Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 30

GENETİK TEKNOLOJİSİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ PowerPoint PPT Presentation


  • 155 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

GENETİK TEKNOLOJİSİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ. Yirminci yüzyılın en önemli gelişmelerinden birisi, canlıların özelliklerinin nasıl meydana geldiği ve bu özelliklerin yavru döllere nasıl aktarıldıklarının aydınlatılması olmuştur.

Download Presentation

GENETİK TEKNOLOJİSİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

GENETK TEKNOLOJSNN TARHSEL GELM

Yirminci yzyln en nemli gelimelerinden birisi, canllarn zelliklerinin nasl meydana geldii ve bu zelliklerin yavru dllere nasl aktarldklarnn aydnlatlmas olmutur.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

Bir bireyin morfolojik ve anatomik zelliklerini nasl kazandn, neden kendi trne ait bireylere dierlerinden daha ok benzediini, bu zelliklerini yavru dllerine nasl aktardn, bu zelliklerin aktarlndaki kurallar, doadaki biyolojik eitlenmenin ve dolaysyla bu gn mevcut olan yaklak 3 milyon trn nasl meydana geldiini inceleyen bilim dal genetiktir


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

Evrim teorisi kabaca, yeryzndeki tm canllarn milyonlarca yl sren bir tesadfler zinciri ile, basitten mkemmele doru gelierek var olduunu iddia eder. Yani bizler, evrim teorisine gre milyonlarca yl nce bir su birikintisi ierisinde kprdanan tek hcreli canllarn, kprdana kprdana gelimesinin natrel bir sonucu olarak bu hle gelmiizdir.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

19. Yzylda Charles Darwin adndaki bir biyoloji bilgininin mehur ettii ve Trlerin Kkeni adndaki kitabyla kendince delillendirdii evrim teorisi, bilim tarihindeki hibir teorinin grmedii kadar itibar grd ve bilim adamlarnca teori olarak deil de, tpk yerekimi kanunu gibi/kadar gerek kabl edildi.

Yaratl gr evrenin Tanrnn koyduu kurallar erevesinde belirli bir dzene gre ilediini ve bu dzenin tesadfen ve kendiliinden olumayacan belirtir. Bu gre gre evrendeki her bir varlk bir amaca ynelik olarak yaratlmtr. Bu amac belirleyen de Tanrnn kendisidir.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

amzda en akl almaz gelimelerin yer ald ada genetik bilimi, bundan tam 100 yl nce (1900 de) ortaya km ve hzla geliimini srdrmektedir. u gnlerde genetik biliminin babas sayla Gregor Mendeli anmsamak hem bilim hem de insanlk adna bir grevdir.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

Biyolojik dnme devrimini gerekletiren bu din grevlisi bilim dnyasnda KOPERNK,NEWTON ve DARWN ile birlikte anlmaktadr.bulgular (1866da) yaynlandktan 34yl, lmnden 16 yl sonra (1900de) yeniden kefedilmi ve bilim tarihindeki yce yerini almtr.

Mendelin o dnemde bilim adamlarnn dnce ve deney kalplarn krarak getirdii yenilikleri ve adyla anlan Mendel yasalarn bugn de okutarak genetik derslerine balyoruz.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

1900 yllarda Mendelin almalarnn yeniden kefinden sonra genin doas hakknda byk bir bilgi patlamas olmutur. Biyoloji alannda alan bilim adamlar, hcredeki ekirdek ve kromozomun nemi zerinde durdular. nk gzlemlerde, kromozomlar yumurta ve polen/spermi oluturmak zere mayoz esnasnda saysn yarya indiriyor ve sadece blnme srasnda grlyordu. Bu sebeple DNA molekllerinin nasl faaliyete geerek organizmalar rettiklerini anlamak iin birok aba sarf edildi. Amerikal James Watson ve ngiliz Francis Crick birka biyolog aratrmacyla 1953 ylnda DNAnn ift heliks yapsn incelediler..


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

DNA kavram yaamn geleneksel dili olduu bakterilerde, mantarlarda, bitki ve hayvanlarda yaplan almalarla ortaya konuldu. Yaayan organizmalar arasnda yer alan bu iliki biyoteknoloji ve genetik mhendislik biliminin geliimine neden olmutur. Mhendislik teknolojisi, bitki ve hayvanlar gelitirmek iin yaayan dier organizmalar ve canllarn ksmlarn kullanmtr. 1970 yllarnda, aratrmaclar DNA'nn bir canldan kesilerek dier canlya yerletirebileceklerini bylece rekombinant DNA teknolojisini buldular. Bu ekilde inslin, hormon, interferon ve TPA (doku plasminogen aktifletirici) gibi ilalar tp dnyasna sundular.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

nsan gen terapisi yntemiyle genleri hasarl olan veya eksik olan fertlere gen nakli gerekletirilmitir. reme teknolojisinin geliimiyle remenin artrlmasna allmtr. nsan reme teknolojiyle uraan aratrmaclar insan embriyosunu in vitro koullarda elde etti ve daha sonra kullanlmak zere dondurdular. Anne ebeveynler kendilerine ait olmayan genetik dller vermilerdir. 1993 de, l, George niversitesinde almakta olan Dr Robert Stillman ve Jerry Hall insan embriyosunu klonlad ve 6 gn bunlar yaatmay baard.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

Klonlama ya da genetik olarak benzer organizmann retimi ilk kez havu bitkisinde baarlmtr. Klonlama ileminde havu kk hcreleri yeni bitki oluturmak zere kullanlmtr. Bitki klonlama teknolojisindeki bu baarlar 1952 de kurbaalardaki klonlamaya kadar devam etmitir. 1970 lerde fare, 1973 de sr ve 1979 da koyun klonlamas olmutur. Bu almalar, hzl oalan iyi bir sr daha iyi st retimi amacyla insanlk yararna gerekletirilmitir. Gen teknolojisiyle biyoteknolojideki ilerlemeler zararllara ve soua dayankl bitki trleri, daha ok reyebilen ve gelikin iftlik hayvanlar retimine baarl olmutur.


Klonlama s perstari dolly

KLONLAMA SPERSTARI: DOLLY

1997 YILINDA, ngilterede ki Roslin Enstitsnden lan Wilmut ve arkadalar, klonlanm bir koyunun 1996 ylnda dnyaya gelmi olduunu akladlar. Aratrmaclar bunu aklamak iin Dolly olarak adlandrdklar koyunun salkl bir biimde gelitiinden emin olmak istemilerdi. Dolly, yetikin bir memeli canlnn kaltsal malzemesinin, yeni ve onunla e bir canl yaratmada kullanlmasnn ilk rneiydi. Bu gelimelerden sonra bir daha hibir ey eskisi gibi olmad.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

Dolly den bu yana, klonlama dnyasnda birok ilerleme gerekleti. Dnyann farkl yerlerindeki laboratuvarlarda aratrmaclar koyunun yan sra fare, inek, kei, maymun, kedi gibi baka canllar da klonlamay baardlar. Ancak, klonlanan canllarn sal, patent haklar, genetik eitlilik, insan klonlama konularndaki tartmal konularda hala zmler gelitirilebilmi deil.


Kurba alardan memeli canl lara

Kurbaalardan Memeli Canllara

Aslnda, canllarn klonlanmas Dollyyle balamad. lk kez 1950li yllarda aratrmaclar iri balarn klonlanabileceini gstermilerdi. 1970 ylnda John gurdon adl aratrmac, yetikin bir kurbaann deri hcresinden ald ekirdei, birbaka kurbaadan ald, hcre ekirdei yok edilmi dllenmemi yumurta hcresine aktarmt. Bu yumurta hcresinin geliimi sonucu ortaya kan iriba, hcre ekirdeinin alnd kurbaann genetik zelliklerini tayordu. Gurdon nun iribalar geliimlerini srdremeden ld. Ancak, kulland yntem daha sonraki klonlama deneylerinin ablonunu oluturdu. Gurdon un deneyi, yetikin hcrelerinin, yepyeni bir canl yaratmak iin gerekli kaltsal bilgileri saklamaya devam ettiini gsteriyordu.


Embriyo klonlama

Embriyo klonlama

Gurdon nun ynteminin memeli canllarda da ie yarayabilecei, 1996 ylna kadar kimse tarafndan kantlanamad. 1970li yllarda aratrmaclar, fare, inek, koyun gibi canllarn embriyolarn klonlayabiliyorlard. Bu deneylerde, embriyolar birbirine e paralara blnyor ve tek yumurta ikizleri oluturuyorlard. Bu embriyolar, bir sperm tarafndan dllenmi bir yumurta hcresinden olutuu iin, yavrular hem anneden hem de babadan gelen kaltsal zelliklere sahip oluyorlard. Bir kez zelletikten sonra, yetikin hcrelerinin rollerinin deitirilemeyecei, bu hcrelerin embriyo aamasna dndrlemeyecei dnlyordu. Dolly bu dncenin yanl olduunu kantlad. Aratrmaclar, bedensel hcre ekirdei aktarm yntemiyle, 6 yandaki bir koyundan alnan beden hcresini, yepyeni bir canl yaratmak iin kullanmlard.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

yiletirme Amal Klonlama

Konlama zerinde alan aratrmaclarn bazlarnn amac da, kk hcre aratrmalarnda kullanlmak zere kk hcre kayna salamak. Klonlama yoluyla oluturulan embriyolardaki kk hcreler alndktan sonra bu embriyolarn yok edildii bu almalara iyiletirme amal klonlama ad veriliyor. yiletirme amal klonlamada, ekirdek transferi yntemiyle klonlanm embriyolardaki kk hcreler yaltlarak, doku ve organ nakillerinde kullanlmak zere malzeme salanacak. Ancak, kk hcrelerin aktarlaca blgelerdeki hcrelere nasl dnecei konusunda daha pek ok almaya gereksinim var.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

Belli blgelerdeki zellemeleri oluturacak kk hcrelerin nasl tetiklenecei ya da belli ilevleri gerekletirmelerinin nasl salanaca henz tam anlalm deil. Aratrmaclara gre, klonlama teknolojisinin iyiletirme amal olarak kullanlmasnn olumlu yn, insanlarn kendi hcrelerinden dokular ya da organlar elde edilmesini salayacak olmas. Bylece, aktarlan dokularn ya da organlarn reddedilmesi sorunu ortadan kalkacak.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

Soyu tkenmekte olan canllar klonlamak

Kimi aratrmaclar, klonlama teknolojisinin soyu tkenmekte olan hayvan trlerinin yok olmaktan kurtulmak zere kullanlabileceini dnyorlar. Klonlama alannda ki ilerlemeler, yaam alanlar onarlana ve yeniden doaya dnene kadar hayvanat bahelerinde retilmeye allan soyu tkenmekte olan hayvanlar oalmak iin de kullanlabilir. Ancak,klonlamann asl nemi, aratrmaclara, ok az sayda bireyi kalm hayvan populasyonlarnn gen konusuna yeni genler katma olanan vermesi olacak.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

Birok hayvanat bahesinde, spermleri toplayp saklayacak donanm bulunmuyor. Yumurta hcreleri de hem g elde ediliyor, hem de dondurulduklarn da zarar gryor. Ancak, aratrmaclar beden hcreleri saklanm hayvanlar klonlayarak, onlarn genlerini yaamda tutacaklar ve soyu tkenmekte olan trlerin genetik eitliliini korumu olacaklar.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

KK HCRE

Henz ilevsel olarak farkllamam, ancak uygun byme ortamna yerleebilen, oalma yetenei olan ok sayda farkllam ve devam niteliinde hcreler retebilen, kendini yenileyebilen veya kendi populasyonunun devamlln salayabilen , zedelenmeyi izleyerek ilevsel dokuyu tamir edebilen hcrelerdir.

Kk hcre ve hcresel tedaviler getiimiz yzylda organ nakilleriyle gerekleen tbbi atlma benzer bir atlm potansiyeli tayor. Bu nedenle son yllarda kk hcre aratrmalar deneysel aamadan tedavi uygulamalarna doru hzla ilerliyor.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

BBREK HASTALIKLARINDA KK HCRE TEDAVS

Bbrek nakli yaplan hastalara kk hcre enjekte edilmesinin, bbrek reddini nlemek iin kullanlan ilalara ihtiyac ortadan kaldrabilecei akland. ABD'deki Louisville niversitesi Hastahanesi ile Northwestern Memorial Hastahanesi'nde yaplan denemelerde, bir dizi hastada baar saland akland. Aratrma sonular, hastalarn byk blmnn yeni tedavi sonras bbrek reddi (rejeksiyon) ilalarn dzenli olarak almasna gerek kalmadn gsteriyor. Aratrmaclar, bunun organ naklinde byk nem tad grnde.

Organ nakli srasnda yaanan en byk sorunlarn banda vcudun, yabanc olarak alglad yeni organa kar savama riski geliyor. Bunu nlemek iin hastalar, hayat boyu baklk sistemlerini basklayan gl ilalar imek zorunda kalyor. Bu ilalar, hasta vcudunun organ reddetmesini engelliyor ama yksek tansiyon, diyabet ve ciddi enfeksiyon riskini de beraberinde getiriyor.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

HAREKET SSTEMNE YNELK KK HCRE UYGULAMALARI

Hcresel tedavi ncesi seansta problemli olan hastann kendisinden alnan kemik grefti ile dzeldikten sonra hcresel tedaviye hazr hale getirilmesi

Hcresel tedaviden 12 ay sonra ki MRG de kemik ve kkrdak hasarnn dzelmi hali

Tedaviden 4 yl sonra kkrdak yapnn dzelmesinin NMR grnts ve ilal lmle hastalkl alann canllk belirtilerinin izlenmesi


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

GZ HASTALIKLARINDA KK HCRE NAKL

nsanlarda kk hcre kullanlarak gz hastalklarnn tedavisiyle ilgili ok sayda alma bulunuyor. * Almanya da Stargardt hastalnn (ciddi grme kaybna neden olan bir retina distrofisi tipi) tedavisi iinde kk hcre kullanmna ilikin bir alma yrtlyor. Ancak alma kaytl olmad iin detaylar bilinmiyor.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

* Northwestern niversitesinin (ABD) yrtt almada otoimmn retinopatisi olan ve kanser gemii bulunmayan hastalarda kk hcre naklinin retina zerine etkileri incelenmektedir.

* Nanjing niversitesinin (N) yrtt almada allojenik mezanimal kk hcrelerinin intravenz yolla verilmesinin Sjogren sendromlu hastalarda gz ve mukoza kuruluu gibi parametrelere etkilerine baklmaktadr.


Nsan genom projesi

nsan Genom Projesi

  • nsan Genom Projesi tm alarn en zel gn ifadesi ile 26 Haziran 2000 tarihinde ABD Bakan Bill Clinton, ngiltere Babakan Tony Blair ve zel irketleri temsilen CelereGenomics yetkilileri, projenin ilk ayan tamamladklarn dnyaya ilan ettiler. Proje sonular 2001 ylnda aklanm olsa da eksikler ancak 2003 ylnda bitirilebildi. Geen sre iinde yeni bilgiler ortaya ktka insan genomu srekli gncellendi, son olarak insan genomunun 36.2nci kurumu ve srm NCBI tarafndan yapld.

  • Teknik nedenlerle dizisi belirlenemeyen 302 boluk bulunan bu son srmn gen kodlayan blgelerin yaklak%99unu kapsadna inanlyor. Bu proje sayesinde ila ve kimya sanayii uzmanlarna, Alzheimerden vereme, kalp hastalklarndan astma kadar her trl hastal tedavi olana salayacak. Proje sayesinde tp biliminin ciddi biimde deiiklie urayaca, ayrca uluslararas i dnyasnn bundan nemli kazan salayaca belirtiliyor. Proje, kanserden depresyona ve hatta yalla kadar tm hastalklarn tehis ve tedavisinde devrim yaratacak.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

  • nsann sa renginden, boy uzunluuna, eitli hastalklara yatknlndan, zeka dzeyine kadar tm zelliklerinin ifresini tayan kaltsal materyalindeki (DNA) genetik bilginin temelini oluturan nkleotidlerinin dizilimi belirlenmitir. Bu temel bilginin ortaya konulmasn takiben tamamlanacak aamalar yle sralanabilir: 1) nsan genomundaki bireysel farkllklarn bulunmas: Elde edilen veriler DNA bilgisinin %99undan fazlasnn tm insanlar iin ortak olduunu ortaya koymutur. DNAnn nkleotid dizilimindeki eitliliin belirlenmesi ile bireyler arasndaki farkllklar, kanser, diyabet, eitli dolam ve mental hastalklar gibi birden fazla genin etkili olduu hastalklarn genetik temelleri anlalabilecektir. 2) Halihazrda DNA tans yaplabilen Alzheimer, Kistik fibroziz, Duchenne kas erimesi, hemofili, fenilketonri, orak hcre anemisi, Akdeniz anemisi, eitli kanser trleri (meme, kolon, ovaryum) gibi hastalklara ilaveten 4000den fazla olduu dnlen genetik hastaln tans iin test sistemlerinin oluturulmas. 3) Haritalanan genlerin fonksiyonlarnn anlalabilmesi: Kullanlmaya balanm olan DNA ipleri yoluyla gen rnlerinden (mRNA, proteinler) yararlanarak genomda fonksiyonu bilinmeyen gen dizilerine fonksiyon bulunmasna olanak veren mikrodizilim (microarray) teknolojisinin hz kazanmas.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

  • 4) Farkl canl gruplar arasnda genomun nkleotid diziliminin karlatrlmas: nsanda gen ve gen karl olmayan DNA dizilerinin anlalmas iin farkl canl gruplarnn genom haritalarnn karlatrlmasndan yararlanlr. Ayrca farkl trlerin gen ve gen olmayan dizilerinin karlatrlmas evolsyon almalarnda da trlerin evrimi asndan son derece belirleyici olacaktr. 5) Genom bilgisinden yararlanarak kiiye zel ila gelitirilmesi, hastalk yatknlnn ve ilalara olan duyarllnn belirlenmesi. 6) Elde edilen genom bilgilerinin kt amalar iin kullanlmas, ayrmcla neden olmamas iin etik, sosyal ve yasal dzenlemelerin oluturulmas. 7) Genom karlatrlmas ve genlerin fonksiyonlarnn anlalmas almalar iin etkin bilgi alarnn (biyoinformatik) kurulmas.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

Bu projeden ortaya kan teknolojilerin ve bilgilerin, zel sektre lisansla transfer edilerek, biyoteknoloji endstrisinin gelimesini hzlandrmada, yeni ve orijinal tbb uygulamalarn kullanma geirilmesinde alt yap olaca tahmin edilmektedir. Projeyi Amerika Birleik Devletleri adna yrten kurum, Milli Salk Enstits nsan Genomu Aratrma Enstits'dr.


B yoloj k s lahlar

BYOLOJK SLAHLAR

Biyolojik silahlar dier canllar zerinde zararl etkiler yaratmak maksadyla kullanlan bakteri, virs, mikrobiyal toksinler, vb. ajanlardr. Bu tanm genellikle biyolojik olarak elde edilen toksinleri ve zehirleri de kapsayacak ekilde geniletilir. Biyolojik sava aralar, yaayan mikroorganizmalar (bakteri, protozoa, riketsia, virs ve mantar) ierdii gibi mikroorganizmalar, bitkiler ve hayvanlar tarafndan retilen toksinleri (kimyasallar) de kapsar.


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

Literatrde ok sayda biyolojik sava ajan belirtilmektedirler. Bunlarn arasnda;

  • Bacillus anthraksis (arbon Etkeni)

  • Botulinum Toksinleri (Konserve Zehiri)

  • Brucelloz (Malta Hummas Etkeni)

  • Vibrio Cholera ( Kolera Etkeni)

  • Clostridium perfirenges (Gazl Gangren Etkeni )

  • Salmonella typhi (Tifo Etkeni)

  • Psoudomanas psoudomallei (Melioidozis hastal Etkeni)

  • Psoudomanas mallei (Ruam hastal Etkeni)

  • Yersinia pestis (Veba Etkeni)

  • Francisella tularensis (Tularemi Etkeni)

  • Coxiella burnetti ( Q Atei Etkeni)

  • Smallpox virs (iek Hastal Etkeni)

  • Congo-Crimean Hemorajik Atei Virs

  • Ebola Virs

  • Stafilokoksik Enterotoksin B

  • Rift Valley Atei Virs

  • Trichothecene mycotoxins

  • Venezella At Ensefaliti

  • Plazmodium vivax (Stma Etkeni)

  • Saxitoksin (predominant olarak doada deniz dinoflajellileri tarafndan retilir)


Genet k teknoloj s n n tar hsel gel m

  • Aysun HANEC O.232037

  • Merve HATPOLU232043


  • Login