1 / 33

Luminescencja w materiałach nieorganicznych Wykład monograficzny AJ Wojtowicz

Luminescencja w materiałach nieorganicznych Wykład monograficzny AJ Wojtowicz Instytut Fizyki UMK Zakład Optoelektroniki. Wykład 13 PLAN Materiały luminescencyjne; zastosowania. „Efficacy” i „efficiency”

carrie
Download Presentation

Luminescencja w materiałach nieorganicznych Wykład monograficzny AJ Wojtowicz

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. Luminescencja w materiałach nieorganicznych Wykład monograficzny AJ Wojtowicz Instytut Fizyki UMKZakład Optoelektroniki Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  2. Wykład 13 PLAN Materiały luminescencyjne;zastosowania Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  3. „Efficacy” i „efficiency” Strumień świetlny (luminous flux), jednostka lumen, z uwzględnieniem krzywej czułości oka „efficacy”: stosunek strumienia świetlnego do strumienia promienistego (radiant flux, lm/W) Maksimum „efficacy”: 683 lm/W „Efficiency”, stosunek strumienia świetlnego do promienistego, w tych samych jednostkach, maksymalna wartość 100% Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  4. http://en.wikipedia.org/wiki/Luminous_efficacy Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  5. Fosfory do lamp fluorescencyjnych Początek przed WW II Promieniowanie UV Hg przetwarzane na światło widzialne przez warstwę fosforu na wewnętrznej ściance rury Lampy niskociśnieniowe: gaz szlachetny ok. 400 Pa plus 0.8 Pa Hg;85% 254 nm, 12% 185 nm, 3% 365, 405, 436, 546 nm Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  6. Lampa niskociśnieniowa 1 – szklana rura2 – warstwa luminoforu (fosforu)3 – katoda 4 – cokół lampy Blasse, Grabmaier, rys. 6.2 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  7. Widmo emisji ciała doskonale czarnego: 3500 K, światło „białe”, 3000 K, światło „ciepłe białe”, 4500 K, światło „zimne białe” Zasady kolorymetrii, trójkąt barw, mieszanie barw,Jak uzyskać kolor „biały” (BBL-black body locus)mieszamy niebieski i pomarańczowy, lub czerwony, zielony i niebieski: RGB (red, green, blue) Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  8. Trójkąt barw BBL (black body locus) CRI color rendition index Współczynnik oddawania barw Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  9. Wysokociśnieniowa lampa rtęciowa • Bańka szklana • Warstwa fosforu • Rurka kwarcowa zawierająca wyładowanie • Cokół lampy • Elektrody Blasse, Grabmaier, rys. 6.3 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  10. Brak kontaktu wyładowania z fosforem • Silne linie Hg vis plus 365 nm • Potrzeba dodania koloru czerwonego • Wysoka temperatura (300°C) • Niższe wymagania dla CRI Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  11. Wczesne fosfory oświetleniowe (1938-1948), MgWO4 i (Zn,Be)SiO4:Mn Blasse, Grabmaier, rys. 6.4 MgWO4, duże przesunięcie Stokesa, CT Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  12. Mn2+ (3d5)4T1→6A1 Blasse, Grabmaier, rys. 6.5 CT band at 250 nm Zn2SiO4 (A, B), (Zn,Be)2SiO4 (C, różne site’y dla Mn2+, duża różnica promieni jonowych Zn i Be), przejścia zabronione, ale CT, wady (Be, wrażliwość na Hg) Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  13. Wczesne fosfory oświetleniowe (1948-), halofosforany wapnia (halophosphates) A, Sb3+ patrz następna strona B, Mn2+; C, Mn2+,Sb3+ „ciepły” biały fosfor, 2700 – 6500 K, 80 lm/W, CRI 60 Blasse, Grabmaier, rys. 6.6 Ca5(PO4)3X (X=F,Cl):Sb3+,Mn2+ Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  14. Widmo wzbudzenia emisji Sb3+ w Ca5(PO4)3F:Sb3+ 1S0 → 1P1 1S0 → 3P1 Blasse, Grabmaier, rys. 6.6 Duże przesunięcie Stokesa, 70% q.e., transfer Sb - Mn Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  15. Halofosforany wapnia: 80 lm/W ale CRI 60jeśli CRI 90 to 50 lm/W Wysoka wydajność barwna rzędu 100 lm/W i wysoki współczynnik CRI możliwe tylko dla fosforów aktywowanych ziemiami rzadkimi Koedam i Opstelten (1971):100 lm/W i CRI 80-85 można otrzymać tylko mieszając trzy fosfory emitujące w stosunkowo wąskich zakresach widmowych 450, 550 i 610 nm: lampy trójkolorowe Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  16. Widmo lampy trójkolorowej Ηη = 100 lm/WCRI = 85 4000 K Blasse, Grabmaier, rys. 6.8 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  17. Fosfor czerwony do lampy trójkolorowej Y2O3:Eu3+: 610 nmCT at 254 nm, 185 nm host q.e., 100 % 5D0→ 7FJ Blasse, Grabmaier, rys. 6.9 i 6.10 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  18. Y2O3:Eu3+, 2 site’y dla Eu Blasse, Grabmaier, rys. 6.11 Trzy razy więcej site’ów C2, 8 ms (S6), 1.2 ms (C2), transfer energii z S6 do C2 (3% Eu), przy okazji tłumienie emisji z wyższych stanów 5DJ przez relaksację krzyżową Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  19. Fosfor niebieski do lampy trójkolorowej BaMgAl10O17, Sr5(PO4)3Cl, Sr2Al6O11 Blasse, Grabmaier, rys. 6.12 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  20. Fosfor zielony do lampy trójkolorowej Typowy aktywator Tb3+ zielona emisja 5D4→ 7FJniebieska z 5D3 Absorpcja: 4f8→ 4f75d na ogół zbyt wysoko (254 nm) Potrzebny uczulacz Ce dobrze absorbuje (szerokie pasma absorpcji, nie tak wysoko jak Tb), ale nie zawsze dobrze transferuje (tendencja do wypadania z rezonansu, silna relaksacja) Gd, słabo absorbuje, dobrze transferuje Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  21. Fosfor zielony do lampy trójkolorowej Typowy aktywator Tb3+ zielona emisja 5D4→ 7FJniebieska z 5D3 Absorpcja: 4f8→ 4f75d na ogół zbyt wysoko (254 nm) Potrzebny uczulacz Ce dobrze absorbuje (szerokie pasma absorpcji, nie tak wysoko jak Tb), ale nie zawsze dobrze transferuje (tendencja do wypadania z rezonansu, silna relaksacja) Gd, słabo absorbuje, dobrze transferuje Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  22. a) CeMgAl11O19b) (Ce,Gd)MgB5O10c) (La,Ce)PO4 Blasse, Grabmaier, rys. 6.14 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  23. Materiał quv(%) qvis(%) Ce0.67Tb0.33MgAl11O19 5 85Ce0.3Gd0.5Tb0.2MgB5O10 2 88c) Ce0.45La0.40Tb0.15PO4 7 86 Ce in CeMgAl11O19 maks. em. 330 i wzb. 270 nm Stokes 8000 cm-1, nie ma transferu energii Ce-Ce, potrzebna duża koncentracja Tb W (La,Ce)PO4 Stokes 6000 cm-1, CePO4 wykazuje tłumienie koncentracyjne, migracja energii i transfer do Tb 254 nm wzbudza Ce, transfer do Gd, Gd-Gd, Gd-Tb, ważne: dużo Tb lub brak niekontrolowanych jonów Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  24. Lampa Deluxe, temp. 4000 K CRI 95, 65 lm/W Blasse, Grabmaier, rys. 6.16 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  25. Aby usunąć linie Hg i wzmocnić parametry lampy Deluxe stosuje się YAG jako dodatkowy fosfor Blasse, Grabmaier, rys. 6.17 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  26. Lampy o specjalnym przeznaczeniu:Fototerapia skóry: 300nm < λ <330nm 1) SrAl12O19:Ce3+2) BaSi2O5:Pb2+3) SrB4O7:Eu2+ Blasse, Grabmaier, rys. 6.19 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  27. Emisja dwufotonowa; podniesienie wydajności YF3:Pr3+ 145% 1S0 – 46500 cm-11S0→ 3H4 zabr. (wzb. poprzez 4f5d)pierwszy foton:1S0 → 1I6relaksacja do 3P0drugi foton:3P0 → 3H4 Blasse, Grabmaier, rys.6.23 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  28. Konwersja do góry (upconversion), Yb i Er 1966 Auzel, Yb3+ i Er3+ w CaWO4 Foton 970 nm wzb. Yb Transfer do Er Drugi foton 970 nm wzbudza Yb, transfer energii do Er, po relaksacji świeci poziom 4S3/2 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny Blasse, Grabmaier, rys. 10.3

  29. Konwersja do góry (upconversion), Yb i Tm Trzystopniowy proces konwersji podczerwieni w światło niebieskie Blasse, Grabmaier, rys. 10.4 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  30. Konwersja do góry (upconversion), pojedynczy jon, Er, Tm Absorpcja dwóch lub więcej fotonów w jednym jonie Blasse, Grabmaier, rys. 10.5 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  31. Szkło ZBLAN z Er3+; widmo emisji przy wzb. 800 nm Blasse, Grabmaier, rys. 10.6 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  32. Konwersja do góry jako proces tłumiący luminescencję Blasse, Grabmaier, rys. 10.7 Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

  33. KONIEC Dziękuję za uwagę! Andrzej J. Wojtowicz wyklad monograficzny

More Related