Landsbygg in h fu borgarsv i og tilgangur sameiningar sveitarf laga
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 32

Landsbyggðin, höfuðborgarsvæðið og tilgangur sameiningar sveitarfélaga PowerPoint PPT Presentation


  • 71 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Landsbyggðin, höfuðborgarsvæðið og tilgangur sameiningar sveitarfélaga. Dr. Grétar Þór Eyþórsson Forstöðumaður Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri Þórunnarstræti 99 600 Akureyri. Efni. Markmið átaksins, bakgrunnur Röksemdir sameiningarumræðu í sögulegu ljósi

Download Presentation

Landsbyggðin, höfuðborgarsvæðið og tilgangur sameiningar sveitarfélaga

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Landsbygg in h fu borgarsv i og tilgangur sameiningar sveitarf laga

Landsbyggðin, höfuðborgarsvæðið og tilgangur sameiningar sveitarfélaga

Dr. Grétar Þór Eyþórsson

Forstöðumaður

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri

Þórunnarstræti 99

600 Akureyri


Landsbygg in h fu borgarsv i og tilgangur sameiningar sveitarf laga

Efni

  • Markmið átaksins, bakgrunnur

  • Röksemdir sameiningarumræðu í sögulegu ljósi

  • Rannsókn á árangri 7 sameininga frá síðasta áratug: Helstu niðurstöður

  • Vangaveltur um höfuðborgarsvæðið í samhenginu

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Sameiningar taki markmi

Sameiningarátakið: Markmið

  • Að treysta og efla sveitarstjórnarstigið með aukinni valddreifingu

  • Að sveitarfélögin myndi heildstæð atvinnu- og þjónustusvæði

  • Að sveitarfélögin annist flesta nærþjónustu við íbúa

  • Að tryggja næga tekjustofna vegna aukinna verkefna

  • Með öðrum orðum að efla sjálfsforræði byggðarlaga.

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Bakgrunnurinn

Bakgrunnurinn

  • Nærfellt helmings fækkun sveitarfélaga frá 1993

    • En... margar sameininganna ekki nægilega víðtækar til að þjóna tilgangi sínum

    • Of skammt verið gengið, of smá skref til að skila þeim árangri sem nauðsynlegur er

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Hva hafa sameiningarnar veri st rar

Hvað hafa sameiningarnar verið stórar?

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Helstu r ksemdir s gulegu lj si 1943

Helstu röksemdir - í sögulegu ljósi 1943 -

  • Meðrök

    • Lítil sveitarfélög taka illa við skakkaföllum

    • Lítil hafa ekki stærðarhagkvæmni í rekstri

    • Óæskilegt hve ríkið leysir mikið af málefnum þeirra litlu

    • Lagt til að Ömtin verði endurreist!

    • Litlu sveitarfélögin eiga erfitt með að halda úti faglegri stjórnsýslu

    • Stærri sveitarfélög með skilvirkari rekstur

    • Ný röksemd að sameina bæri til að sveitarfélögin gætu tekið við fleiri verkefnum (1986)

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Helstu r ksemdir s gulegu lj si 19431

Helstu röksemdir - í sögulegu ljósi 1943 -

  • Meðrök

    • Athyglivert er að 1986 fer í gegn ákvæði þar sem sameiningar með valdboði eru leyfðar - þetta nánast umræðulaust í þinginu!!

    • Aukin skilvirkni og hagkvæmni

    • Forsenda aukinnar sjálfstjórnar - ákvarðanataka fær innihald með auknum verkefnum

    • Sterkari sveitarfélög á landsbyggðinni geta stöðvað landsbyggðarflóttann

    • Fagmennska í stjórnsýslu er nauðsyn í nútímaþjóðfélagi

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Helstu r ksemdir s gulegu lj si 19432

Helstu röksemdir - í sögulegu ljósi 1943 -

  • Mótrök

    • Stóru sveitarfélögin gleypa þau litlu

    • Lítil sveitarfélög, sérstaklega afskekkt verða útundan!

    • Skýr afstaða gegn valdboði um sameiningar

    • Skoðanakönnun félagsmálaráðuneytis meðal sveitarfélaganna 1958 sýnir mikla andstöðu

    • Fjarlægð milli fólksins og fulltrúanna verður of mikil í stærri sveitarfélögum

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Helstu r ksemdir s gulegu lj si 19433

Helstu röksemdir - í sögulegu ljósi 1943 -

  • Mótrök

    • Litlu sveitarfélögin hverfa eða verða hornreka

    • Kostum nálægðar fólksins og fulltrúanna er varpað fyrir róða

    • Einingu hinna litlu samfélaga er teflt í voða

    • Erfitt að sameina vegna ólíkra hagsmuna dreifbýlis og þéttbýlis

    • Stærri sveitarfélög gleypa þau minni og því verða þau svæði hornreka

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Samandregi

Samandregið

  • Meðrök:

    • Skilvirkni og hagkvæmni í vantar í smáum og örsmáum einingum

    • Fagmennsku í stjórnsýslu/þjónustu var víða vart til að dreifa

    • Aukin verkefni með aukinni stærð

    • Aukin völd og áhrif í krafti stærðar og getu

      • Sem oft var lítil sem engin

    • Besta vörnin gegn byggðaröskuninni

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Samandregi1

Samandregið

  • Mótrök:

    • Lýðræðinu er hætt

      • Já, miðað við að lýðræði standi í beinu sambandi við fjölda kjósenda á bak við hvern fulltrúa!

    • Valdahlutföll svæða raskast

      • Stór gleypir lítinn

      • Litlir afskekktir geta orðið útundan

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Eiga essu r k vi h fu borgarsv inu

Eiga þessu rök við á höfuðborgarsvæðinu?

  • Hagræðing: Í stjórnsýslu og rekstri?

    • Ef til vill

  • Faglegri og sterkari stjórnsýsla?

    • Varla

  • Aukin verkefni?

    • Já kannski, en önnur verkefni en verið hafa í umræðunni

  • Aukin völd og áhrif?

    • Eru þau ekki allnokkur nú þegar?

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Sameining sveitarf laga hrif og aflei ingar

Sameining sveitarfélaga: Áhrif og afleiðingar

  • Rannsókn á afleiðingum nokkurra sameininga frá síðasta áratug

    • Sameiningar frá 1994 og 1998

  • Kostuð af félagsmálaráðuneytinu

  • Unnið frá haustinu 2000 til ársbyrjunar 2002

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Sveitarf l gin sj

Sveitarfélögin sjö

Sveitarfélagið

Skagafjörður

Vesturbyggð

Dalabyggð

Fjarðabyggð

Snæfellsbær

Borgarfjarðarsveit

Sveitarfélagið

Árborg

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


L r i

Lýðræðið

  • Almennt

    • Minni áhrif borgaranna á málefni

    • Erfiðara aðgengi borgara að kjörnum fulltrúum

  • Svæði

    • Hallar á jaðarsvæðin lýðræðislega

    • Lítil breyting í kjörnunum

    • Fólk upplifir að vald hafi þjappast saman í þjónustu og stjórnsýslukjörnunum

      • Þetta er einkanlega skoðun fólks í stærri jaðarbyggðunum

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


J nusta

Þjónusta

  • Mest jákvæð áhrif á þjónustu í litlum hreppum

  • Hærra og jafnara þjónustustig litið á svæði sem heildir

  • En...

    • Erfitt að ná fullri jöfnun þjónustu vegna fámennis og vegalengda

    • Því er oft erfitt að ná sama þjónustustigi í dreifbýli og þéttbýli

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


F lags j nusta

Félagsþjónusta

  • Var vart til staðar í fámennu hreppunum

  • Óleyst félagsleg úrlausnarefni þar komu upp á yfirborðið í kjölfar sameiningar!

    • Nálægð milli fólksins og þar með þess við fulltrúa minnkar

    • Fámenn svæði verða hluti af stærri heild

    • Vandamálin ”hverfa” í fjöldanum

  • Fagleg úrlausn mála stendur nú í meiri mæli til boða

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Grunnsk linn

Grunnskólinn

  • Dreifbýlið fær beinan aðgang að sérhæfðum kennurum

  • Gæðalega séð því framför fyrir þá litlu og dreifðu

  • En... kröfur um hagræðingu beinast einkum að litlu fámennu skólunum í dreifbýlinu

  • Í þremur sveitarfélaganna var ágreiningur um skólamál langmest áberandi af afleiðingum sameiningar

    • Dalabyggð, Vesturbyggð, Skagafjörður

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Grunnsk linn1

Grunnskólinn

  • Í skólamálum reynir því oft mjög á hið svæðislega lýðræði

  • Skólamál eru sérstaklega viðkvæm þar sem dreifbýli og þéttbýli hafa sameinast

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Rekstur fj rm l

Rekstur - Fjármál

  • Sameining sveitarfélaga er ekki endilega leið til að beinlínis bæta stöðu sveitarsjóða

  • Aukin útgjöld til stóru málaflokkanna – félagsþjónustu og skólamála

    • A.m.k. fyrst um sinn

  • Einhver hagræðing hefur þó náðst, en hún fer oftar en ekki beint í að bæta þjónustuna

  • Niðurstaðan er þó yfirleitt bætt búsetuskilyrði!

  • Rekstrarlegur ávinningur leiðir því til styrkara samfélags

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Stj rns sla

Stjórnsýsla

  • Þrenns konar fyrirkomulag reynt

    • Dreifð stjórnsýsla með miðlægri aðalskrifstofu

      • Vesturbyggð, Skagafjörður, Snæfellsbær, Árborg

    • Algerlega dreifð stjórnsýsla

      • Fjarðabyggð

    • Samþjöppun stjórnsýslu á einn stað

      • Dalabyggð og Borgarfjarðarsveit

  • Val á fyrirkomulagi fer eftir samsetningu sameiningar og stærð hins nýja sveitarfélags

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Stj rns sla1

Stjórnsýsla

  • Dreifing stjórnsýslu er ein af forsendum þess að sameiningar séu samþykktar í kosningum

  • Tryggja verður hið svæðalega lýðræði

  • Lýðræðislegt fyrirkomulag stjórnsýslu getur því kostað

  • Hið lýðræðislega fyrirkomulag er því herkostnaður frjálsra sameininga

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Bygg a r un

Byggðaþróun

  • Hærra þjónustustig sérstaklega á dreifbýlli svæðunum

    • Bætt þjónusta er leið til jákvæðrar byggðaþróunar

  • Sterkari sveitarfélög hafa betri forsendur fyrir stuðningi við atvinnulífið með uppbyggingu og viðhaldi grunngerðar

    • Veitur, hafnir, ferðaþjónusta

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Sameiningar sveitarf laga vinningur

Sameiningar sveitarfélaga: Ávinningur

  • Jafnara þjónustustig: Sveitirnar hluti af öflugri einingum

  • Faglegri stjórnsýsla

  • Sterkari einingar til eflingar atvinnulífs

  • Sterkari einingar til að sporna við fólksflótta

  • Stærri sveitarfélög eru í mörgu tilliti öflugri einingar lýðræðislega

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Sameiningar sveitarf laga til varna ar

Sameiningar sveitarfélaga: Til varnaðar!

  • Hætta á að jaðarsvæði verði útundan

  • Hagræðing getur bitnað á jöðrunum

  • Stjórnsýslan dýrari þegar lýðræðissjónarmiðið ræður

  • Kostnaður við einstaka málaflokka getur farið upp

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


Sameiningarm l hafa sn ist um

Sameiningarmál hafa snúist um:

    • Auka getu smárra eininga til að halda úti lágmarksþjónustu, með því að stækka þær

    • Efla stjórnsýslu þeirra

    • Efla þannig staðbundna sjálfsstjórn

    • Efla lýðræðið með því að gefa ákvarðanatökunni innihald

    • Stækka einingarnar til að sporna við flóttanum af landsbyggðinni

  • M.ö.o: Að taka á smásveitarfélagavandanum

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


H fu borgarsv i

Höfuðborgarsvæðið

  • Í hverju felst þörf höfuðborgarsvæðisins fyrir að fækka sveitarfélögum og stækka?

    • Enn aukin verkefni frá ríki?

      • Löggæsla?

      • Heilbrigðisþjónusta?

    • Þörf á heildarsýn og heildarskipulagi

      • Almenningssamgöngur

      • Brunavarnir

      • Skipulagsmál

      • Veitur

    • Þjónusta undir einn hatt > auðvelda flæði fólks innan samvaxins svæðis

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


H fu borgarsv i1

Höfuðborgarsvæðið

  • Með öðrum orðum:

    • Ávinningur af sameiningu/sameiningum á höfuðborgarsvæðinu er að sjá annars eðlis en það sem umræðan hefur snúist um gegnum árin og áratugina: Smásveitarfélagavandann!

    • Út frá þeirri umræðu og því hvað niðurstöður rannsókna hafa sýnt eru sameiningar að leysa önnur viðfangsefni en þau sem hér eru uppi

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


H fu borgarsv i2

Höfuðborgarsvæðið

  • Með öðrum orðum:

    • Höfuðborgarsvæðið hefur stór og stöndug sveitarfélög

      • Öfluga þjónustu

      • Öfluga stjórnsýslu

      • Gott atvinnuástand

      • Flest sveitarfélögin njóta nálægðar við höfuðborgina

      • Sterkar rekstrareiningar

      • Rík sjálfsstjórnarhefð og lýðræði með innihaldi

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


St r sameining sv inu

Stór sameining á svæðinu?

  • Hún gæti eflaust skilað einhverri skilvirkni og bættri heildarsýn yfir málaflokka

  • Ein sveitarstjórn fyrir svæðið myndi örugglega þýða dreifingu valds og stjórnsýslu í ”hverfin” sem þá hétu Kópavogur, Hafnarfjörður, Garðabær ofl.

  • Þar er hin ríka hefð þar fyrir því að ráða sér sjálfir

  • Það er munurinn miðað við t.d hverfi Reykjavíkur

  • Lýðræðis- og sjálfsstjórnarhefð myndi að líkum torvelda slíkar sameiningar

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


St r sameining sv inu1

Stór sameining á svæðinu?

  • Myndi millistjórnsýslustig geta mætt þeim vandkvæðum sem kalla á samstarf og/eða sameiningu á höfuðborgarsvæðinu?

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


A fer ir

Aðferðir

  • Skoðanakannanir meðal íbúa

    • 1200 svör

  • Ítarleg viðtöl við sveitarstjórnarmenn/ embættismenn (55)

  • Póstkönnun í stækkuðum hóp sveitarstjórnarmanna (88)

  • Annað efni

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004


  • Login