Waarom ontwikkelde nederland zich zo vroeg 1350 1550
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 49

Waarom ontwikkelde Nederland zich zo vroeg ? (1350-1550) PowerPoint PPT Presentation


  • 60 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Waarom ontwikkelde Nederland zich zo vroeg ? (1350-1550). Individualisme en corporatisme Ton van Schaik, maart 2013. Wat er aan vooraf ging. Wim Blockmans , “ Metropolen aan de Noordzee ”, De geschiedenis van Nederland, Amsterdam, 2010

Download Presentation

Waarom ontwikkelde Nederland zich zo vroeg ? (1350-1550)

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Waarom ontwikkelde nederland zich zo vroeg 1350 1550

Waaromontwikkelde Nederland zichzovroeg? (1350-1550)

Individualisme en corporatisme

Ton van Schaik, maart 2013


Wat er aan vooraf ging

Wateraanvoorafging

  • WimBlockmans, “Metropolenaan de Noordzee”,De geschiedenis van Nederland, Amsterdam, 2010

  • Eeuwen van explosieve (bevolkings)groei, 1100-1290

  • Tijdens de 12de en 13de eeuwveranderdevrijwelalles in de LageLanden, en welzogrondigdateenaantalbasispatronen van de huidigesamenleving direct tot die tijd is terugtevoeren.

  • De inwoners van ontginnersdorpenkregengrotevrijheidsrechten en werdenfeitelijkeigenaarvan hun land en hoeve. (Vergelijkbaar met pioniersAmerika)


Europa 1290 1430

Europa, 1290-1430

  • In vergelijking met de explosievegroei in de periode1100-1290was diteenturbulenteperiode in Europa

  • Aan de bevolkingsgroeikwameeneinde

  • Voedselwerdduur, en hier en daarstakhongersnood de kop op

  • Erfenis van de ZwarteDood (1348-1349)

  • WimBlockmansnoemtdit de periode van het “gebrokenelan”

  • Nederland kendevanaf de ZwarteDooddaarentegeneenvliegende start: Inhaalgroei


Vliegende start 1350 1500

Vliegende start, 1350-1500

  • Bas van Bavel en Jan Luiten van Zanden (2004), “The jump-start of the Holland economy, 1350-1500”, EconomicHistoryReview, pp. 503-532

  • Bas van Bavel (2007), “The Transition in the Low Countries: Wage Labour as an Indicator of the Rise of Capitalism in the Countryside, 1300-1700”

  • Bas terWeele.a., “The Legacy of the Brethren of the Common Life”, CPB Discussion Paper, 228, 21 januari 2013


Pioniers economie

Pioniers-economie

  • Proto-industriëleontwikkeling door goedkopebrandstof (turf) en goedkoop transport (via water)

  • Massaproductie en export van stenen, tegels, krijt, bier, turf, kalk, haring, kaas, boter, kleding, linnen (voor de opkomendemiddenklasse in Europana de ZwarteDood (rond 1350)

  • Hogelonen: rond 1500 werkte 40% in de industrie en 20% in de dienstensector (marketing)

  • Kapitaal-intensieveproductie (lonenmaar 25% van de totalekosten van eenschip)


Pionier neemt voorsprong

Pionierneemtvoorsprong

  • Bron: Jan de Vries en Ad van derWoude (1995), “Nederland 1500-1815, De eersteronde van moderneeconomischegroei”

  • Kneedbaregeografischeruimte

  • Trek naar de stad

  • Lagetransactiekosten

  • Infrastructuurals basic commodity (basisgoed)

  • Voorsprong op rest Europa


Kneedbare geografische ruimte

Kneedbaregeografischeruimte

  • Vergeleken met de rest van Europanam het gebied in de delta van Rijn, Maas en Scheldeeenuitzonderlijkepositie in →

  • Geenerfenisuit de middeleeuwen in de vorm van adel en geestelijkheidgericht op handhaven status quo

  • Lagegedeelteonder de zeespiegel (Sint-Elisabethsvloed van 19 november 1421)

  • Hollanders waren in feitekolonisten

  • Doorbrakeninfrastructuur en transportsystemen

  • Organisatie in vrijeboerengemeenschappen


Trek naar de stad

Trek naar de stad

  • Door overstromingenweiniglandbouw

  • Trek van boerennaar de stad

  • Rond 1500 veeleconomischeminisystemen

  • Voedingsbodemvoor het ontstaan van eenredelijkgeschooldeberoepsbevolking

  • Die bevolkingraakte al doendevertrouwd met de basisinstituties van eenmodernemarkteconomie

  • Rond 1650 woondenermeermensen in de stedendan in de steden van alleDuitselandenbijelkaar


Lage transactiekosten

Lagetransactiekosten

  • Rivieren en zeegatenwaren van nature eenkant en klaarnetwerk van verbindingen

  • Dezewerden al in de middeleeuwenbewustverbeterd, bijvoorbeeld door het aanleggen van sluizen

  • Hoge mate van verkeersmobiliteit, waardoor de economieuitveelzelfstandigeeenhedenbestond.

  • Geenenkeleeenheidkondomineren, zodat de marktenvoldoendeefficiëntkondenblijvenwerken

  • Toenemendevoorsprong op Vlaanderen en OostEngeland


Bruisend brugge

BruisendBrugge

  • Frits van Oostrom, ‘Geschiedenis van de Nederlandseliteratuur 1300-1400’, februari 2013

  • Drie milieus omstreeks 1400:

  • Het Hollandsehof (blz. 457-484)

  • ModerneDevotie (blz. 485-512)

  • BruisendBrugge (blz. 513-547)


Instituties en het pad naar de moderne economie

“Instituties en het Pad naar de ModerneEconomie”

  • Avner Greif (2006): Erbestaateenopvallendeovereenkomsttussen de economische en politiekeinstituties van de commerciëleexpansie in de late Middeleeuwen en die van de moderneeconomie (blz. 395)

  • In beideperiodendominerenculturelewaarden en normen die samenhangen met individualisme en corporatisme.

  • De vroegeopkomst van de NederlandseRepubliek en de politiekesuprematie van het EngelseParlementna 1688 berusten op laat-Middeleeuwsefunderingen.


Infrastructuur als basic commodity

Infrastructuurals basic commodity

  • Turf: goedkopeenergiebron

  • Inklinkinggrond in de steden

  • 1540-1565: Voedselprijzen in Europastijgen

  • Antwoord: constructie van polders waardoor het waterpeilkunstmatiggeregeldkonworden

  • Windmolentechnologie (1450-1650)

  • Uitgebreid net van trekvaarten, waardoor de technologie van het verwerken van houtbelangrijkeimpulsenkreeg.


Voorsprong op rest europa

Voorsprong op rest Europa

  • Scheepsbouw (kogge, fluit)

  • Houtzagerij (houtzaagmolen)

  • Visserij (haringkaken, haringbuis)

  • Papierindustrie (papiermolen, witpapier)

  • Grafischeindustrie (export boeken)

  • Afschaffing 50 chistelijkefeestdagen in 1574, waardoorarbeidstijd en bedrijfstijdlangerwarendan in de rest van Europa

  • Ruimarbeidsaanbod, elastisch en geografischmobiel


Waarom ontwikkelde nederland zich zo vroeg

Waaromontwikkelde Nederland zichzovroeg?

  • Uniekegeografischepositie.

  • Instituties van de pioniers-economie.

  • Inhalen en voorbijstreven van koplopers.

  • Reacties op Kerk (1300-1450)


Reacties op kerk 1300 1450

Reacties op Kerk (1300-1450)

  • Kerkwistzichgeenraad met de crises die heel Europatroffen in de vorm van honger, pest en oorlog

  • Geestelijkenvertoonden op ruimeschaaleenbedenkelijkelevenswandel

  • Lekenbewegingenkanaliseerden de behoefteaaneenauthentiekereligieuzebeweging

  • Vanafeinddertiendeeeuw: begijnhoven

  • Vanafeindveertiendeeeuw: ModerneDevotie. In de volkstaalwerd op ruimeschaalvromelectuurvervaardigdvoorindividuelelectuur en bezinning


De erfenis van de broeders van het gemene leven bgl

De erfenis van de Broeders van het Gemene Leven (BGL)

  • Bas terWeel, DinandWebbink and SemihAkcomak

  • “Why Did the Netherlands Develop so Early? The Legacy of the Brethren of the Common Life”

  • CPB Discussion Paper, 228, 21 januari 2013


Moderne devotie

ModerneDevotie

  • Woongemeenschappen van de Zusters des GemeenenLevens en iets later ook van de Broeders

  • Gemeenschappen van nietgewijdegeestelijken

  • Nadruk op soberheid in navolging van de evangelischeChristus

  • De ModerneDevotiewordtwelgezienalseenwegbereidervoor de Reformatie, die vooralwortelschoot in het verspreidingsgebied van de ModerneDevotie


Broeders gemene leven bgl

BroedersGemene Leven (BGL)

Geert Groote (1340-1384), woonde in Deventer

Oprichting in 1374 Meester-Geerthuis in Deventer

StimuleerdeoprichtingHuizen in anderesteden

Motivatie: onvrede met moreelverval RK kerk

Doel: terugkeernaargebruikenvroegeChistenen

Vertaaldedelen van de bijbel in het Nederlands

Probeerde BGL erkendtekrijgen door Utrecht

In 1398 instemmingbisschop met de organisatie en de religieuzemotivieven BGL


Organisatie bgl

Organisatie BGL

  • Geengeloftenaan God

  • Geenhandenarbeid in de landbouw

  • Wel: Vertalen en copiëren van boeken

  • Na 1450 (Mainz) drukken van boeken en onderwijs

  • BGL bevorderdelezen en schrijvenals instrument om de kerk en de maatschappijtehervormen

  • Burgers kondencontractenopmaken in het economischverkeer


Bgl huizen

BGL Huizen

  • Rood: 23 grotesteden met BGL Huizen

  • Grote stad: 1000 inwoners of meer in 1400

  • Blauw: 12 kleinestedenmer BGL Huizen

  • In 1400 zijner 67 grotesteden (23 met en 44 zonder)

  • Bron: Lourens en Lucassen, “Inwoneraantallen van Nederlandsesfeden ca. 1300-1800”, NEHA, 1997.


Verspreiding van idee n

Verspreiding van ideeën

  • De eerstehuizen in Deventer (1374), Amersfoort (1395) en Zwolle (1396)

  • Daarna in veelanderesteden

  • Delft (1403), Den Bosch (1424), Groningen (1430)

  • De meeste rectors kwamen van de huizen in Deventer en Zwolle

  • Invloed van BGL op ChristelijkHumanisme (1470…)

  • Thomas van Kempen, Erasmus

  • Invloed op leidendedenkersReformatievanaf 1517


Thomas van kempen 1380 1472

Thomas van Kempen (1380-1472)

  • Kwam in 1395 op de BGL-school in Deventer

  • Heel vaardig in kopiëren van manuscripten en kondaardoorzichzelfonderhouden

  • Hijleiddeeenrustigleven in Zwolle (“met eenboekje in eenhoekje” is van hem afkomstig)

  • Zijn? bekendstewerk: Over de navolging van Christus

  • Een leer over vroomheid en deugdenalsonthechting, zuiverheid en eenzaamheid

  • Het was na de Bijbel het meestverspreideboek van de late middeleeuwen


Netwerken 1400 1550

Netwerken (1400-1550)

  • Geert Groote en FlorensRadewijns

  • Twee personenkennenelkaaralsvrienden, collega’s, medestudent of soortgelijkenauwerelatie

  • Twee personenhebbennaderhand met elkaar contact gehouden

  • Twee personenhebben contact gehouden via eenderdepersoon of brieven

  • Twee personenhebbenelkaarnooitontmoet, maarcorrespondeerdenveel met elkaar

  • Chronologischoverzicht→


Te verklaren het effect van bgl op

Te verklaren: Het effect van BGL op

  • het aandeel per stad in de Nederlandseproductie van nieuwegedrukteboekuitgaven (1470-1500)

  • de geletterdheid in Nederland rond 1600

  • de verspreiding van de NederlandseOpstandvanaf 1 april 1572 (start in Den Brielle)

  • de bevolkingsgroei van 67 Nederlandsesteden (1400-1560)


Verschillen tussen steden los van aanwezigheid bgl huis

Verschillentussensteden, los van aanwezigheid BGL Huis

  • Bevolking in 1400

  • Afstand tot Deventer (hemelsbreed)

  • Liggingaan zee

  • Liggingaaneenrivier

  • Afstand tot handelsrouteuitRomeinsetijd


Waarom ontwikkelde nederland zich zo vroeg 1350 1550

Afstand tot Deventer

BGL huis?

Ja/nee

Geschattewaarde BGL

Te verklaren


Boekproductie voor 1500 druk

Boekproductievoor 1500 (druk)


Boekuitgaven per capita

Boekuitgaven per capita


Geletterdheid rond 1600

Geletterdheidrond 1600

  • Bron: Amsterdamsetrouwregisters

  • Periode 1580-1810: circa 1 miljoenhuwelijken

  • Plaats van geboortebekend; geeftinformatie over geleterdheid in 33 steden

  • Niet in Amsterdam geboren: 40% einde 16e eeuw en 70% begin 17e eeuw

  • Ookinformatie over Duitsesteden

  • Bron: Archief van Gemeentearchivaris Simon Hart (1976), “Geschrift en Getal”


De verspreiding van de opstand

De verspreiding van de Opstand

  • Gemetenals het aantaldagenna 1 april 1572 dat de Opstand in eenbepaaldestadplaatsvond

  • 67 steden

  • Den Brielle 0 dagen

  • Vlissingen 21 dagen

  • Enkhuizen 50 dagen

  • Hoorn 72 dagen

  • Deventer 132 dagen


Economische groei

Economischegroei

  • Stedelijkebevolkingsgroei is eengoede en veelgebruiktemaatvooreconomischegroei in dezeperiode

  • In de Middeleeuwengroeide het bevolkingsaantalals de stedenrijker en welvarenderwerden

  • Wanneer we naar de groei van de (Nederlandse) stedenvoor 1400 kijken, zien we geenverschillen in bevolkingsgroei; na 1400 wél→

  • Het lijkterdus op dat de aanwezigheid van de BGL heeftgeleid tot meereconomischevoorspoed


Hoe robuust zijn de resultaten

Hoe robuustzijn de resultaten?

  • Bouwde BGL voort op scholen die al voor 1400 bestonden? NEE

  • Speeldede Oostzeehandel (Hanze, IJsselsteden) ookeenrol? NEE, maarwel via de dummy ‘liggingaan zee’!

  • Watgebeurterals de afstand tot Deventer wordtvervangen door de afstand tot eenanderestad? NIETS

  • Hebbenanderereligieuzebewegingenookinvloed? NEE

  • Watgebeurteralsooksteden in België en Duitsland in de analysewordenmeegenomen? NIETS


Waarom ontwikkelde nederland zich zo vroeg 1350 15501

Waaromontwikkelde Nederland zichzovroeg? (1350-1550)

  • Weinigfeodalebeperkingen

  • Kneedbaregeografischeruimte

  • Lagetransactiekosten

  • Grote vrijheids- en eigendomsrechten

  • Vliegende start na 1350

  • Pionierseconomie

  • Trek naar de stad (al rond 1400 sterkeurbanisatie)

  • Hogegraad van geletterdheid en informatisering

  • Infrastructuurals basic commodity (basisgoed)


Vervolg

(Vervolg)

  • Gebrokenelan in rest Europa (1290-1430)

  • Imitatie van koploperszoalsBrugge (inhaalgroei)

  • Weinigakkerbouw, nadruk op veeteelt (kaas)

  • Import van goedkoopgraan

  • Imitatie van Duitsebierbrouwers

  • Haring ging van de Oostzeenaar de Noordzee

  • Turf alsgoedkopeenergiebron

  • Dominantie van culturelewaarden en normen die samenhangen met individualisme en corporatisme


  • Login