N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 34

NÜKLEER TEKNOLOJİ T RANSFERİNDE TAEK NASIL ROL OYNAR? PowerPoint PPT Presentation


  • 132 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

NÜKLEER TEKNOLOJİ T RANSFERİNDE TAEK NASIL ROL OYNAR?. TASAM Uluslararası Nükleer Enerji Kongresi Galatasaray Üniversitesi, Istanbul 11 Nisan 2007 Dr. Necmi DAYDAY. GİRİŞ.

Download Presentation

NÜKLEER TEKNOLOJİ T RANSFERİNDE TAEK NASIL ROL OYNAR?

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

NKLEER TEKNOLOJ TRANSFERNDE TAEK NASIL ROL OYNAR?

TASAM

Uluslararas Nkleer Enerji Kongresi

Galatasaray niversitesi, Istanbul

11 Nisan 2007

Dr. Necmi DAYDAY


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

GR

Nkleer teknoloji transferini, nkleer g programn destekleyecek, planlama, aratrma-gelitirme, kalite temini, lisans verme, yakt maddesi ve yakt retimi, atk ynetimi gibi hizmetlerin yrtlmesi iin gerekli yaplanmalar ve insan gcnn eitilmesini ierir eklinde zetleyebiliriz.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

Nkleer teknolojinin transferi ve zmsenmesi uzun vadeli ve zahmetli bir itir.Bu yzden, balangta ak ve seik bir biimde tanmlanm olan bir nkleer enerji programnn ve uygun stratejinin srarla srdrlmesi ve uygulanmas ile elde edilir. Bunun mmkn olabilmesi iin nkleer programn bir Devlet Politikas olarak benimsenmesi ve yrtlmesi arttr.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

TEKNOLOJ TRANSFERNDE EVRELER

Teknoloji transferi evreleri temel olarak:

- Tasarm satnalma,

- Mhendislik firmalar kurma,

- malta katlma,

- Ortak firmalar kurma

gibi sreleri ierir. Yerli firmalarn, bu srelerin herbirinde yer almas teknolojiyi salkl bir biimde zmsemek iin gereklidir


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

TEKNOLOJ TRANSFER ANLAMASI

Nkleer teknoloji transferi iin, nkleer santral yapmcs firma ile bir anlama yaplmas arttr. Ancak daha nceden, firmann bal olduu lke ile nkleer konularda ibirlii anlamalarnn yaplm olmas gerekmektedir.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

EVRE

KAPSAM

LGL MAKAM/

KURUM/KURULU

1

BLMSEL ARATIRMA VE TEKNOLOJ GELTRME ANLAMASI

HKMET

2

ENERJ ALANINDA BLMSEL VE TEKNKBRL SZLEMELER

-ARATIRMA MERKEZLER

-NVERSTELER

- SANAY KURULULARI

- LETME VE GVENLKTE YETKL KURULULAR

- KALTE DENETM KURULULARI

3

NKLEER SANTRAL YAPIMI,

BLEEN MALATI VE SANTRAL LETMES

- MHENDSLK RKETLER

- MALATILAR

- ELEKTRK RETM RKETLER

TABLO. I


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

SALAYICILAR

KONULAR

YNTEM

ALICILAR

ARGE MERKEZLER

ENSTTLER

SANAY KURULULARI

N PLANLAMA

ALTYAPI

ARGE

G SANTRALI

KALTE TEMN

LSANS VERME

YAKIT HAMMADDES RETM

YAKIT ELEMANI RETM

ATIK YNETM

HER KONUDA PROGRAM HAZIRLANMASI

BAKANLIKLAR

ENSTTLER

ENDSTR

KURUMLAR

NKLEER G PROGRAMININ TEKNOLOJ TRANSFER KAPSAMI

Bir nkleer g programnn uygulanmasnda gereken teknoloji transferinin, program kapsamndaki faaliyetlere gre genel planlanmas yle zetlenebilir.

TABLO:II


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

NKLEER SANTRAL YAPIMINDA TEKNOLOJ TRANSFER KAPSAMIGenelde bu kapsam aadaki gibi zetlenir. Salayclar ile Alclar uygulamalar srasnda belirlenir.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

SALAYICI

ALICI

Proje Ynetimi ve Kalite Temini

Proje Hazrlama

TASARIM (Santral)

Mhendislik irketi

TASARIM (Bileenler)

Bileen reticileri

zharat ve kmal

Fabrikada

MALAT

naat irketi

Santral Alannda

NAAT

naat irketi

MONTAJ

Montaj irketi

Talimat ve El Kitaplarnn Hazrlanmas

TESTLER (Kabul)

Mhendislik irketi

LETME

letmeci Kurulu

TABLO. III


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

BR NKLEER SANTRALIN KURULMASINDA SRELER

Nkleer teknoloji transferinde, dnyadaki rneklerine baktmzda, alc lkelerin ounun n planlama safhasnda nkleer sahada gelimi bir lke ile geni kapsaml bir ibirlii anlamas yaparak yola ktn gryoruz. Nkleer enerji programnn tr ve boyutlar ile ilgili kararlar alnd anda, maliyetlerin yaklak %70inin kesinletii olgusu gznne alnrsa, henz n planlama safhasndayken tecrbeli bir " ortak lke " ile yola kmann nemi ve gerei daha da iyi anlalr.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

n planlama srecinde, nkleer teknolojinin milli sanayi tarafndan zamannda ve etkin bir ekilde kazanlabilmesi iin gerekli altyapy varln tespit etmek byk nem tar. lkenin mevcut teknolojik imkanlarnn , nkleer enerji programnn gelime sresi boyunca adm adm arttrlmas iin gerekli plan ve programlarn hazrlanarak uygulanmas, nkleer elektrik retiminde kendi kendine yeterli hale gelme hedefine ulamak iin arttr..


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

lk reaktr projesinin gerekletirilmesinde, yabanc yapmcya devredilemez olan grev ve sorumluluklar yerine getirecek kamu ve zel sektr kurulularnn tespiti, mevcut olanlarn glendirilmi bir yapya kavuturulmas, mevcut olmayanlarn da bir an nce kurulmas gerekir.

Bu tip grev ve sorumluluklarn balcalar yle sralanabilir:

- Projenin yrtlmesi ve denetlenmesi,

- Santrallarn lisanslanmas,

- Santrallarn gvenli ve ekonomik bir ekilde iletilmesi,

- Radyasyon gvenliinin salanmas ve ynetimi,

- Olaanst tehlike hli planlamas ve ynetimi,

- Radyoaktif atklarn muhafazas ve ynetimi,

- ok sayda ve deiik uzmanlk alannda bilim adam, mhendis ve teknisyenin eitimi


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

Bir nkleer g programnn ilk tesisi olacak bir nkleer santralin inaatndan 8 yl nce olduka ayrntl bir planlamann yaplmas gereklidir. Byle bir tesisin inaat yaklak 5 yl, inaatn tamamlanmasndan 1 yl nce balayan kabul etme denemeleri de 2 yl srmektedir. Bir nkleer santral ihalesini kazanan yklenici firma, bileenlerin imlatna hemen, inaatna da en ge 1 yl iinde balamaktadr.

te yandan , santral sahibinin, teklifin artnamelere uygunluunu deerlendirecek, szlemesini mzakere edecek,imalatn ve inaatn projelere ve kalite temini artlarna uygunluunu kontrol edecek, iletme denemelerini izleyip kabul edecek ve santral etkin ve verimli bir ekilde iletecek kalitede uzmana ve bu grevleri yerine getirmeye uygun bir yaplanmaya ihtiyac vardr.

Niyet mektubunun verilmesi aamasnda yaklak 100 kii olmas gereken bu kadronun iletme aamasnda 300 kiiye ulamas gereklidir.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

Bu almalara kout olarak, nkleer santraln gvenliini deerlendirmek ve uygun bulduu zaman, kurulmasna aama aama izin ve lisans vermeye yetkili kurulu da ( TAEK ) tasarm, sistem ve bileenler, kalite kontrolu, kumanda ve kontrol cihazlar nkleer yakt, gvenlik sistemleri, tehlike analizi, olaanst tehlike hli planlamas ve ynetimi gibi konularda yetimi ve uzmanlam, yaklak 100 kiilik bir kadroya ile uygun bir yaplanmaya ihtiyac vardr.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

Bir nkleer g programnda ngrlen nkleer tesisler iin gerekli destek hizmetlerini salayacak kurumlar ile minimum uzman saylar

KONULAR

KURUM

UZMAN

SAYISI

ARGE

KALTE TEMN

LSANS VERME

YAKIT MADDES RETM

YAKIT ELEMANI RETM

ATIK YNETM

PROJE YNETM-LETME

TAEK

TAEK&TEA

TAEK

TAEK

TAEK

TAEK

TEA

70

30 ( 10+20 )

70

20

30

20

200

Kaynak: NAEM TR 338

TAEK VE TEA bu konularda yalnzca bir ekirdek yapya sahiptir.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

TRKYEDE TEKNOLOJ TRANSFER PROGRAMLARI

Ne 1972de ne 1983 ylnda TAEK tarafndan hazrlanm olan nkleer g programlar, ne de Eyll 1998 tarihli NAEM TR 338 numaral raporda ortaya konan Nkleer g alannda izlenecek ulusal politika ve program nerisi bir Hkmet Program olarak benimsenmitir. Halbuki byle bir programn Milli Politika olarak benimsenmesi gerekir. Sarslmaz bir siys kararllk ile glendirilmi byle bir mill irdenin neler gerekletirebileceine en iyi iki rnek Gney Kore ile Hindistandr.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

NKLEER TEKNOLOJ TRANSFER N

GEREKL HAZIRLIKLAR

Nkleer g retim program balatacak ve uygulayacakbir lkede, genellikle aadaki hususlarn yerine getirilmesi gereklidir:


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

A ) G programnn balatlmasndan nce ulusal dzeyde yaplmas gerekenler:1. Nkleer gce olan ve uzun dnemde de geerli olan ihtiya gerekelerininsaptanmas,2. Nkleer g programnn uygulanmas ynnde kamuoyunca ve Devlet dzeyinde karar verilmesi,3. Nkleer gvenlik ile radyasyon gvenliinin kurallarn ortaya koymak ve uygullayc rgt kurarak, bu kurallarn uygulanmasn salamak ve nkleer sorumluluu tanmlamak zere bir yasa hazrlanmas,4. lkenin interkonnekte ebeke sisteminin, ebekedeki en byk santral nitesi gcnde ve yk faktr ile iletilebilecek bir dizi nkleer santral nitesini kabul edebilecek kapasitede ve yapda olmas,5. Nkleer g seeneinin, nkleer g programn hazrlayanlar, karar vericiler ve kamuoyu asndan kabul edilebilir olmas,


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

Programn baar ile uygulanmas iin gerekenler:

1. Proje iin alnacak karara temel tekil edecek, teknik ve ekonomik kabulu ieren bnir yaplabilirlik raporunun hazrlanmas,

2. Tm faaliyetler ( planlama, proje ynetimi, iletme ve mevzuat uygulama) iin gereken uzman kadrolarn oluturulmas,

3. Bilimsel ve teknik sorunlarn tanmlanmasnda ve zmnde destek olacaklarda da dahil olmak zere, bir nkleer santraln iletme ve bakmn etkin ekilde yapabilecek bir bilimsel ve teknik dzeyin oluturulmas,

4. projenin uygulanmas, tesislerin iletilmesi ve bakmnda gereken dzeyde katlmay ve belirlenen dzeyde kalite gvencesi iin yeterli bir endstri destei yapsnn oluturulmas,

5. Santraln planlama, proje uygulama, iletme ve mevzuat uygulama sorumluluklarnn ak ve seik tanmland, personel kadrolarnda belirten bir yaplanmann oluturulmas,

6. Mevzuata uygun gvenlik gereklerini ngren, projenin doru ve verimli bir ekilde gereklemesinde bir ynetim arac olarak yararlanlacak ve eitli uygulama dzeyleri olan Ulusal Kalite Gvencesi/ Kontrol oluturmak,


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

) Projenin baarl bir ekilde balatlmas ve yrtlmesi iin gerekli Uluslararas giriimler:

1. teknoloji transferinin ve tamamlanmasnn esaslarn salayacak bir Uluslararas / devletleraras anlama yaplmas

2. Tehizat, yakt, hizmet yedekleri ve teknolojinin srekli bir ekilde temini iin uygun bir szlemenin dzenlenmesi,

3. Projenin, zayflk ve eksiklik grlen her noktas iin en etkin teknik yardm ve teknoloji transferi yntemlerinin belirlenmesi,

D) Programn sreklilii iin gerekenler:

1. Yakt techizat ve teknoloji ikmalini teminat altna alan uzun vadeli bir program,

2. Atk ynetimi ve son gmlme iin uzun vadeli bir politikann belirlenmesi,


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

E) Programn finansman iin gerekenler:

1. Her proje iin yeterli ve desteklenebilir bir finansman salanmas

2. Finansmann faiz oran, vadesi ve geri deme artlar bakmndan, kalknmakta olan lkemizin ihtiyalarna cevap veren bir model olmas.

BBu hususlardan A.3 maddesi 2690 sayl TAEK yasas ile yerine getirlmi, B.1, B.2, B.5 ile C.1, C.2 maddeleri, 1983 ylnda ki nkleer santral alma giriimi safhasnda, ksmen salanm ise de, bu potansiyel gnmzde ok azalm durumdadr.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

KURUMSAL HAZIRLIKLARNkleer g programnn ilgili kurumlar: Babakanlk- DPT- HDTM Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl- TEA- MTA Dileri Bakanlevre Bakanlniversitelerlke Sanayi KurulularTAEK


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

  • TAEKN GREVLER

  • TAEKin grevleri ve yetkileri 13 temmuz 1982 tarihli

  • 2690 numaral TAEK ( Trkiye Atom Enerjisi Kurumu ) Kanunu ile belirlenmitir.

  • Blm II , Madde 4 Grev, Yetki ve sorumluluklar sralamaktadr.

  • Buna gre TAEK;

.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

  • Nkleer Politikann Esaslarn Belirlemek ve Babakann Onayna Sunmak,

  • Halkn, Radyasyonla alanlarn ve evrenin Radyasyondan Korunmasn Salamak,

  • Radyasyon Gvenliini Salamak,

  • Nkleer Gvenliin Salandn Garanti Altna Almak,

  • lkenin Nkleer Tehlikelere Kar Korunma Stratejisini Belirlemek

  • Nkleer Bilimler ve Teknoloji Alanlarnda Aratrma Yapmak ve Aratrmay Tevik Etmek,

  • Nkleer Alanda Grev Yapacak Personel Yetitirmek,

  • Uluslararas Kurulularla Nkleer Alanda birlii yapmak

  • Nkleer Alanda Ulusal ve Uluslararas Hukuk ile ilgili almalar Yapmak,

  • Nkleer Konularda Halk Bilgilendirmekle grevlendirilmektedir.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

Ancak, 4 nc maddenin C) bendi yledir;

c) lkenin gerek grlen yerlerinde aratrma ve eitim merkezleri, birimler, laboratuvarlar, deneme merkezleri ve g retimine dnk olmayan pilot tesisler kurmak, kurdurmak, iletmek veya ilettirmek; lke sanayiinin nkleer teknolojiye girebilmesi amacna ynelik almalar yapmak; yakt evirimine ynelik iletme, artma ve gerekli grlen dier tesislerin kurulmas iin nerilerde bulunmak.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

  • Nkleer g konusu ilgili Daire ve ubeler de aadaki gibi dzenlenmitir:

  • NKLER GVENLK DARES ( NGD )

  • Nkleer Madde Gvenlii ubesi

  • Lisanslama ubesi

  • Gvenlik Analizleri ubesi

  • TEKNOLOJ DARES ( TKND )

  • Nkleer Reaktr Teknoloji ubesi

  • Kalite Temin ve Denetim ubesi

  • Nkleer Yakt teknoloji ubesi


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

Bu yaplanma erevesinde TKND, Kanunun 4 nc maddesinde belirtilen grevlerden,

1. Nkleer yakt evrimi,

2. Nkleer hammaddeler,

3. G retimine dnk olmayan reaktr aratrma,

4. Kalite kontrol,

5. Ekonomik analiz,

6. Endstriyel ilikilere dair hizmetler, ve

7. Dier ilgili grevleri yapmakla ykmldr.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

  • RADYASYON SALII VE GVENL DARES ( RSGD )

  • Tbbi Uygulamalar ubesi

  • Endstriyel Uygulamalar ubesi

  • evresel leme ve Deerlendirme ubesi

  • Dozimetri ubesi

  • ARATIRMA GELTRME VE KOORDNASYON DARES ( AGKD )

  • Proje Koordinasyon ubesi

  • Uluslararas likiler ubesi

  • Eitim, Yayn ve Dokmantasyon ubesi


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

zlenecek politika, ilke ve strateji olarak nkleer teknolojiyi

Transfer etmek,

zmsemek,

retmek,

Gelitirmek

esasna dayandndan, nkleer teknolojiye hakim olmak iin, 2690 sayl Kanun a uygun olan bu yaplandrma asla yeterli olamaz. Yeni bir yaplanmaya ihtiya vardr. rnein; TKND, n grlen programn, anlamalar, szlemeler ( Tablo II ), her alt konudaki programn izlenmesi ( Tablo III ) almalarn yrtecek ve bileen imalat teknolojisinin, kalite temini ile birlikte endstrimize kazandrlmasn destekleyecek ekilde yeniden rgtlenmesi gerekir.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

Bilindii zere, Trkiyede Kanuna gre nkleer tesislere lisans vermekle ykml tek yetkili kurum TAEKdir.

Lisans verme konusunda ok nemli olan bir husus, nkleer santrallerin kullancs ile nkleer santrallere lisans verecek olan kurumun birbirinden tamamen bamsz olmas ilkesidir. Ancak, TAEK Kanununun 3. maddesine gre Babakana bal omas gereken bu Kurum, hlihazrda Trkiyede nkleer santral kurma izni olan yegane kurulu olan TEA gibi, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlna balanmtr. 2690 sayl kanuna aykr olan bu durumun acilen dzeltierek bu hatl idri karardan dnlmesi gerekir


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

Aksi takdirde, nkleer santraln kurulmas aamasnda UAEAya (Uluslararas Atom Enerjisi Ajans ) kar zor durumda kalnaca gibi nkleer santral ihale srecinin balangcndan itibaren, saknlmas gereken phe ve ithmlara yol aacaktr.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

  • Nkleer g santrallarnn kurulmas ve iletilmesi ile enerji satna ilikin kanun tasars ile Hkmet nkleer santrali zel irket/irketlerin kuracan ve ileteceini ngrm ise de

  • Tasarnn 8. maddesine gre gerekli koordinasyonu Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl salayacandan,

  • 3. maddenin (2) numaral paragrafna gre bu srece yalnzca TAEK'in belirledii teknolojik ltleri karlayan irketler katlabilecek olduundan ve

  • Geici madde 1de ngrlen dzenleyici kurum kurulana kadar dzenleme ve denetleme ilemlerini yerine getirmek iin yine TAEKin grevli olmas,

  • bahsedilen sakncalarn tamamen ortadan kalkt, hatta yeni baz sakncalarn da ortaya kmayaca iddia edilemez.


N kleer teknoloj t ransfer nde taek nasil rol oynar

SONU

Gerekci olarak bakldnda, bugnk haliyle TAEKin, deil nkleer teknoloji transferi gibi geni kapsaml ve karmak bir sreci, bir nkleer santral tasarmn sfrdan balayp, inceleyerek gerekli lisanslar vermek hususunda bile,

  • Ne mkemmel bir rgt,

  • Ne bu konuda yetimi yeterli sayda eleman,

  • Ne eksiksiz bir mevzuat,

  • Ne yeterli donanm, ve

  • Ne de yeterli deneyim ve bilgi dzeyi vardr.

    Ancak, yeni bir rgtn kurulmas ve istenen seviyeye gelmesi ok uzun zaman gerektireceinden, TAEKin halihazrdaki lisans verme grev ve yetkilerini deviralacak zerk bir kurumun kurulmas ve TAEKin,Trkiyenin nkleer teknoloje girmesi iin gerekli hertrl almay yapmasna imkan veren bir kanun ile gerekli yetkilere kavuturulmas yerinde olacaktr.


  • Login