Obezite ve Genetik
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 51

Obezite ve Genetik PowerPoint PPT Presentation


  • 433 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Obezite ve Genetik. Dr. M. Ali Sözen. Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji ABD. Amaçlar. Obezite ve obezitede rol oynayan genetik faktörler hakkında bilgilendirme Genetik faktörlerin direkt ve dolaylı olarak obeziteye nasıl etkilediği

Download Presentation

Obezite ve Genetik

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Obezite ve genetik

Obezite ve Genetik

Dr. M. Ali Sözen

Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi

Tıp Fakültesi

Tıbbi Biyoloji ABD


Ama lar

Amaçlar

  • Obezite ve obezitede rol oynayan genetik faktörler hakkında bilgilendirme

  • Genetik faktörlerin direkt ve dolaylı olarak obeziteye nasıl etkilediği

  • İnsanda tek gen ve multifaktöryel kalıtımlı obezite formlarında rol oynayan genler ve yolaklar (özellikle Melanocortin pathway) hakkında bilgilendirme ve bilgileri güncelleme


Ana hatlar

Ana hatlar

  • Obezite arka planı

    • Tanım

    • Tanı kriterleri

    • Katkıda bulunan faktörler

    • Obezite trendleri ve prevalansı

  • Obezite Genetiği

    • Hayvan modelleri

    • İnsanda Obezite

      • Monogenic versiyonları

      • Poligenik, multifaktöryel versiyonları

      • Obezite’de rol alan Metabolik yolaklar (Melanokortin sinyalleme kaskadı).

      • Bu yolaktaki bazı genler

      • Obezite gen haritası veritabanı (obesity gene map database)

      • Özet ve Sonuç


Obezite giri

ObeziteGiriş

  • Hızla artan obezite oranları modern yaşam, çok miktardaki damağa hoş gelen ve yüksek kalorili besinleri kolayca elde etme ve sınırlı fiziksel aktivite ihtiyacı sonucu olduğu gözükmektedir.

  • Bununla beraber, bu çevre her bireyi aynı şekilde etkilemez. Bazı kimseler enerji alımı ile harcaması arasında makul bir dengeyi koruyabilirlerken; diğer bir kısmı kendini fazla kiloluluk ve obezite olarak ortaya çıkaran enerji alımı lehine kronik bir dengesizlik yaşamaktadırlar.


Obezite halk sa l perspektifi

Obezite Halk Sağlığı Perspektifi

  • Obezite

    • Bir kamu sağlığı problemi olan obezite fazla vücut yağ birikimiyle sonuçlanan fizyolojik bir bozukluktur ve birçok nisbeten yaygın olan diyabet, hipertansiyon, kalp hastalıkları ve bazı kanserlerle ilişkili dünya çapında bir sağlık tehlikesidir


Obesity halk sa l perspektifi 2

Obesity: Halk Sağlığı Perspektifi 2

  • Mortalite

    • Artan erken ölüm riski

  • Morbidite

    • Diyabet, Kalp hastalığı, Hipertansiyon, bazı kanserler, Solunum problemleri, İşkemik Stroke, Artrit, ve Üremeyle ilgili Komplikasyonlar

  • Prevalence

    • ABD’de 59 milyon (30%) Amerikalıobez (BMI>= 30) Türkiyede: erişkin erkeklerde 21% , kadınlarda 43%

    • Oranlar hızla artmaktadır (epidemikoranlarda)


Obezite tan m

Obezite Tanım

  • Kilo fazlalığı (overweight) ve obezite genel olarak sağlıklı kabul edilenden daha fazla olan ağırlık değerleri aralığı ve belli hastalıklar ve bazı sağlık problemleri olasılığını artırdığı gösterilmiş kilo aralığını tanımlamaktadır.


Obezite tan kriterleri

Obezite Tanı kriterleri

  • BMI kullanılır

  • BMI kullanılarak toplam vücut yağı tahmin edilir

  • Body Mass Index - BMI =BKE=VKE

    • Beden kitle endeksi kilonun (kg) boyun karesine bölünmesiyle hesaplanır.

    • BMI = weight / (height)2

    • BMI birçok kimse için o kişilerdeki vücut yağı ile korelasyon halindedir.

    • Abdoninal obezite ölçütleri (sağda)

http://www.copacabanarunners.net/ibmi.html


Obezite tan kriterleri ii

Obezite Tanı kriterleri II

  • Bu kriterlere göre;

  • BMI 25 ila 29.9 arasında olanlar “fazla kilolu” (overweight),

  • BMI 30 ve üzeri olanlar da “obez” olarak değerlendirilir.


Metabolik sendrom ncep atp iii kriterlerini kullanarak metabolik sendromun klinik tan s

Metabolik Sendrom NCEP ATP III kriterlerini kullanarak metabolik sendromun Klinik Tanısı


Obezite katk da bulunan fakt rler

Obezite Katkıda Bulunan Faktörler

  • Genel bakış

    • Obezite epidemik gün aşırı ortaya çıkan bir durum değildir ve birçok faktörün bunda katkısı sözkonusudur. Bunlar arasında davranış, çevre ve genetik faktörlerin etkisi sayılabilir. Fazla kiloluluk ve obezite enerji dengesizliğinden sonuçlanır ki bu da çok fazla kalorili besin yemek ve yeterli fiziksel aktivite yapamamanın bir sonucudur.

    • Vücut kilosu genler, metabolizma, davranış, çevre ve sosyoekeonomik durum gibi birçok etkenin bir sonucudur. Davranış ve çevre kişilerin fazla kilolu ve obez olmalarında en büyük role sahiptir.


Obezite katk da bulunan fakt rler1

Obezite Katkıda Bulunan Faktörler

  • Genel bakış - devamı

    • Bu yüzden fazla kiloluluğu ve obeziteyi önleme müdahaleleri ve tedavide bu iki alan daha büyük önem taşımaktadır.

    • Çünkü obezite güçlü genetik belirleyici faktörlerin etkisine rağmen, populasyonun genetik kompozisyonu hızla değişmiyeceğinden dolayı obezitedeki büyük artış genetik olmayan faktörlerdeki önemli değişiklikleri yansıttığı düşünülmektedir.


Obezite katk da bulunan fakt rler2

Obezite Katkıda Bulunan Faktörler

  • Enerji dengesizliği

    • Alınan kalori miktarı ile kullanılan kalori miktarının eşit olmadığı durumlarda ortaya çıkar

    • Kilo alma: Alınan kalori > Kullanılan kalori

    • Kilo verme: Alınan kalori < Kullanılan kalori

    • Değişiklik Yok: Alınan kalori = Kullanılan kalori


Obezite risk fakt rleri

Obezite Risk faktörleri

  • Diet: yüksek kalorili ve düşük besleyici değerli gıdalar

  • Fiziksel İnaktivite

  • Yaş

  • Sosyoekonomikdurum

  • Belli medikal durumlar ve ilaçlar

  • Irk

  • Sigarayı bırakma

  • Aile öyküsü

  • Genetikyatkınlık


Obezite katk da bulunan fakt rler3

Obezite Katkıda Bulunan Faktörler

  • Bir yorum

    • “Obezitede güçlü genetik belirleyicilerin bulunmasına rağmen, bir populasyonun genetik kompozisyonu hızla değişmez. Bu nedenle, [obezite] . . .deki büyük artış genetik-olmayan faktörlerdeki ana değişimi yansıtmalıdır." *

      * Hill, James O., and Trowbridge, Frederick L. Childhood obesity: future directions and research priorities. Pediatrics. 1998; Supplement: 571.


Obe zite trend leri abd

Obezite Trendleri ABD

From the CDC

Website: NHANES

Study Data


Obe zite trend leri abd1

Obezite Trendleri ABD

From the CDC

Website: NHANEShttp://www.cdc.gov/nchs/products/pubs/pubd/hestats/

obese03_04/overwght_adult_03.htm#Table%201


Obe zite trend leri birle ik krall k

Obezite Trendleri Birleşik Krallık

http://www.mrc-hnr.cam.ac.uk/research/obesity/obesity.html


Obe zite trend leri t rkiye

Obezite Trendleri Türkiye

Erişkinler için (30 yaş ve üzerindeki) :

  • erkeklerin %21’i ve (nüfusun 1/5i)

  • kadınların %43’ü (nüfusun 1/3ü) obez.

  • Totalde; obez prevalansı 25%,

  • ve fazla kilolu prevalansı 55-60%

  • from http://www.ntv.com.tr/news/390732.asp and

  • http://www.yemekyapye.com/obezite.asp


Obezite geneti i hayvan modelleri

Obezite Genetiği Hayvan modelleri


Obezite geneti i hayvan modelleri1

Obezite Genetiği Hayvan modelleri

From: Diabetes Mellitus A Fundamental and Clinical Text (3rd Ed.) D. LeRoith, S.I. Taylor and J.M. Olefsky, Lippincott Williams & Wilkins, 2004, Philadelphia


Obezite ve genetik

Obezite Genetiği Hayvan modelleri

“Hayvan modellerinde rapor edilen QTLs sayısı 408’e ulaşmış bulunmaktadır.

(Ekim 2005 itibariyle)

  • From Rankinen T , Snyder EE, Walts B, Perusse L, Chagnon YC, Weisnagel SJ,, Bouchard C.

  • The human obesity gene map: the 2005 update. Obes Res. 2005 Mar;12(3):369-439. Review.


Nsanlarda obezite geneti i nsanlarda genetik etkiye dair kan tlar

İnsanlarda Obezite Genetiği İnsanlarda genetik etkiye dair kanıtlar

  • Familyal yığılmalar

  • - ailelerde obezitenin familyal yığılımı

  • İkiz Çalışmaları

    • - Tek yumurta (MZ) ikizleri arsındaki konkordans çift yumurta (DZ)ikizlerine kıyasla daha büyükolması


Nsanlarda obezite geneti i obezite yatk nl k duyarl l k genlerinin ara t r lmas

İnsanlarda Obezite Genetiği Obezite yatkınlık (duyarlılık) genlerinin araştırılması

“I found one! I found one!”

Kenneth M. Weiss & Joseph D. Terwilliger

nature genetics • volume 26 • October 2000


Nsanlarda obezite geneti i aday genler ve tek gen hastal klar kromozomal lokalizasyonlar

İnsanlarda Obezite Genetiği Aday genler ve tek gen hastalıkları: Kromozomal Lokalizasyonları

Image adapted from:Loos, R. J. and C. Bouchard (2003). J Intern Med254(5): 401-25.


Nsanlarda obezite geneti i monogenik obezite formlar

İnsanlarda Obezite Genetiği Monogenik obezite formları

  • Ekim 2005 itibariyle

  • “11 farklı gendeki tek gen mutasyonlarından dolayı 176 insan obezite olgusu”,

  • “Obeziteyle ilişkili Mendelyen sendromlarla bağlantısı olan 50 lokus genomik bir bölgeye haritalanmış, ve bu sendromlar için kauzal genler veya güçlü adaylar belirlenmiştir”


Nsanlarda obezite geneti i lgili genler ve qtl ler

İnsanlarda Obezite Genetiği İlgili genler ve QTL’ler

  • Ekim 2005 itibariyle

  • “244 genes that, mutated or expressed as transgenes in mouse result in phenotypes that affect body weight and adiposity”,

  • 61 genom-çapındaki taramalardan ortaya çıkan insan obezite QTL (Qantitative trait loci) sayısı = 253”,

  • “Bu QTL’leri içine alan toplam 52 genomik bölge 2 veya daha fazla çalışm aile desteklenmiştir.


Nsanlarda obezite geneti i li kilendirme al malar

İnsanlarda Obezite Genetiği İlişkilendirme çalışmaları

  • Ekim 2005 itibariyle,

  • “Spesifik genlerdeki DNA dizi varyasyonu ile obezite fenotipleri arasındaki ilişkilendirme çalışmalarında 127 aday gen ile 426 pozitif bulgu elde edilmiştir,

  • Bu genlerden 22’si en az 5 pozitif çalışma ile desteklenmiştir.


Nsanlarda obezite geneti i nsan monogen k obez te formlarinin ba lica fenot p k zell kler

İnsanlarda Obezite Genetiği: İNSAN MONOGENİK OBEZİTEFORMLARININ BAŞLICA FENOTİPİK ÖZELLİKLERİ

From: Diabetes Mellitus A Fundamental and Clinical Text (3rd Ed.) D. LeRoith, S.I. Taylor and J.M. Olefsky, Lippincott Williams & Wilkins, 2004, Philadelphia


Nsanlarda obezite geneti i fareden nsana lept n terapisi

İnsanlarda Obezite Genetiği Fareden İnsana: LEPTİN Terapisi

Left: Ob mouse 6 weeks post leptin therapy

Right: Ob mouse 6 weeks post saline injections

A child with a mutation in the leptin

gene before and after leptin therapy

Murphy, J. E. et al. (1997). Proc Natl Acad Sci U S A94(25): 13921-6.

Farooqi, I. S. and S. O'Rahilly (2004). Recent Prog Horm Res59: 409-24.


Nsanlarda obezite geneti i mekanizmalar ve yolaklar

İnsanlarda Obezite Genetiği Mekanizmalar ve Yolaklar

Yaygın obezite formları genler ve çevre arasındaki kompleks etkileşimden olabileceği düşünülürken, nadir monogenik formlarının olguların çoğundan sorumlu olmadığı gözükmektedir. Genler aynı zamanda obeziteye birçok mekanizma ile etkileyebilmektedir. Bu mekanizmalar arasında

- vücut yağ kalıbı,

- iştah düzenleme ve

- diğer metabolik yollar (Melanocortin signalling pathway)sayılabilir.

Bunlardan biri olan Melanocortin sinyalleme yolağı ve yolaktaki bazı genler gelecek slaytlarda kısaca özetlenecektir:


Nsanlarda obezite geneti i melanocortin pathway

İnsanlarda Obezite Genetiği Melanocortin Pathway

  • - Linkaj çalışmaları

  • - Mouse models

  • Spontan mutations

  • Farmakolojik çalışmalar leptin-AgRP/melanokortin yolağının enerji homestazını düzenlemede primer rol oynadığını ortaya koymuştur.

POMC proteini leptin sinyalinin periferden merkezi homeostatik cevap halinde iletimine katılır. Ki bu hipotalamus’taki AgRP proteini tarafından antagonize edilir.

Melanocortin yolağındaki bazı genler şunlardır:


Nsanlarda obezite geneti i leptin gene lep

İnsanlarda Obezite Genetiği Leptin gene (LEP)

  • Kromozomal lokalizasyonu: 7q31.3

  • Bazı oreksijenik nöropeptidleri Down-regüle eder - Nöropeptid Y (NPY)

  • - Melanin Consentrating hormone (MCH)

  • - orexin’ler

  • - ve Agouti-related peptide (AgRP)

  • Bazı anoreksijenik nöropeptidleri Up-regüle eder

    - the alpha MSH (αMSH) which acts on MC4R, CART and CTRH.

    - besin alımını azaltıcı

    - enerji harcamasını artırıcı yönde etki gösterir.


Nsanlarda obezite geneti i leptin receptor gene lepr

İnsanlarda Obezite Genetiği Leptin receptor gene (LEPR)

  • Kromozom 1p31 üzerinde lokalizedir.

  • Leptin’in ağırlık-düzenleyici etkisi hipotalamusta leptin reseptörüne (LEPR) ve özellikle onun uzun izoformuna bağlanması ve onu aktive etmesi aracılığıyla ortaya çıkmaktadır.

  • İnsanlarda birkaç izoformu vardır (uzun izoform önemli)

  • Başlıca hipotalamus’ta ifade edilmektedir

  • LEPR genindeki varyasyonların enerji harcaması, fiziksel activite düzeyi ve abdominal obezite boyutunu etkilediği bulunmuştur.


Nsanlarda obezite geneti i peroxisome proliferator activated gene pparg

İnsanlarda Obezite Genetiği Peroxisome proliferator-activated gene (PPARG)

■ Kromozom3p25 ‘de lokalize olmuştur

■ PPARlar are ligandların-aktifleştirdiği reseptörlerdir ki yağların depolanması ve metabolizmasında iş gören genlerin ekspresyonunu düzenlerler.

■ 3 alt-tipi mevcut (PPARa, PPARg, PPARd);

■ PPARG insülin direncini düzenlemede rol almasıyla tanınmıştır


Nsanlarda obezite geneti i melanocortin receptor 4 mc4r gene

İnsanlarda Obezite Genetiği Melanocortin receptor 4 (MC4R) gene

  • 18q22 kromozomu üzerinde lokalize olmuştur

  • Predominant nöronal melanokortin reseptörü

  • hipothalamus’ta arkuat nükleusta yer alır

  • 7-transmembran bölgesi olan bir G-proteinle eşleşen reseptördür

  • Onun, pro-opiomelanocortin (POMC) transcriptinin proconvertase1-bağımlı kesimiyle oluşan MSH tarafından aktifleştirilmesi hipofajiyi indükler


Nsanlarda obezite geneti i melanocortin receptor 4 mc4r gene1

İnsanlarda Obezite Genetiği Melanocortin receptor 4 (MC4R) gene

  • hipotalamik arcuat nükleusunda ifade edilen ve POMC nöronlarından farklı olan bir nöropeptid olan AgRP tarafından antagonize edilir ki o da hiperfajiyi ve besin alımını uyarır.

  • Insanalarda, MC4R geni mutasyonları monogenik versiyonların yanısıra erişkinlerde morbid obeziteye de yol açtığı bulunmuştur


Obezite ve genetik

İnsanlarda Obezite Genetiği Agouti-related protein gene (AgRP)

  • AgRP Kromozom 16q22’de lokalizedir

  • Başlıca hipotalamus ve adrenal bezinde ifade edilmektedir.. İlgili proteinin güçlü bir iştah artırıcı ve besin alımını artırıcı bir etkisi bulunmaktadır.

  • Farelerde i.c.v uygulandığında hiperfaji ve obeziteye yol açmaktadır

  • Transgenik farelerin de hiperfajik ve obez oldukları saptanmıştır.

  • Etkisini -MSH ‘i onun reseptörlerinde (MC3R & MC4R) antagonize ederek ortaya koyar

  • Leptin tarafından downregülasyonu ve Ghrelin tarafından da upregülasyonu yapılır.

  • Genin kodlayan ve kodlamayan bölümlerindeki SNPler beyaz ve siyah populasyonlarda azalan yağlılık ile ilişkilendirilmişlerdir.


Obezite ve genetik

Daha fazla bilgi için…

Human Obesity Gene Map

Information Website

http://www.obesitygene.pbrc.edu


Human obesity gene map database

Human Obesity Gene Map Database

  • http://obesitygene.pbrc.edu/


Human obesity gene map database1

Human Obesity Gene Map Database

  • http://obesitygene.pbrc.edu/

  • Single-Gene Mutations


Human obesity gene map database2

Human Obesity Gene Map Database

  • http://obesitygene.pbrc.edu/

  • Mendelian Disorders


Human obesity gene map database3

Human Obesity Gene Map Database

  • http://obesitygene.pbrc.edu/

  • Mendelian Disorders


Human obesity gene map database4

Human Obesity Gene Map Database

  • http://obesitygene.pbrc.edu/

  • Associations


Human obesity gene map database5

Human Obesity Gene Map Database

  • http://obesitygene.pbrc.edu/

  • Linkages


Zet ve sonu i

Özet ve Sonuç I

  • Obezite kompleks bir durumdur ve özellikle bazı batılı ülkelerdeki artan prevalansı ile önemli bir halk sağlığı tehlikesi durumundadır.

  • Obezite gelişiminde çevresel faktörler önemli rol oynamalrına rağmen, hem insandaki ve hem de hayvan çalışmalarından elde edilen güçlü bulgular genlerin de obezite gelişiminde katkıda bulunduğunu göstermiştir.


Zet ve sonu ii

Özet ve Sonuç II

  • Bazı nadir obezite formlarına bazı tek gen mutasyonları yol açmaktadır. leptin, leptin reseptörü, ve melanokortin4-reseptör genleri. Bu nadir monogenik obezite formları tüm olguların çok az bir kısmını (%1’den az) oluşturmaktadır.

  • Öte yandan, daha yaygın formları gen-gen ve gen-çevre etkileşimlerini kapsamaktadır. Monogenik formlarının aksine, spesifik yatkınlık yapan genlerin belirlenmesi zor gözükmektedir. Halen, 600’ün üzerinde gen veya kromozom bölgesinin obezitenin etiyolojisinde rol oynadığı gösterilmişse de, bunlardan sadece 22’i birden fazla çalışma ile teyit edilebilmiştir.


Obezite tavsiyeler

Obezite Tavsiyeler

  • Sağlıklı bir Diet

  • Fiziksel Aktivite


Obezite ve genetik

Teşekkürler

Dr. Mustafa Solak

Dr. George Argyropoulos

Dr. Hale Şamlı

Tüm Tıbbi Biyoloji ABD çalışanları

Sempozyum organizatörleri ve emeği geçen herkese...


Kaynaklar

Kaynaklar

1. Friedman JM. Obesity in the new millennium. Nature 2000 Apr 6:404 (6778) :632-4.

2. http://www.copacabanarunners.net/ibmi.html

3. http://aps.nccd.cdc.gov/brfss

4.http://diabetes.ca/cpg2003/chapters.aspx?table4clinicalidentificationofthemetabolicsyndromeusingncepatpiiicriteria.htm

5. http://www.cdc.gov/

6. http://www.cdc.gov/brfss/

7. http://www.cdc.gov/nchs/about/major/nhanes/nhanes2003-2004/nhanes03_04.htm

8. Montague CT, Farooqi IS, Whitehead JP, Soos MA, Rau H, Wareham NJ, Sewter CP, Digby JE, Mohammed SN, Hurst JA, Cheetham CH, Earley AR, Barnett AH, Prins JB, O'Rahilly S. Congenital leptin deficiency is associated with severe early-onset obesity in humans.

9. Monogenic human obesity syndromes. Farooqi IS, O'Rahilly S. Recent Prog Horm Res. 2004;59:409-24. Review.

10. Gibson WT, Farooqi IS, Moreau M, DePaoli AM, Lawrence E, O'Rahilly S, Trussell RA. Congenital leptin deficiency due to homozygosity for the Delta133G mutation: report of another case and evaluation of response to four years of leptin therapy. J Clin Endocrinol Metab. 2004 Oct;89(10):4821-6.

11. http://obesitygene.pbrc.edu/

12. http://obesitygene.pbrc.edu/association_table.htm

13. Snyder EE, Walts B, Perusse L, Chagnon YC, Weisnagel SJ, Rankinen T, Bouchard C. The human obesity gene map: the 2003 update. Obes Res. 2004 Mar;12(3):369-439. Review.

14. MacKenzie RG. Obesity-associated mutations in the human melanocortin-4 receptor gene. Peptides. 2006 Feb;27(2):395-403. Epub 2005 Nov 4.


Obezite ve genetik

Teşekkürler…


  • Login