Nederlandse leenwoorden in andere talen
Download
1 / 22

odur.let.rug.nlhoeksemadivid-8b - PowerPoint PPT Presentation


  • 252 Views
  • Uploaded on

Nederlandse leenwoorden in andere talen. Joana Seixas Groningen, 7 november 2005. Overzicht. • Wat is een leenwoord?. Waarom zijn er Nederlandse woorden in andere talen?. • Waar en in welke talen kunnen wij Nederlandse woorden vinden? ► Voorbeelden van leenwoorden.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'odur.let.rug.nlhoeksemadivid-8b' - andrew


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
Nederlandse leenwoorden in andere talen

Nederlandse leenwoorden in andere talen

Joana Seixas Groningen, 7 november 2005


Overzicht
Overzicht

• Wat is een leenwoord?

  • Waarom zijn er Nederlandse woorden in andere talen?

• Waar en in welke talen kunnen wij Nederlandse woorden vinden? ► Voorbeelden van leenwoorden

• Internationale Nederlandse woorden

• Teruggeleende woorden


Leenword = aan een andere taal ontleend woord, dat ontstaat uit het

contact tussen mensen die verschillende talen spreken.

1. Leenwoorden zijn gebaseerd op:

  • naam van een nieuw product

  • naam van een persoon (eponiem)

  • naam van een plaats (geoniem)

  • 2. Een woord wordt aan een andere taal uitgeleend:

    • het woord blijft hetzelfde

    • het woord wordt aangepast aan de taal die het overneemt

    • verbastering van het woord

    • directe vertaling van het woord / de uitdrukking

    • het woord krijgt een andere betekenis

    • het woord blijft in gebruik in de taal die het overneemt, maar niet in de oorspronkelijke taal


Koffie:

Arabisch

Turks

Nederlands > Indonesisch (kopi)

> Japans (kôhî)

> Russisch (kofe)

Kermis:

Vlaams (kerkmisse)

Frans (kermesse) > Engels (kermess)

> Duits (kermis)

> Portugees (quermesse)


Waarom
WAAROM

Ontdekkingsreizen en kolonisatie

Handel, oorlog en culturele uitwisseling


• Batavia (Indonesië), Ceylon (Sri Lanka), Formosa (Taiwan), Molukken

• Zuid-Afrika

• De Nederlandse Antillen (Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, St. Maarten, St. Eustatius)

• Guyana, Suriname • Nieuw Amsterdam


Indonesië (Taiwan), Molukken

 Overgenomen door Nederland als Nederlands-Indië in de 17de eeuw


Sri Lanka (Taiwan), Molukken

 Nederzettingen van de VOC vanaf de 17de eeuw


Suriname (Taiwan), Molukken

  • 17de eeuw in ruil voor Nieuw Amsterdam. Taal: Engels pidgin uit het contact met Engelse planters; later: slaven uit Afrika met Portugees pidgin.

  • 19de eeuw: vernederlandsing van het onderwijs

  • Sranan als dominante omgangstaal: criooltaal met Engelse, Portugese en Nederlandse invloeden

    bv. erf = tuin bij het huis


Nederlandse Antillen (Taiwan), Molukken

  • 17de eeuw overname van de Spanjaarden

  • Papiamentu als dominante omgangstaal (mengsel van Portugees, Spaans, Engels, Nederlands)

    bv. bebida sterki = sterke drank


(Taiwan), Molukken17de eeuw: Stichting van Handelspost op Deshima (voor de kust van Japan)


(Taiwan), MolukkenHandel met Rusland sinds 13de eeuw via de Hanze

Peter de Grote (1672-1725): Nederland als voorbeeld; Nederlands als belangrijke taal; invloeden op visserij, waterbouw, handel, industrie

blat (= connecties, relaties)

Adelijke mensen moesten Westerse kleren dragen. Wie dat wilde ontkomen, moest een bedrag betalen en werd op een lijst/blat gezet. Dit was een privilege.

Iets po blátoe verkrijgen = via contacten met de juiste mensen op de juiste plaatsen

broek > brjoeki

Met brjoeki/roeki lopen (“met de handen in de broek”) = een lui leventje leiden


(Taiwan), MolukkenAustralisch-Engels:

bush (=woud, nauwelijks bewoond land)

 In samenhang met Zuid-Afrika of via het Afrikaans:

apartheid

boers

voortrekkers

 Emmigratie naar Amerika vanuit Nederland

sinterklaas > Santa Claus

  • 13de eeuw: Vlaminge wevers naar Groot Brittannië (wolhandel); 15de en 16de eeuw: Vlamingen en Noord-Nederlanders (mandenvlechters, draadtrekkers en klokkenmakers)

    clock – nieuwe betekenis 14de eeuw (geleend uit het Nederlands):

    cloc (Oudiers) = kerkklok > uurwerk (Nederlandse uurwerkmakers in Londen)


bluff (Taiwan), Molukken – bluffen

bos – baas

candy – kandij

coleslaw – koolsla

cookie – koekje

deck – dek

dock – dok

dollar – daalder

dyke – dijk

freight – vracht

gherkin – augurk

grab – grijpen

landscape – landschap

lifeguard – lijfwacht

maid – meid (=meisje)

pankake – pannenkoek

plunder – plunderen

pump – pomp

scone – schoon(brood)

scum – schuim

sketch – schets

skipper – schipper

sleigh / sledge – sle(d)e

smuggle – smokkelen

spinach – spinazie

split – splijten

spook – spook

trigger – trekker

undermine – ondermijnen

waffle – wafel

wagon – wagen

yacht – jacht


(Taiwan), MolukkenSheepstermen


(Taiwan), MolukkenVisnamen

Hondennamen

Pools: keeshond, schipperke (=schippertje)

Frans: (chien) schiperke

Engels: keeshond

 Plaatsnamen (geoniemen)

Ieper > Frans: ypérite > Nederlands: yperit; Engels, Deens: yperite; Russisch: iprit (=mosterdgas)

Duinkerke > Engels: Dunkirk (=terugtocht, nederlaag, crisis);

“to do a Dunkirk” = zich terugtrekken

Kaasnamen (edam, gouda)


(Taiwan), MolukkenMuziek

gabber, gabba of gabberhouse (housestroming uit Rotterdam)

hakkuh (hakken) = gabberhouse dansen

Bouwkunst

bolwerk > Frans: boulevard

woonerf (=weg met prioriteit aan verblijfsfunctie)

Leger

taptoe slaan (=signaal voor soldaten)

Engels: tattoo; Zweeds, Deens: tapto; Indonesisch: taptu

Sport

korfbal > Engels: korfball (Tsjechisch: korfbal; Portugees: corfebol)

klapschaats > Engels: klapskate; Noors: klappskøyte; Duits: klappschlittschuh; Japans: kurappusukaatsu > surappusukeeto

Wetenschap(vooral eponiemen)

lindaan > lindane; lindano (uitgevonden door Teun van der Linden)

bakeliet > bakelit, bakelite, baquelite (genoemd naar uitvinder Leo Baekeland)


Internationale Nederlandse woorden (Taiwan), Molukken

♦ gas - 17de eeuw bedacht door Vlamingen, geïnspireerd op chaos (=eindeloze oerruimte, lucht)

♦ polder

♦ apartheid

♦ potas

  • plantenas als handelsartikel sinds de Middeleeuween

  • Duits: Pottasche; Engels: potash; Frans: potasse; Russisch: potaš; Zweeds: pottaska; Deens: potaske; Pools: potaž; Tsjechisch: potaš; Italiaans, Portugees: potassa; Spaans: potasa

  • -18de eeuw: potas is een carbonaat; 19de eeuw: het bevat een nieuw metaal – genoemd potassium (Latijn)

  • Engels, Frans: potassium; Italiaans: potassio; Spaans: potasio; Portugees: potássiomaar Nederlands, Duits: kalium

  • Nederlands: potassium = kalium; potas = kaliumcarbonaat!!!

  • ♦ beurs

    Familie Van der Beurse (Brugge) – twee herbergen op een plein. Verzamelplaats voor kooplui. In andere steden: ook beurs.

    Italiaans: borsa; Frans: bourse; Duits: börse; Zweeds: börs; Deens, Noors: børs; Russisch: birža; Tsjechisch: burza


    Internationale Nederlandse woorden (Taiwan), Molukken

    ♦ bier – Frans: bière; Italiaans: birra (via het Frans); Engels: beer (pas met invoer v. hopbier); Japans: bîru; Singalees: bīra; Indonesisch: bir; Koreaans: piru

    hop – Frans: hoppe/houp(pe)>houpillon>houblon (=hop); Japans: hoppu

    gijlen (=gisten, schuimen) – Frans: guiller; Engels: gyle

    bierhal – Amerikaans: beer-hall

    ♦ brandewijn – Frans: brandevin (veroud.); Zweeds: brännvin; Deens: brændevin; Engels: brand-wine>brandy

    ♦ jenever – Frans: genièvre; Zweeds, Deens: genever; Duits: Genever; Engels: geneva>gin; Indonesisch: jénéwer>gin; Japans: zeneifuru>jin; Russisch: džin; Pools: dżyn; Fins: gini; Portugees: gim

    kurkentrekker – Japans: kiruku-muki; Indonesisch: koterek

    kurk – Singalees: poroppa-ya (Ndl. prop)

    dronkaard – Engels: drunkard; Frans: dronquart (veroud.); Japans dialectwoord: doronken


    Teruggeleende woorden (Taiwan), Molukken

    brandewijn > Engels: brandy

    doop (saus om in te dopen) > Engels: dope

    droge (Middelnederlands: medicijn, gedroogd kruid) > Engels: drug

    jenever > Engels: gin

    kolf > Engels: golf

    kruisen > Engels: cruise (ook cruisen)

    manneken (paspoppetje met modekleren) > Frans: mannequin

    pekel (water met zout opgelost) > Engels: pickle

    schoonbrood > Engels: scone

    schaats > Engels: skate

    schets (tekening) > Engels: sketch

    snakken (happen) > Engels: snack

    trom > Engels: drum

    flamenco (Spaans) 17de eeuw: Vlaming, Vlaanderen; 19de eeuw: zigeuner;  zigeunermuziek


    Bibliografie
    Bibliografie (Taiwan), Molukken

    Coster, Wim / Jager, Janine, ‘Hollandiski’, Russische invloeden op de Nederlandse taal (en andersom), Utrecht: Het Spectrum 2003

    Van der Meulen, R., Nederlandse Woorden in het Russisch, Amsterdam: N.V. Noord-Hollandsche Uitgevers Maatschappij 1959

    Van der Sijs, Nicoline, Geleed en uitgeleend. Nederlandse woorden in andere talen & andersom, Amsterdam/Antwerpen: Contact 1998

    Webb, Barbara, Scheepstermen in acht talen, Laren: Uitgeverij Luitingh 1965


    Webistes: (Taiwan), Molukken

    http://www.izynews.com/nl_e/Sinterklaas

    http://www.csse.monash.edu.au/~jwb/afaq/dutch.html

    http://members.lycos.nl/bladel/taalgein/etymologie.htm

    http://perso.wanadoo.fr/l.maison/etymo/index.htm

    http://www.wieisdemol.com/index.php?p=widm5_indonesie_taal

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Indonesisch

    http://www.indoweb.nl/forums/viewtopic.php?p=15026

    http://neon.niederlandistik.fu-berlin.de/langvar/overseasdutch/

    http://www.nrc.nl/W2/Lab/Profiel/Suriname/talen.html

    http://www.students.let.uu.nl/0418919/singh_h5.htm

    http://www.fhertoghs.com/W25241JR%20TS%20etymologie%20woord.htm

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Papiamentu

    http://en.wikipedia.org/wiki/Words_of_Dutch_origin


    ad