Kulturna dobra
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 39

KULTURNA DOBRA PowerPoint PPT Presentation


  • 114 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

KULTURNA DOBRA. Doc dr Predrag Cvetičanin 19 . f ebruar 201 4. KULTURNA DOBRA.

Download Presentation

KULTURNA DOBRA

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Kulturna dobra

KULTURNA DOBRA

Doc dr Predrag Cvetičanin

19. februar 2014


Kulturna dobra1

KULTURNA DOBRA

  • Kulturna dobra su tvorevine koje su nastale i nastaju kao izraz materijalne i duhovne kulture jednog čoveka, grupe ili naroda i imaju svojstva koja zadovoljavaju neke od ljudskih potreba u sferi kulturnih potreba - estetski doživljaj, saznanje,informisanje, komuniciranje


Kulturna dobra2

KULTURNA DOBRA

  • U zavisnosti od fizičkih, umetničkih, kulturnih istorijskih svojstava, kao i u zavisnosti od mogućnosti turističke prezentacije, kulturna dobra se mogu podeliti u više grupa:

  • arheološka nalazišta;

  • dela sa spomeničkim i umetničkim svojstvima: dela arhitekture, dela slikarstva i vajarstva, primenjeneumetnosti…

  • prostorne kulturno-istorijske celine (stara jezgra gradova, značajnije seoske ambijentalne celine i etno-parkovi, manastirske celine, srednjovekovni gradovi i utvrđenja);


Kulturna dobra3

KULTURNA DOBRA

4. znamenita mesta ili spomen-obeležja;

5. folklorno nasleđe - zgrade i prostori narodnog neimarstva, ostvarenja materijalnog i duhovnog narodnog stvaralaštva;

6. manifestacione vrednosti;

7. ustanove kulture (muzeji i galerije, kulturni centri, itd.).


I arheolo ka nalazi ta

I ARHEOLOŠKA NALAZIŠTA

  • 1. Arheološka nalazišta su delovi zemljišta na kojima se nalaze otkriveni i potpuno ili delimično iskopani, konzervirani i uređeni ostaci nepokretnih objekata, kao i pokretni predmeti iz ranijih istorijskih perioda.

  • Najčešće se za najvrednije pokretnepredmete i delove objekata pristupa odnošenju u prostorije muzeja, gde se može ostvariti najbolja zaštita. Ostaci koji se ne mogu pomerati ostaju «in-situ», na licu mesta i tamo se konzerviraju.

  • Viminacijum (http://www.viminacium.org.rs).

  • Gamzigrad (Felix Romuliana) http://www.youtube.com/watch?v=bYouvLh8x6Y


Ii dela sa spomeni kim i umetni kim svojstvima

II DELA SA SPOMENIČKIM I UMETNIČKIM SVOJSTVIMA

  • U zavisnosti od vrste umetnosti čiji su produkt, sva ova dela se mogu razvrstati u tri podgrupe:

  • dela arhitekture - objekti i njihove celine,

  • dela likovnih umetnosti - slikarstva, vajarstva i primenjenih umetnosti,

  • ostvarenja dramske, muzičke ili filmske umetnosti


Ii a dela arhitekture

II A. DELA ARHITEKTURE

  • Dela arhitekture mogu biti: dvorci, palate, gradske kuće, vile, koje se nalaze u okviru gradova, u banjskim mestima, ili dvorci u Vojvodini van gradova, koji bi mogli biti vrlo atraktivni za posetioce.

  • Ukoliko su rađena kao tipična za određen arhitektonski stil, dela arhitekture mogu predstavljati privlačan motiv za turističke obilaske ili boravak turista.

  • Pozitivan primer Velika Britanija


Ii b dela slikarstva i vajarstva

II B DELA SLIKARSTVA I VAJARSTVA

  • Dela slikarstva i vajarstva su još brojnija, međutim za turizam su ona skoro uvek dopunski motiv turističke posete, sem u izuzetnim slučajevima, kao što su dela vrhunskih slikara svetskog glasa.

  • Slikarstvo teško može biti samostalan motiv turističkih kretanja, međutim, mora se i može pronaći put da se ta dela glasnije i interesantnije pokažu znatiželjnim postiocima, kao na primer: pokretne povremene tematske izložbe, bijenale, popularizacija preko grafičkih propagandnih sredstava, slikarske kolonije.


Iii prostorne kulturno istorijske celine

III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Ova grupa kulturnih dobara je najbrojnija i najpogodnija za turističku valorizaciju i prezentaciju.

  • Samim tim što su to prostori, dakle veće celine, kompleksi zgrada, sa okolnim ambijentom, ali i brojnim ostvarenjima unutar tih prostora, to omogućuje bolju uočljivost, prepoznatljivost za posetioce


Iii prostorne kulturno istorijske celine1

III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Prostorne kulturno-istorijske celine možemo podeliti u sledeće grupe:

  • stara jezgra gradova,

  • seoske arhitektonske celine,

  • ostale ambijentalne celine,

  • manastirske celine,

  • srednjovekovni gradovi i utvrđenja.

  • kulturni pejzaži


Iii prostorne kulturno istorijske celine2

III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Stara jezgra gradova su vrlo omiljeno mesto boravka turista, mesta dešavanja trgovine, kulture, susreta i zabave ljudi. U današnje doba traganja za stalno novim idejama za turistički boravak, gradovi su povratili svoju moć privlačenja i atraktivnost. Mali gradovi i centri velikih gradova imaju posebanznačaju tome.


Iii prostorne kulturno istorijske celine3

III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Seoske arhitektonske celine - nastale u nekadašnjim selima, danas varošicama ili gradovima, kao rezultat originalnog narodnog neimarstva koje je imalo svoj specifičan umetnički izraz, tako prepoznatljiv za naše krajeve. I upravo ta prepoznatljivost je onaj momenat koji im daje i poseban turistički značaj i za strane posetioce.


Iii prostorne kulturno istorijske celine4

III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Ostale ambijentalne celine (čaršije, trgovačke ulice, bazari, pijace, kuće u kojima su živeli značajni ljudi ili se dogodili značajni događaji)su uvek vrlo privlačno mesto za znatiželjne posetioce, koji u tim prostorima upoznaju život običnog čoveka, tako specifičan u svakoj regiji ili zemlji.


Iii prostorne kulturno istorijske celine5

III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Manastirske celine - grupa kulturnih dobara koja sigurno zaslužuje, i moramo reći i uživa, poseban tretman u kulturološkoj, ali i turističkoj valorizaciji i prezentaciji. Brojni manastiri u Srbiji, nastajali od 9. do 18. veka, uvek su nosili pečat ne samo specifične umetnosti tog vremena, nego i ukupnog kulturnog stvaralaštva pojedinaca i naroda.


Iii prostorne kulturno istorijske celine6

III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • e) Srednjovekovni gradovi i utvrđenja - još jedna grupa kulturnih dobara na koju se vrlo često zaboravlja i čija ostvarenja do danas nisu našla odgovarajuće mesto u turističkoj valorizaciji i prezentaciji kod nas.

  • Postoje brojni primeri u Francuskoj, naročito Engleskoj, koji su od starih dvoraca i utvrđenja napravili prave kulturne i turističke centre


Iii prostorne kulturno istorijske celine7

III PROSTORNE KULTURNO-ISTORIJSKE CELINE

  • Kulturni pejzaži- Neumorna istraživanja UNESCO-a, i stalna borba na zaštiti prirode i kulturne baštine, od 1992. godine proizvela je i postojanje još jedne liste UNESCO-a- Liste kulturnih pejzaža, koja trenutno sadrži relativno mali broj kulturnih pejzaža u svetu (po podacima iz 2001. godine oko 20-tak u celom svetu), a ni jedan kod nas.

  • Osim toga što složenim i stalnim načinom sjedinjuju kulturno i prirodno, kulturni pejzaži se višestruko razlikuju od dobara sa Liste svetske baštine. Po definiciji su veća prostranstva od strogo spomeničkih celina.


Iv znamenita mesta ili spomen obele ja

IV ZNAMENITA MESTA ILI SPOMEN OBELEŽJA

  • Ova grupa kulturnih dobara obuhvata prostore i objekte od posebnog značaja za istoriju naroda i predstavlja tipične spomenike, koji pojedinačno ili u grupama ukazuju na značajne događaje, ličnosti i mesta. To su: spomen groblja i pojedinačni spomenici ili spomeničke celine (memorijalna mesta).

  • Pojedina memorijalna mesta imaju i značaj za evropsku istoriju i predstavljaju velike komplekse lepo osmišljenog i uređenog prostora.

  • Njihova turistička valorizacija i prezentacija se može obogatiti raznovrsnim odgovarajućim manifestacijama ili scenskim prikazima


V folklorno nasle e

V FOLKLORNO NASLEĐE

  • Pod folklorom se podrazumeva narodna umetnost koja se spontano razvija kao deo tradicionalne materijalne i duhovne kulture.

  • Po specifičnosti nastanka i osnovnim karakteristikama, ova dobra mogu biti:

  • zgrade i prostori narodnog neimarstva

  • ostvarenja materijalne i duhovne kulture stvaralaca iz naroda - nošnje, muzika, igra, “naivno” slikarstvo i vajarstvo

  • ostvarenja tehničke kulture naroda - stari zanati


V folklorno nasle e1

V FOLKLORNO NASLEĐE

  • Mogućnosti turističke prezentacije folklornog stvaralaštva su brojne: različite kulturne manifestacije, priredbe i smotre folklora, kao što su: Kosidba na Rajcu, Dužijanca u Subotici, Dani ludaje u Kikindi, različite setvene, žetvene svečanosti, dani berbe (grožđa, voća), viteške igre.

  • Takođe se mogu organizovati izložbe starih zanata, uređenje starih čaršija sa oživljenim zanatima.

  • Etno-parkovi su celovit i sveobuhvatan način prezentacije ukupnog folklornog stvaralaštva i svojevrsni muzeji pod vedrim nebom. Poznati su u zemljama Skandinavije, Rumuniji, Mađarskoj ili Bugarskoj, ali mi ih još uvek imamo malo.


Vi manifestacione vrednosti

VI MANIFESTACIONE VREDNOSTI

  • Ova grupa kulturnih ostvarenja je vrlo raznovrsna, ali obuhvata u principu sva ona ostvarenja koja se prikazuju na sceni. To su:

  • ostvarenja savremene scenske i filmske umetnosti ,

  • predstave, priredbe i festivali, kao oblik prikazivanja ostvarenja drugih umetnosti,

  • kulturne i zabavne manifestacije različite sadržine, odgovarajućeg kulturnog nivoa,

  • poslovne manifestacije i sajmovi,

  • sportske manifestacije.


Vii ustanove kulture sa svojim aktivnostima

VII USTANOVE KULTURE SA SVOJIM AKTIVNOSTIMA

  • Ustanove kulture nisu same po sebi kulturna dobra, ali svojim aktivnostima oni stvaraju nova dobra koja imaju posebno mesto u prezentaciji kulturnih dobara neke regiije. To su:muzeji, galerije I kulturni centri.

  • Bez obzira da li su opšteg karaktera (kao nacionalni, zavičajni ili narodni muzeji) ili specijalizovani muzeji sa tematskim zbirkama i izložbama, muzeji predstavljaju vrlo omiljeno mesto u turističkoj ponudi nekog mesta.

  • Muzeji su uostalom u svetu mesta sa najvećim brojem evidentiranih posetilaca, od svih kulturnih dobara.


Za tita ure enje revitalizacija kulturnih prostora

ZAŠTITA, UREĐENJE, REVITALIZACIJA KULTURNIH PROSTORA

Doc dr Predrag Cvetičanin

19. februar 2014


Ivotni ciklus kulturnih prostora

ŽIVOTNI CIKLUS KULTURNIH PROSTORA

  • Osnovni uzroci uništavanja, rušenja ili propadanja spomenika kulture jesu prirodni činioci i ljudski ili društveni faktorI.

  • Prirodni faktori

  • Vrsta materijala od kojeg su izgrađeni objekti i prostori

  • Klimatski faktori

  • Prirodne nepogode – kiše, poplave

  • Prirodne katastrofe - zemljotresi, vulkani


Ivotni ciklus kulturnih prostora1

ŽIVOTNI CIKLUS KULTURNIH PROSTORA

  • Društveni faktori

  • Spontane aktivnosti – preseljavanje, napuštanje prostora i prepuštanje prirodnom propadanju

  • Neznanje – premazivanje, nestručna rekonstrukcija, promena namene, preslikavanje...

  • Neprijateljstvo – promena namene, doziđivanje, nasilno rušenje, krađa delova, ratovi

  • Nekultura – grebanje, urezivanje imena, otkidanje delova, lomljenje, poklanjanje i prodaja


Za tita kulturnih dobara

ZAŠTITA KULTURNIH DOBARA

  • Međutim, počev još od kasnijih godina srednjeg veka, istovremeno sa podizanjem novih spomenika počela je, najpre stidljivo, a zatim sve glasnije aktivnost na zaštiti i čuvanju spomenika kulture.

  • Najveći broj arheoloških nalazišta i ostaci starih vremena su ponovo «otkriveni» počev od XVII veka, kada su brojni istraživači i naučnici otkrivali stare iskopine drevnih civilizacija (Egipta, Mesopotamije, stare Grčke, starog Rima itd), a najobimniji radovi na rekonstrukciji pa i oživljavanju ovih prostora su se događali u vreme neoklasicizma počev od kraja XIX veka i to se dešava sve do današnjih dana.


Za tita kulturnih dobara1

ZAŠTITA KULTURNIH DOBARA

  • Zaštita kulturnih dobara je pojam koji podrazumeva na samo zaštitu postojećeg stanja kulturnih dobara, već podrazumeva i sve moguće intervencije na ovim dobrima u cilju njihove obnove, poboljšanja, boljeg korišćenja, jednom rečju približavanja ljudima.

  • Sve države preduzimaju pravno regulisanje zaštite najvrednijih kulturnih dobara svih vrsta i svrstavaju ih u određene kategorije zaštite u zavisnosti od društvenog, istorijskog ili kulturnog značaja za državu i društvo.


Nacionalni interes za tite kulturnih dobara

NACIONALNI INTERES ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Državni (nacionalni) interes zaštite kulturnih dobara podrazumeva sledeće aktivnosti:

  • Zakonska regulacijapotrebe,obaveze, postupaka i nadležnosti rezultat čega je donošenje Zakona o zaštiti kulturnih dobara

  • Formiranje institucijakoje prate realizaciju, vode akcije, istražuju, prate registar kulturnih dobara. Skoro u svim zemljama su osnovani Zavodi za zaštituspomenika kulture, na različitim nivoima – gradski, regionalni, državni, pa i u našoj zemlji.


Me unarodni interes za tite kulturnih dobara

MEĐUNARODNI INTERES ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Međunarodni interes zaštite kulturnih dobara ima za cilj istraživanje, pronalaženje i evidentiranje najznačajnijih kulturnih dobara koji su od međunarodnog ili svetskog značaja. U tom cilju UNESCO (http://www.unesco.org/new/en/unesco/) vodi Registar svetske kulturne baštine po svim kategorijama.

  • Osim registrovanja, zadatak svetske organizacije je i vođenje brige o objektima svetske baštine, davanje stručne i finansijske pomoći, izrada projekata revitalizacije i zaštite, donošenje pravnih sporazuma, različitih Konvencija i drugih propisa kojima pristupaju sve one zemlje koje imaju isti interes u očuvanju svetske baštine.


Tehnike i postupci za tite kulturnih dobara

TEHNIKE I POSTUPCI ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Osnovne tehnike i postupci na zaštiti kulturnih dobara su:

  • Konzervacija - zaustavljanje toka propadanja spomenika kulture u stanju u kojem se našao spomenik u momentu kada je doneta odluka o zaštiti. Konzervacija se najčešće izvodi u međuvremenu odlučivanja da li će se pristupiti nekim drugim intervencijama ili u pre stvaranja ideje kako i sa kojom namenom revitalizovati ostatke objekata i prostora.


Tehnike i postupci za tite kulturnih dobara1

TEHNIKE I POSTUPCI ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Restauracija (obnova) - obnova pojedinih delova, onakvi kakvi su bili, a kod kojih je vremenom vršena izmena. Obnova je vrlo često rizična, jer se postavlja pitanje mogućnosti adekvatne obnove u potpuno promenjenim uslovima.

  • Inovatori i neke teorije zastupaju ideju neobnavljanja objekata, jer se ona čini kao imitacija i gubljenje originalnosti. Ti stručnjaci više zastupaju ideju osavremenjavanja i jasnog razdvajanja starih od novih delova prostora i objekata.


Tehnike i postupci za tite kulturnih dobara2

TEHNIKE I POSTUPCI ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Rekonstrukcija - potpuno obnavljanje, čak i izgradnja spomenika na nivo kakav je bio. Odluka o rekonstrukciji se donosi kada se radi o zaista izuzetnim autentičnim primerima čistih stilova i visokih vrednosti za kulturu i civilizaciju.

  • Poneki stručnjaci smatraju da je rekonstrukcija «prevara», jer niti je ono što je nekada bilo niti je novo. No svakako joj se često pristupa, a posetioci gradova često i ne primete da li jeste ili nije izvršena rekonstrukcija.

  • Velika većina danas velelepnih istorijskih građevina i spomenika su u suštini rekonstrukcije.


Tehnike i postupci za tite kulturnih dobara3

TEHNIKE I POSTUPCI ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Revitalizacija (oživljavanje) - je specifičan i vrlo savremen način zaštite spomenika koji se direktno odražava na bolje korišćenje, izgled, a sastoji se u kreiranju čitavog niza aktivnosti (muzejskih postavki, povremenih izložbi, scenskih predstava i drugih kulturnih događanja), koje sve imaju za cilj prikazivanje života kulturnog dobra iz vremena njegovog aktivnog postojanja do danas.


Tehnike i postupci za tite kulturnih dobara4

TEHNIKE I POSTUPCI ZAŠTITE KULTURNIH DOBARA

  • Postoje i drugi mogući zahvati u istorijskoj sredini koji se preduzimaju u cilju očuvanja kulturnih dobara i njihovog vrednovanjau savremenom životu.

  • Jedan od takvih postupaka je i izmeštanje spomenika sa prvobitne lokacije, a koje je neophodno zbog izuzetnih društveno opravdanih razloga.

  • Primer je izmeštanje spomenika kulture Đerdapa - Trajanove table, Lepenskog vira, koje je bilo "nužno", po savremenim potrebama i shvatanjima, radi izgradnje hidroelektrane Đerdap.


Turisti ka valorizacija i ure enje kulturnih prostora

TURISTIČKA VALORIZACIJA I UREĐENJE KULTURNIH PROSTORA

  • Turistička valorizacija ima za cilj ocenu vrednosti svih onih elemenata koji doprinose boljoj zaštiti i turističkoj prezentaciji nekog kulturnog prostora.

  • Osnovni elementi koji se vrednuju tokom postupka turističke valorizacije su turističko-geografski položaj, umetničke vrednosti, turistička atraktivnost i prepoznatljivost, zatim izgrađenost i opremljenost prostora i uklopljenost u turističko bogatstvo.


Turisti ka valorizacija i ure enje kulturnih prostora1

TURISTIČKA VALORIZACIJA I UREĐENJE KULTURNIH PROSTORA

  • Međutim vrlo često zaboravljen elemenat analize i turističke valorizacije je turistička vrednost ambijenta prostora, koja je bitna pretpostavka turističke valorizacije jer dopunjuje osnovne umetničke vrednosti.

  • Vrednuju se:

  • vrsta geografskog prostora,

  • raznolikost,

  • očuvanost i

  • uređenost ambijenta


Osnovni principi ure enja kulturnih prostora

OSNOVNI PRINCIPI UREĐENJA KULTURNIH PROSTORA

  • Prilikom uređenja i pripremanja kulturnih prostora za posetioce kulturni prostori dobijaju različite sadržaje, objekte, infrastrukturu i na taj način se približavaju potrebama.

  • Medjutim, ima i primera kada upravo to dodatno uređenje, opremanje i prilagođavanje potrebama posetilaca narušava osnovne vrednosti.

  • Upravo u cilju izbegavanja grešaka i uništenja osnovnih vrednosti, u krajnjoj instanci, stručnjaci su postavili osnovne principe kojih se treba pridržavati prilikom uobličavanja, opremanja i uređenja kulturnih prostora.


Osnovni principi ure enja kulturnih prostora1

OSNOVNI PRINCIPI UREĐENJA KULTURNIH PROSTORA

  • Neosporno je da prilikom uobličenja bilo kog spomeničkog prostora osnovniprincip mora biti da ta celina što više i što ubedljivije govori o svojim osnovnim vrednostima, o životu kroz koji je prošla, doprinoseći tako i zadovoljenju kulturnih, pa, prema tome, i turističkih potreba današnjice.

  • Drugi princip je da je zaštićenim prostornim celinama neophodno sačuvati osobena obeležja koja im pružaju prirodno-geografske odlike i urbano-spomeničke vrednosti, a ljudima u takvim sredinama obezbediti nesmetan život.


Turisti ko ure enje kulturnih prostora

TURISTIČKO UREĐENJE KULTURNIH PROSTORA

  • Osnovni koraci koje treba učiniti u cilju kompleksnog uređenja i zaštite prostora kulturno-istorijskih celina jesu:

  • 1. Obeležavanje spomenika. Do spomeničkih prostora je pre svega neophodno doći - jasno obeleženim putevima i do jasno obeležene zone u koju se ne može ući vozilima.

  • Oni, takođe treba da govore o sebi, o svojim vrednostima. Te osobenosti moraju na pogodnom mestu biti napisane, prikazane i objašnjene uz odgovarajuću dokumentaciju, uključujući i onu koja ilustruje zaštitne zahvate.


Turisti ko ure enje kulturnih prostora1

TURISTIČKO UREĐENJE KULTURNIH PROSTORA

  • Pored likovnih i pisanih priloga savremena obrada spomenika koristi se i zvučnim i svetlosnim sredstvima kojima se u svetu postižu raznovrsni veoma efektni doživljaji vrhunskog stepena kulture.

  • Turistima, međutim nedostaju uređeni prostori u okviru spomenika za prijatan boravak ljudi, gde bi se mogli kraće ili duže odmoriti, nahraniti i uživati u određenom ambijentu,

  • Kompletno uređenje spomeničkih prostora u smislu vraćanja ambijentalnih autohtonih svojstava, autohtonog pejzažnog i hortikulturnog izgleda


  • Login