Temel atom k ve n kleer f z k 2
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 80

TEMEL ATOMİK VE NÜKLEER FİZİK-2 PowerPoint PPT Presentation


  • 162 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

TEMEL ATOMİK VE NÜKLEER FİZİK-2. Doç. Dr. Mehmet TEKŞAM Radyoloji A.B.D. X-Işınları ve Gamma Işınlarının Madde ile Etkileşimi. Fotoelektrik olay Compton Saçılması Çift Oluşumu Thomson Saçılması. Fotoelektrik Olay. Fotonlar atomun elektronları ile çarpışır

Download Presentation

TEMEL ATOMİK VE NÜKLEER FİZİK-2

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Temel atom k ve n kleer f z k 2

TEMEL ATOMK VE NKLEER FZK-2

Do. Dr. Mehmet TEKAM

Radyoloji A.B.D


X i nlar ve gamma i nlar n n madde ile etkile imi

X-Inlar ve Gamma Inlarnn Madde ile Etkileimi

  • Fotoelektrik olay

  • Compton Salmas

  • ift Oluumu

  • Thomson Salmas


Fotoelektrik olay

Fotoelektrik Olay

  • Fotonlar atomun elektronlar ile arpr

  • Foton enejisinin tamamn elektronlara aktarr

  • Fotonun enerjisi elektronu atomun yrngesinden uzaklatracak kadar yeterli ise elektron atomdan kopartlr ve atom iyonize olur (iyonizasyon)


Fotoelektrik olay1

Fotoelektrik Olay


Fotoelektrik olay2

Fotoelektrik Olay


Fotoelektrik olay3

Fotoelektrik Olay


Fotoelektrik olay4

Fotoelektrik Olay


Fotoelektrik olay5

Fotoelektrik Olay


Fotoelektrik olay6

Fotoelektrik Olay


Fotoelektrik olay7

Fotoelektrik Olay


Fotoelektrik olay8

Fotoelektrik Olay


Fotoelektrik olay9

Fotoelektrik Olay


Fotoelektrik olay10

Fotoelektrik Olay


Fotoelektrik olay11

Fotoelektrik Olay


Compton sa lmas

Compton Salmas

  • Foton atomun elektronlar ile arpr

  • Foton enerjisinin bir ksmn elektrona aktarr

  • Fotonun geriye kalan enerjisi dk enerjili foton olarak yaylr

  • Dk enerjili foton orijinal fotonun ynnden farkl yne gider (yn deimitir)


Compton sa lmas1

Compton Salmas


Compton sa lmas2

Compton Salmas


Compton sa lmas3

Compton Salmas


Compton sa lmas4

Compton Salmas


Compton sa lmas5

Compton Salmas


Compton sa lmas6

Compton Salmas


Ift olu umu

ift Oluumu

  • Fotonlar nkleer alann varlnda kaybolurlar, tm enerjilerini ayrldklar elektron ve pozitif elektrona (pozitron) aktarrlar

  • Pozitron bir elektronla birleir ve kaybolur

  • Bunu yapabilmesi iin gelen fotonun enerjisi 1.02 MeVun zerinde olmas gerekli


Ift olu umu1

ift Oluumu


Ift olu umu2

ift Oluumu


Thomson sa lmas

Thomson Salmas

  • 10KeVun altndaki dk enerjili X-n fotonlar atomun ekirdeinin ekim etkisi ile enerji kayb gstermeksizin yn deitirir.X-n yalnzca yn deitirmitir.


Thomson sa lmas1

Thomson Salmas


N tronlar

Ntronlar

  • Nkleer reaksiyon sonras oluur

  • Termal; enerjileri <0.025 eV

  • Orta; 0.5 eV -1 keV

  • Hzl; 10 keV-1 MeV

  • Relativistik; > 10 MeV


N tronlar1

Ntronlar

  • Doada madde ile etkileimi sekonder.Enerjisini atomun ekirdeine aktarr ve ortamda iyonizasyona neden olur

  • Dardan insana ok zararl

  • Yksz olduu iin uzak mesafelere gidebilir

  • Hzl ntronlar yava olanlarda daha zararl

  • Baz maddelerde termal ntronlarn yakalanmas gamma nlarna neden olabilir


Radyasyon birimleri

Radyasyon Birimleri

  • ICRU - International Commission on Radiological Units and Measurements.

  • Radyoaktivite iddet Birimi

  • Inlama Birimi

  • Fiziki Doz Birimi

  • Biyolojik Doz Birimi

  • Radyasyon Enerjisi Birimi


Radyasyon birimleri1

Radyasyon Birimleri

  • Radyoaktivite iddet Birimi

    • Bekerel:Saniyede 1 ekirdein paraland bir maddede radyoaktivitenin iddeti 1 bekerel (Bq)

    • Eski birim:Curie (Ci)


Radyasyon birimleri2

Radyasyon Birimleri

  • Inlama (ekspojur) Birimi

    • Coulomb/kg:NAda 1 kg hava iinde 1 coulombluk elektrik ykne edeer iyon ifti oluturan X- yada gamma n miktar

    • Eski birim:Rntgen:NAda 1 cm3 havada 1 elektrostatik yk birimi oluturan X- yada gamma n miktar 1 rntgen


Radyasyon birimleri3

Radyasyon Birimleri

  • Fiziki Doz Birimi

  • X-nlarnn enerjisi hastann vcudunda, oluan iyonizasyon nedeniyle depolanr.

  • Radyasyon ekspojuruna bal olarak bu enerji depolanmasna radyasyon absorbsiyon dozu ad verilir.

  • Gray (Gy):Bir nlama esnasnda ortama 1 Joule (J)/kg enerji aktaran radyasyon dozu.

  • Eski birim Rad:Bir nlama esnasnda nlanan maddenin 1 gramnn abzorbe ettii enerji 100 erg olduunda alnan doz.


Radyasyon birimleri4

Radyasyon Birimleri

  • Biyolojik Doz (Edeer doz) Birimi

    • Radyasyonun canl dokularda sourulan miktarn ifade etmek iin kullanlr

    • Edeer Doz = Radyasyon fiziki doz birimi x Kalite Faktr

    • Sievert (Sv):Gray x Kalite Faktr

      • KF: X-n,Gamma In iin 1

    • 1 Sv=1 Joule/kg

    • Eski birim REM: Rad x KF

    • 1 Sv=100 rem


Radyasyon birimleri5

Radyasyon Birimleri

  • Tansal radyoloji pratiinde, kalite faktr 1 olarak kabul edildiinden, radyasyon dozu birimi ile edeer doz birimi ayndr.

  • Tansal dozlardaki x-n iin 1 rntgenlik yumuak doku ekspojuru, vcutta 1 radlk doz ve 1 remlik edeer doz oluturur.

  • Rntgen tanda, Rntgen, RAD ve REM deerleri olduka yksek rakamlar oluturduundan bu birimlerden 1000 kat az olan milirntgen, milirad ve milirem birimleri kullanlr


Radyasyon birimleri6

Radyasyon Birimleri

  • Radyasyon Enerjisi Birimi

    • Bir elektronun vakum ierisinde ve 1 voltluk potansiyel farkna sahip bir elektriksel alann etkisi ile hzlandrldnda kazand kinetik enerji.

    • Birimi eV.


Yon ze radyasyonun l lmes

YONZE RADYASYONUN LLMES

  • nsan tarafndan alnan iyonize edici radyasyon enerji miktar veya dozu, SI de Gray (Gy) olarak tanmlanr. Bir Gray, SI de her bir kglk ktle tarafndan biriktirilen-sourulan bir joulelk enerjidir.

    1 Gy = 1 J /kg = 1 m2.sn-2 = 100 rad

  • Ancak farkl tip radyasyonun bir graylk etkimesi ayn biyolojik etki retmez. rnein bir graylk alfa mas, bir graylk beta masndan daha byk etki yaratr.

    Dolaysyla malarn biyolojik etkisi iin Sievert(Sv) diye anlan bir effektif doz birimi tanmlamas yaplmtr. Binde birine milisievert (mSV) denir.

    (1 Sv = 100 rem)

    1000 mrem = 1 rem = 0.01 Gy dir


1 gazli dedekt rler alfa beta duyarl fazla gama duyarl azd r y ksek say m h z al nmaz

1-GAZLI DEDEKTRLER: Alfa, Beta duyarl fazla, gama duyarl azdr. Yksek saym hz alnmaz.

Yklerin dearj srasnda detektre giren baka nlar saylamaz. Yani ikinci saym belli bir sre sonra yaplmaktadr. Saycnn yeniden saym yapabilme durumunu kazanmas iin gereken sreye

L ZAMAN denir.


2 s nt lasyon dedekt rler

2- SNTLASYON DEDEKTRLER

  • SOLID SNTLASYON ARACI:Kiristal, fotoelektrik, compton ve ift teekkl gibi karlkl etkileme sonucunda gama nmlarndan sourduu enerjiyi grnr k haline evirir.

  • LKD SNTLASYON ARACI: Kullanlma amalarna gre deiik fosfor zeltilerle sintilasyonlu gzlem aygt retilir.


Detekt rler n kiyaslanmasi

DETEKTRLERN KIYASLANMASI


Temel atom k ve n kleer f z k 2

RADYASYON VE EVRESEL ETKLEM

Canllar evresinden olduka anlaml dzeyde iyonize edici ma alrlar. Yine tp ve di hekimliinde kullanlan X-malarndan korunma bir salk sorunudur. Ayn ekilde tehis ve tedavide kullanlan malarda salmz ayrca tehdit eder. Yine soluduumuz havada bulunan radon yznden de bir miktar maya maruz kalmaktayz.


Radyasyondan temel korunma y ntemler

RADYASYONDAN TEMEL KORUNMA YNTEMLER

ZAMAN

ENGEL

UZAKLIK


Radyasyondan temel korunma y ntemler1

RADYASYONDAN TEMEL KORUNMA YNTEMLER

  • ZAMAN: Radyasyona maruz kalan kiinin kaynakla kar karya kald sredir. Bu sre iinde maruz kalnan nm iddeti genel olarak saatte milirntgen olarak ifade edilir.

  • UZAKLIK:Radyasyon iddeti uzakln karesi ile ters orantl olarak azalmaktadr. rnein ayn kaynaktan 4 m uzakta olan bir kii, 2 m uzakta olandan 1/4 kadar iddette radyasyona maruz kalmaktadr. Bunu formlze edecek olursak:I : iddet, R : uzaklk olmak zere,

    I1 . R12 = I2 . R22 dr.


Kayna a olan uzaklik

KAYNAA OLAN UZAKLIK

2 metrede etkileim

4 metrede etkileim


Engel olu turma

ENGEL OLUTURMA

  • Kurun, beton ve su radyasyona kar olduka iyi koruma ve iddette azalmay salamaktadr. Bu nedenle radyasyonla yaplan uygulama ve almalarda bu engeller kullanlmaktadr.

  • Radyasyon iddetindeki azalma exponansiyeldir.

    I2 = I1 . e-xBurada : lineer sourma katsays,

    x : kalnlk miktardr.

  • Engel oluturuken, Radyasyon iddetini yarya indiren kalnlk Yar Tabaka Kalnl (YTK), veya Onda Bir Tabaka Kalnl (OTK) kullanlmaktadr.

    0,6932,303

    YTK = OTK =


Temel atom k ve n kleer f z k 2

  • RNEK: Bir radyoizotop labaruatuarnda alan bir kii 200 mCi I-131, 100mCi Au-198 ve 10 mCi Na-24 radyoizotoplar ile haftada bir saatlik srede ve 40 cm lik alma uzaklnda alaca toplam dozu hesaplayalm.

    (Doz faktrleri: I-131 iin 2,18, Au-198 iin 2,35,

    Na-24 iin de 18,4 dr)

  • yot iin:D = (2,18 x 200) / (40)2 = 0,273 rem = 273 mrem olur,

  • Altn iin : D = (2,35 x 100) / (40)2 = 0,147 rem = 147 mrem

  • Sodyum iin : D = (18,4 x 10) / (40)2 = 0,115 rem = 115 mrem bulunur.

  • Toplam doz miktarda: D = 273 + 147 + 115 = 535 mrem dir. Bu deerde izin verilen dozun 5 katna eittir.

    0,3 cm lik kurun tabakann

    gelen dozu yarya indirdii bilindiinden,

  • I iin, 3 x 0,3 = 0,9 cm, kurunla doz miktar: 34 mrem

  • Au iin, 4 x 0,3 = 1,2 cm kurunla doz miktar: 10 mrem

  • Na iin de, 3 x 0.3 = 0,9 cm lik kurunla doz miktarn: 15 mrem olabilir

    SONUTA maruz kalnan doz miktar:

    34 + 10 + 15 = 59 mrem olacaktr.


Korunma standartlari

KORUNMA STANDARTLARI

Uluslararas Radyolojik Korunma Komisyonu (ICRP) tarafndan nerilen temel radyasyon korunma standartlar:

1- Meslei gerei radyasyonla alanlar iin btn vcudun nlanma doz limitleri:

50 mSv/ylveya 5 rem/yl

1 mSv/haftaveya 100 mrem/hafta

0,2 mSv/gnveya 20 mrem/gn

2- Halk iin btn vcudun nlanma doz limitleri:

5 mSv/yl veya 0,5 rem/yl


Radyasyon etk mes ex tasyon ve yon zasyon

RADYASYON ETKMES, EXTASYON VE YONZASYON

Enerji tayan bir radyasyon dalgasnn herhangi bir atomun elektronuna verecei enerji miktarna gre olas durumlar inceleyecek olursak:

  • 1-Elektrona yklenen enerji miktar az ise, elektron kendisini ekirdee balayan kuvveti yenemez ve atomdan kopamaz, sadece yrngesini biraz daha bytebilir, bir st yrngeye geer.

    Bu elektrona bekar elektron denir.

  • 2-Veya elektron, sz konusu enerji yklemesi ile atomdan tamamen koparsa, atom YONLAMI demektir. Yani artk bir elektronu eksik olup, (+) ykl bir yap haline dnmtr.

    Atomdan kopan ve yksek bir hz kazanan elektronlar ortamda ilerlerken bir bilardo topu gibi dier elektronlara arpa arpa enerjisini kaybeder. Bu arpmalar sonucu daha birok elektron da yrngelerinden koparak radyasyonun indirekt etkisi ile yeni birok YONLAMI ATOMLARn ortaya kmasna neden olurlar.

    Bu arpmalar srasnda elektronlar, molekllerin deiik atomlarn balayan elektronlara arpm ve onlarn kopmalarna neden olmusa, ift elektron yapl organik molekl o yerde hemen ikiye ayrlr. Bylece o molekl veya sistemin tm inaktif hale geebilir.


Temel atom k ve n kleer f z k 2

  • rnein, su moleklne bu enerji ykl elektron arpnca, balayc elektronlardan biri dar kabilir ve su molekl paralanarak bir hidrojen (H+) iyonu ve bir hidroksil (0OH) RADKAL meydana gelir.

    Veya radyasyon nedeni ile enerji ykl elektron arpmas ile dar kan suya ait elektron baka bir su molekl tarafndan da tutulabilir. Negatif ykl hale gelen su molekl bu kez de bir hidrojen (0H) RADKAL ve bir hidroksil (OH-) iyonu eklinde iki paraya blnebilir.

    Hidrojen radikalinden ara reaksiyonlar sonucu srasyla hidrojen peroksit (H2O2-) ve hidroksil (0OH) oluur. Hidrojen peroksit hcre iin toksikdir ve hcrenin lmne sebep olur.Bu oluumlar srasnda ortaya kan radikaller birer organik molekl daha paralarlar.


Temel atom k ve n kleer f z k 2

  • Sonu olarak, enerji ykl bir fotonun su moleklne arpmas sonucu, indirekt yoldan 4 organik molekl paralanm olur.

    Yaplan almalar, bir organik ortamda oksijenin olmamas veya az olmas halinde, radyasyon etkimesi sonucu ortaya kan indirekt yollarla, oksijenli ortama gre yars kadar organik molekln paraland bulunmutur (antioksidanlarn kullanlmasna yol at).

  • Ayrca indirekt etkinin, fiziko-kimyasal evrede durdurabilme veya zayflatabilme olana vardr. nk ayn enerjiyi biyomolekle gitmeden bir baka molekle balamak olasdr.Bu eylem, radyasyona kar koruma amal maddelerin etkinliini ierir.

    Bu konuda yaplan aratrmalar, glikoz, sistein ve sisteamin gibi indirgemeye neden olan maddelerin, serbest radikallerle birleerek onlar inaktif (etkisiz) hale getirmek suretiyle biyomoleklleri koruyucu hale dntklerini ortaya karmtr.


H cresel d zeyde etk me

HCRESEL DZEYDE ETKME

Drt ana evreden oluan bu olaylar arasnda kesin snrlar yoktur. yle ki baz olaylar fizikokimyasal evrede iken baz olaylar kimyasal evreye gemi olabilir. Bu olaylar:

I- FZKSEL EVRE:(10-13 ile sn iinde oluur)

Imann hcrenin bir atomu veya molekl ile etkilemesi sonucu enerjisinin biyomolekllerce sourulmas ile iyonlamann ve uyarlmann meydana gelmesi.

II- FZKO KMYASAL EVRE:(10-10 sn iinde oluur)

Bu iyonlama sonucu hcre iinde yeni rnler oluur. rnein hcredeki makromolekllerde birinci krlma oluur ve hcredeki suyun ma ile etkilemesi sonucu kimyasal ynden son derece aktif yksz radikaller oluabilir.

III- KMYASAL EVRE:( 10-6 sn iinde oluur)

Bu radikaller arasnda veya radikallerle hcre moleklleri arasnda s, bas ve oksijen miktar gibi evresel etkiler yardmyla eitli kimyasal reaksiyonlar oluur.

IV- BYOLOJK EVRE:( 1 sn ile 40 sene iinde oluur)

Hcrede oluan zarar sonucu mann dozuna, dozun verilme hzna, LETin (mann tr ve enerjisine), dozun dokularda dalmna ve dokularn maya kar duyarllna bal olacak ekilde biyolojik etkimeler ortaya kar.


Temel atom k ve n kleer f z k 2

Radyasyonun Biyolojik Etkileri

Fiziksel olaylarATOM DZEYNDE

(iyonlama, uyarma)

Fizikokimyasal olaylarMOLEKL DZEYNDE

(Radikallerin oluumu)

Direkt ve indirekt etki HCRE DZEYNDE

(Hcresel zarar)

Somatik Hcreler Germ Hcreleri

Somatik etkiORGAN DZEYNDE

Akut etkiKronik etki

LsemiKanser Genetik etki

(Mutasyon)

Eik doz (50 rem)Eik doz yok

(Rastgele olmayan etki)(Rastgele etki)


Nsan doku ve organlarinin radyasyona kar i duyarli i

NSAN DOKU VE ORGANLARININ RADYASYONA KARI DUYARLII


Temel atom k ve n kleer f z k 2

Radyasyonun zararl etkisine kar oluan duyarlk, baz insanlarda da fakldr. Bireysel duyarl ieren bu faktrler:

  • YA:Genelde ocuklar, yetikinler gre daha byk risk altndadr. Kadnlarda 20 yan altnda radyasyona maruz kaldnda daha fazla kanser oluum riski vardr ve mepozdan sonra ise en azdr. Yine ocuklar tiroid kanserinde, byklere nazaran daha fazla risk altndadr.

  • CNS:Kadnlarda radyasyon nedeni ile gs ve yumurtalk kanseri oluma riski byktr, ama erkeklerde ayn risk gs ve prostat iin ortaya konulamamtr. Erkeklerde de kadnlara gre daha fazla tiroid kanseri olma riski vardr.

  • DER IIMALAR: Yeraltnda alan madencilerde radondan dolay akcier kanseri olma riski artmaktadr ve bunlar sigara da iiyorsa risk ok daha byk olmaktadr. Gneten gelen UV ve X-nn kullanm nedeni ile deri kanserleri olmaktadr.

  • GENETK FAKTRLER: zellikle radyoterapi srasnda, bireysel genetik hastal olanlarda radyasyona kar duyarlk artmaktdr. rnein, ocuklarda retina kanserinin radyasyonla tedavisi srasnda ve sonrasnda kemik ilii kanseri olma riski artmaktadr.


Radyasyon kazalari tani ve tedav ler

RADYASYON KAZALARI, TANI VE TEDAVLER

Radyolojik kaza, kiilerin veya evrenin, beklenmedik bir zamanda ar dozda radyoaktif madde ile nlanmasdr.

Nisan 1986 da koruyucu zrha sahip olayan ernobil Nkleer santralinde buhar patlamas sonucu, ar radyasyon masna maruz kalan 237 kiiden 134 ndeAkut Radyasyon Sendromu (ARS) olutu ve bunlarn 28 inde radyasyon yanklar sonucu lm olutu.

Eyll 1987de, Brezilya, Goianiada terkedilmis bir teleterapi aygtnda bulunan zrhlanms 137Cs kayna (50,9 TBq) koruyucu muhafazasndan kartlarak kaynak etrafndaki zrh paraland. Kazazedelerden 4 kisi ld, 28 kiside lokal radyasyon hasarlar gelisti. 249 kiside radyoaktif bulasma belirlendi, bunlardan 129unda hem i hem ds kontaminasyon-bulasma sz konusuydu

1989 San Salvador, El Salvadordaendstriyel sterilizasyon nitesinde bir radyolojik kaza meydana geldi. Kaza 60Co kaynann ak pozisyonda takl kalmasyla gereklesti. isi yksek radyasyon dozlarna maruz kald ve ARS gelisti. zel tedavi ile akut etkiler snrlandrld. Yine de bacaklar ok ciddi hasar gren iki isinin bacaklar nerede ise tamamen kesilmek zorunda kald. En ok nlanan kii 6 ay sonra ld, lmn residel akcier hasar ve diger hasarlarn katksna bal oldugu dnld.


Bir kaza olu umu sonucu erken safhalar ndaki en nemli nlanma yollar yle s ralanabilir

Bir kaza oluumu sonucu, erken safhalarndaki en nemli nlanma yollar yle sralanabilir:

1- Radyoaktif kaynak, nkleer tesisten ve salnan herhangi bir radyoaktif maddeden kaynaklanan direkt (dogrudan) radyasyon,

2- Hava ile tanan radyoaktif maddelerin (uucular, aerosoller, partikller), solunmasndan,

3- Radyoaktif maddelerin toprakta veya yzeyde birikimi nedeni ile dogrudan radyasyon nlanmalarndan,

4- Cilt ve giysilere bulaan radyoaktif maddelerden kaynaklanr.


Temel atom k ve n kleer f z k 2

20 ila 30 Gy arasnda bir doza maruz kalm bir iinin ellerinde meydana gelen yank ve su kabarcklar.


Temel atom k ve n kleer f z k 2

5 10 Gy lik, Ir-192 radyoaktif kaynan i nlnn cebinde 2 saat tayan bir iinin, gsnn n ve sa tarafnda nlanmadan 5 ve 11 gn sonra oluan kzarklklar


Temel atom k ve n kleer f z k 2

20 ile 30 Gy lik maya maruz kalan iinin, 21 gn sonra, nlanan blgesinde meydana gelen deri dklmesi


Lokal nlanman n iddetini de erlendirmek i in iki tan sal i lem kullan labilir

Lokal nlanmann iddetini deerlendirmek iin iki tansal ilem kullanlabilir:

Bunlar termal ve radyoizotopik yntemlerdir. Her iki yntem de, snlanms ve nlanmam blgeler birbiriyle karlatrldndan son derece gvenilirdir.

  • Termografi herhangi bir hasar tanmak ve derecesini tayin etmekte kullanlabilir. zellikle klinik bulgularn belirgin olmadg erken ve gizli-latent- dnemlerde lokal radyasyon hasarlarnn tannmasnda faydal ve hassas bir tekniktir. lave olarak hem kontak termografi, hem de infrared teletermovision faydaldr. kinci teknik, zellikle el ve kollarn etkilendigi ksmi vcut snlanmasnn tansnda muhtemelen daha stn olmakla beraber olduka pahaldr.

  • Radyoizotopik yntemde, 99 Tm perteknatn damar iine enjeksiyonunu takiben daglm bir sintilasyon kameras ile izlenerek, vcudun bir ksmnda veya organlardaki kan dolasm kaydedilebilir.


Akut radyasyon tanisi tedav s

AKUT RADYASYON TANISI TEDAVS

Tan:ARS nun tans klinik ve laboratuvar verilerine dayanr.

Prodromal faz, snlanmadan sonra birka saat iinde meydana gelebilir ve anoreksia, bulant, kusma ile karakterizedir. ARS nun bu faznda, yaklask 0,5 Gy bir snlanmadan sonra laboratuar bulgular hematopoetik hasar gsterebilir.

  • Bu faz semptomlarn genellikle geriledigi, doza bagl olarak nispeten bulgularn gzlenmedigi bir ile hafta sren bir latent faz takip eder.

  • Latent faz kritik faz izler. Dolasan kandaki lenfositler radyasyona en hassas hcre trlerinden biridir ve mutlak lenfosit saysndaki dsme erken gzlem faznda radyasyon snlanmasnn seviyesini tayin etmek iin en iyi ve yararl laboratuar testidir.

    mmnolojik bozukluklar48 saat iinde ortaya kar.

  • Gastrointestinal semptomlar 10-15 Gyi asan dozlarda gzlenir ve hatta bazen daha dsk dozlarda kemik iligi sendromu ile bir arada olabilir.

  • Hzlanms prodromal ve ksalms latent fazlar diare izleyebilir.

  • Nrovaskler sendromlar 20 Gyi asan snlamalardan sonra meydana gelir ve siddetli prodromal belirtilerin hemen baslamas ve vazomotor kollaps ile 1-2 gn iinde lme gtren belirtilerle karakterizedir.


Al nan akut doza ba l olarak ciltteki hasarlar n ve klinik bulgular n n ba lang zaman

Alnan akut doza bal olarak, ciltteki hasarlarn ve klinik bulgularnn balang zaman


Akut radyasyon tedav s

AKUT RADYASYON TEDAVS

Tedavi gerek semptomlar, bulgular ve rutin laboratuvar testlerinin sonularna dayandrlmaldr. Baslang semptonlar ve bulgular radyasyona zel degildir. Klinik belirtilerin aikar hale gelmesi ve daha fazla bilgi toplanncaya kadar degerlendirme yapabilmenin tek yolu dikkatli gzlem ve tekrarl laboratuar alsmalardr.

  • Siddetli hasar 48 saat iinde ortaya karabilmek iin en yararl ve tek laboratuar analizi absol lenfosit saymdr.

  • Acil serviste bulant ve kusma yaknmalar olan hastalara belirtilere dnk tedavi yaplmal ve gnlk kan saymlar kontrol edilmelidir. D radyasyon dozu 1 Gyden daha az olan kazazedeler eger absolu lenfosit saym ve doz degerleri uyumlu ise ayakta takip edilebilir. Ds radyasyon dozu 1 Gyi aanlar gzlenmelidir.

  • ARSnun daha ileri tedavisinde takip edilecek prensip, kemik iligi depresyonunda ortaya kabilecek komplikasyonlar nlemektir. Bu yaklasm, profilaktik antibiyotiklerin uygulanmas ile kan rnlerinin (plateletler ve eritrositler) transfzyonunun yerine gemistir.


Temel atom k ve n kleer f z k 2

  • Profilaktik platelet ve eritrosit transfzyonlar, platelet says 20G/L (1G/L= 109 hcre/L) ve hemoglobin 100g/Lden az oldugunda yaplr. Profilaktik antibiyotiklerin kullanlmasna ve kan rnlerinin uygulanmasna, hastalarn antiseptik bir kogusta izolasyonundan ve ates, kanama, orofaringeal lserasyonlar, nrolojik ve vaskler degisiklikler gibi klinik semptonlarn dikkatli gzlemlenmesinden sonra karar verilir.

  • Mikrobiyolojik izleme etkili bir enfeksiyon tedavisi iin nemlidir. Ate 38 0C (98.6 0F) den daha yksek oldugunda kan kltrne baslanmaldr.

  • Semptomatik ve destekleyici tedavi de gereklidir. Bu, sakinlestirici ve ary hafifleten ilalarn, destekleyici svlarn kullanlmasn ve yeterli beslenmeyi ierir. Gerekli oldugunda sv, elektrolit ve beslenmeyi desteklemek iin damar yolu ak tutulmaldr. Hastane enfeksiyonunu nlemek iin steril gdalar tercih edilmeli, i sebze ve meyvelerden kanmak gerekmektedir.


Ars lk g nler nde lenfos t de mler

ARS LK GNLERNDE LENFOST DEMLER


Radton kl tlerle kontam nasyon

RADTONKLTLERLE KONTAMNASYON


Radton kl tlerle kontam nasyon1

RADTONKLTLERLE KONTAMNASYON

Radyoaktif kontaminasyon-bulasma internal (i) veya external (ds) olabilir. Biyolojik ve olas saglk sonular asagdaki faktrlere bagldr:

  • a) Giris yolu;

  • b) Dalm sekli;

  • c) Radyonklidlerin organlardaki birikim blgeleri;

  • d) Kontaminasyona sebep olan radyonklidden yaylan radyasyonun zellii;

  • e) Vcut iindeki veya zerindeki radyoaktivite miktar;

  • f) Kontamine edicinin fizikokimyasal yaps.

    Bu bilgiler kontamine olmus bir kisinin yeterince deerlendirilmesi ve tbbi bakm iin gereklidir.


Koruyucu nlemler

KORUYUCU NLEMLER

  • almalara katlanlar iin:lgili tm personele baslk, eldivenler, maske ve koruyucu giysiler dagtlmaldr. Maske ve eldiven kenarlar bantlanmaldr. Yardmc ve ambulans personeli isleri bittikten sonra kontaminasyon taramasndan geirilmelidir.

  • Oda hazrlanmas:zel bir izolasyon odas veya genel acil servis alanndan uzakta bir oda kullanlmaldr. Hava sirklasyonu engellenmeli, direnaj sistemi olan bir kvet veya hasta masas saglanmaldr. Atk su ve kontamine olmas muhtemel olan her trl malzemenin toplanacag kaplar ve plastik torbalar gibi gerelerin bulunmas yararl olacaktr.


Temel atom k ve n kleer f z k 2

  • Yzey lmleri: ve dedeksiyonu iin kapasitesi iyi olan bir Geiger-Mller saycs genellikle yeterlidir. Cihaz gstergesinin yetersiz kalmas yksek snlama hzn belirtir ve lm snr daha yksek bir cihaz (iyon odas) gerekebilir. Tarama kisinin vcudundan yaklask 25 mm mesafede yaplmal ve dedektr, 50mm/snden daha hzl hareket etmemelidir.

  • Personel dozimetreler: Film badge veya termolminesans dozimetreler minumum gereklilik olarak kabul edilmekle birlikte, direkt okunan personel dozimetreler tercih edilir. Isnlanma seviyeleri makul olan en dsk seviyelerde tutulmal fakat her sart altnda ulusal yetkili otoritelerce tespit edilen limitler aslmamaldr.


Dekontam nasyon lemler

DEKONTAMNASYON LEMLER

  • Gerekli Maddeler: Ilk su, sabun veya sradan deterjanlar, yumusak fra, snger, plastik rtler, bantlar, havlular, arsaflar, iyot tabletleri veya solsyonu.

  • lem ncelii:Btn giysiler karlr ve plastik torbalara konur. nce hayat kurtarc nlemler alnr. Kontamine olmus blgeler belirlenir, ak bir sekilde isaretlenir ve dekontaminasyon yaplncaya kadar zeri rtlr. Eger varsa ilk nce yaralarn dekontaminasyonuna baslanr ve sonra en ok kontamine olan alana geilir.


Temel atom k ve n kleer f z k 2

  • Blgesel Kontaminasyon:Kontamine olmams blge plastik rt ile tamamen kapatlr ve kenarlar bantlanr. Kontamine blge sabunla dikkatlice ovulur ve durulanr. Bu islem aktivitede degisiklik gzleninceye kadar tekrar edilir. Her bir ykama 2-3 dakikadan fazla srmemelidir. Siddetli fralama ve ovmann olusturacag tahristen kanlmaldr. Kararl bir izotop zeltisi ile ykama, islemi daha da kolaylastrabilir.

  • Yaygn kontaminasyon:Ciddi yaralanmas olmayan kisilere dus aldrlr. Daha ciddi yaralanmas olanlara sedyede veya operasyon masasnda banyo yaptrlr. Sabunla ykama, ovalama ve durulama sras takip edilir.

  • Beklenen Sonu: Radyonklid aktivitesi daha fazla dedekte edilemez veya azalr.

  • Profilaktik nlemler:Kontamine blgeyi plastik rt ile rtmek ve kenarlarn bantlamak. Eller iin eldiven kullanlabilir. Cildi belli bir sre dinlenmeye braktktan sonra ykama-kurulama islemleri tekrarlanr.


Radyasyon hasarlarina b r rnek h r shoma 6 08 1945 serg sarayi ve eh r

RADYASYON HASARLARINA BR RNEK: HRSHOMA (6.08.1945) SERG SARAYI ve EHR

Patlamadan 5 dak sonra oluan bulutlar8000 m ye ykselmi. 69 kg lk URANYUM-235 ieren bomba yerden 600m yksekte patlatlm ve 140 000 kii lm. 13 000 tonluk TNT ye edeer olan bombann esas olarak 1,6 km apndaki yeri ykm ve 11,4 km2 alan da yakm


Radyasyon hasarlarina b r baska rnek nagazag 9 08 1945

RADYASYON HASARLARINA BR BASKA RNEK: NAGAZAG (9.08.1945)

Nagazagide oluan bulutlar 12.000 m ye kadar ulam. 6,4 kg PULOTONYUM-239 ieren bomba yerden 469 m yksekte patlatlm ve 74 000 kii lm. 21 000 tonluk TNT ye edeer olan bomba 70000 F lk scaklk ve 624 MPH luk ykc rzgar yaratm.


Hiro himaya at lan bomban n radyasyon i imasi sonucu deride olu an yanmalar

Hirohimaya atlan bombann RADYASYON IIMASI sonucu deride oluan yanmalar


S rtta olu an yanmalar

Srtta oluan yanmalar


Temel atom k ve n kleer f z k 2

16 yanda ve patlama merkezinden yaklak 2 km uzakta bisiklete binerken, oluan patlama sonucu, radyasyon masndan vcudunun 1/3 yanm,


Bombalama ile yay lan uv sonucu g zde olu an katarakt

Bombalama ile yaylan UV sonucu gzde oluan katarakt


Temel atom k ve n kleer f z k 2

Radyasyonun ldrc kullanmna bir baka rnek:(Suikast silah polonyum-210) Eski KGB ajan Albay Aleksandr Litvinenko'nun Londrada ldrlmesinde siyanrden 250 milyar kez daha zehirli olan polonyum-210 elementinin kullanlmas.


Temel atom k ve n kleer f z k 2

  • lm spreyi :Londra'daki een srgnlerden Ahmed Zakayev, Litvinenko'yu yemek yerken grdn syledi. Bu yemekten sonra Albay Litvinenko iddetli mide ars ve bulants ikyetiyle hastanelik oldu, iki hafta sonra da 43 yanda ld. Uzmanlar Litvinenko'ya polonyum-210 elementinin yiyecek veya ieceine ya sprey halinde pskrtlerek ya da toz olarak serpildiine inanyorlar. Bir kere polonyum alan kiinin tedavi imkn bulunmuyor. Polonyum vcut iinde kanla hareket ederken yayd alfa n vastasyla organlar birer birer ldryor.

  • Otopsi yaplamyor:Litvinenko'nun Londra'nn kuzeyinde Muswell Hill'deki evinde de radyoaktivite izine rastland. Litvinenko'ya vcudunda radyasyon olmas nedeniyle otopsi yaplamyor. Hkmet ise Cobra adl acil gvenlik komitesini toplayarak ngiltere'de meydana gelen bu ilk nkleer suikast ele ald. Suikast sz konusu kamuya ak mekanlarda dzenlendii iin sinsi saldr srasnda ayn meknlarda olanlarn da radyasyona maruz kalma ihtimali belirdi. Salk Bakanl, kasm balarnda bu meknlara urayanlarn kontrol iin hastanelere gitmesi ars yapt.

    2 British Airways uanda polonyum-210 kirlilii iin

    33 bin yolcuya radyasyon ars:25 Ekim-29 Kasm 2006 tarihleri arasnda, aralarnda stanbul'un da bulunduu eitli merkezlere, eski ajan Litvinenko'nun ldrlmesinde kullanlan polonyum-210 izi saptanan uaklarla seyahat edenlerin doktora bavurmas istendi.


  • Login