kulturnih prostora.


OSNOVNI PRINCIPI UREĐENJA KULTURNIH PROSTORA

  • Neosporno je da prilikom uobličenja bilo kog spomeničkog prostora osnovniprincip mora biti da ta celina što više i što ubedljivije govori o svojim osnovnim vrednostima, o životu kroz koji je prošla, doprinoseći tako i zadovoljenju kulturnih, pa, prema tome, i turističkih potreba današnjice.

  • Drugi princip je da je zaštićenim prostornim celinama neophodno sačuvati osobena obeležja koja im pružaju prirodno-geografske odlike i urbano-spomeničke vrednosti, a ljudima u takvim sredinama obezbediti nesmetan život.


TURISTIČKO UREĐENJE KULTURNIH PROSTORA

  • Osnovni koraci koje treba učiniti u cilju kompleksnog uređenja i zaštite prostora kulturno-istorijskih celina jesu:

  • 1. Obeležavanje spomenika. Do spomeničkih prostora je pre svega neophodno doći - jasno obeleženim putevima i do jasno obeležene zone u koju se ne može ući vozilima.

  • Oni, takođe treba da govore o sebi, o svojim vrednostima. Te osobenosti moraju na pogodnom mestu biti napisane, prikazane i objašnjene uz odgovarajuću dokumentaciju, uključujući i onu koja ilustruje zaštitne zahvate.


TURISTIČKO UREĐENJE KULTURNIH PROSTORA

  • Pored likovnih i pisanih priloga savremena obrada spomenika koristi se i zvučnim i svetlosnim sredstvima kojima se u svetu postižu raznovrsni veoma efektni doživljaji vrhunskog stepena kulture.

  • Turistima, međutim nedostaju uređeni prostori u okviru spomenika za prijatan boravak ljudi, gde bi se mogli kraće ili duže odmoriti, nahraniti i uživati u određenom ambijentu,

  • Kompletno uređenje spomeničkih prostora u smislu vraćanja ambijentalnih autohtonih svojstava, autohtonog pejzažnog i hortikulturnog izgleda


  • Login