Temel atom k ve n kleer f z k 2
Download
1 / 80

TEMEL ATOMİK VE NÜKLEER FİZİK-2 - PowerPoint PPT Presentation


  • 244 Views
  • Uploaded on

TEMEL ATOMİK VE NÜKLEER FİZİK-2. Doç. Dr. Mehmet TEKŞAM Radyoloji A.B.D. X-Işınları ve Gamma Işınlarının Madde ile Etkileşimi. Fotoelektrik olay Compton Saçılması Çift Oluşumu Thomson Saçılması. Fotoelektrik Olay. Fotonlar atomun elektronları ile çarpışır

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' TEMEL ATOMİK VE NÜKLEER FİZİK-2' - analu


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
Temel atom k ve n kleer f z k 2
TEMEL ATOMİK VE NÜKLEER FİZİK-2

Doç. Dr. Mehmet TEKŞAM

Radyoloji A.B.D


X i nlar ve gamma i nlar n n madde ile etkile imi
X-Işınları ve Gamma Işınlarının Madde ile Etkileşimi

  • Fotoelektrik olay

  • Compton Saçılması

  • Çift Oluşumu

  • Thomson Saçılması


Fotoelektrik olay
Fotoelektrik Olay

  • Fotonlar atomun elektronları ile çarpışır

  • Foton enejisinin tamamını elektronlara aktarır

  • Fotonun enerjisi elektronu atomun yörüngesinden uzaklaştıracak kadar yeterli ise elektron atomdan kopartılır ve atom iyonize olur (iyonizasyon)













Compton sa lmas
Compton Saçılması

  • Foton atomun elektronları ile çarpışır

  • Foton enerjisinin bir kısmını elektrona aktarır

  • Fotonun geriye kalan enerjisi düşük enerjili foton olarak yayılır

  • Düşük enerjili foton orijinal fotonun yönünden farklı yöne gider (yönü değişmiştir)








Ift olu umu
Çift Oluşumu

  • Fotonlar nükleer alanın varlığında kaybolurlar, tüm enerjilerini ayrıldıkları elektron ve pozitif elektrona (pozitron) aktarırlar

  • Pozitron bir elektronla birleşir ve kaybolur

  • Bunu yapabilmesi için gelen fotonun enerjisi 1.02 MeV’un üzerinde olması gerekli




Thomson sa lmas
Thomson Saçılması

  • 10KeV’un altındaki düşük enerjili X-ışını fotonları atomun çekirdeğinin çekim etkisi ile enerji kaybı göstermeksizin yön değiştirir.X-ışını yalnızca yön değiştirmiştir.



N tronlar
Nötronlar

  • Nükleer reaksiyon sonrası oluşur

  • Termal; enerjileri <0.025 eV

  • Orta; 0.5 eV -1 keV

  • Hızlı; 10 keV-1 MeV

  • Relativistik; > 10 MeV


N tronlar1
Nötronlar

  • Doğada madde ile etkileşimi sekonder.Enerjisini atomun çekirdeğine aktarır ve ortamda iyonizasyona neden olur

  • Dışarıdan insana çok zararlı

  • Yüksüz olduğu için uzak mesafelere gidebilir

  • Hızlı nötronlar yavaş olanlarda daha zararlı

  • Bazı maddelerde termal nötronların yakalanması gamma ışınlarına neden olabilir


Radyasyon birimleri
Radyasyon Birimleri

  • ICRU - International Commission on Radiological Units and Measurements.

  • Radyoaktivite Şiddet Birimi

  • Işınlama Birimi

  • Fiziki Doz Birimi

  • Biyolojik Doz Birimi

  • Radyasyon Enerjisi Birimi


Radyasyon birimleri1
Radyasyon Birimleri

  • Radyoaktivite Şiddet Birimi

    • Bekerel:Saniyede 1 çekirdeğin parçalandığı bir maddede radyoaktivitenin şiddeti 1 bekerel (Bq)

    • Eski birim:Curie (Ci)


Radyasyon birimleri2
Radyasyon Birimleri

  • Işınlama (ekspojur) Birimi

    • Coulomb/kg:NŞA’da 1 kg hava içinde 1 coulomb’luk elektrik yüküne eşdeğer iyon çifti oluşturan X- yada gamma ışını miktarı

    • Eski birim:Röntgen:NŞA’da 1 cm3 havada 1 elektrostatik yük birimi oluşturan X- yada gamma ışını miktarı 1 röntgen


Radyasyon birimleri3
Radyasyon Birimleri

  • Fiziki Doz Birimi

  • X-ışınlarının enerjisi hastanın vücudunda, oluşan iyonizasyon nedeniyle depolanır.

  • Radyasyon ekspojuruna bağlı olarak bu enerji depolanmasına radyasyon absorbsiyon dozu adı verilir.

  • Gray (Gy):Bir ışınlama esnasında ortama 1 Joule (J)/kg enerji aktaran radyasyon dozu.

  • Eski birim Rad:Bir ışınlama esnasında ışınlanan maddenin 1 gramının abzorbe ettiği enerji 100 erg olduğunda alınan doz.


Radyasyon birimleri4
Radyasyon Birimleri

  • Biyolojik Doz (Eşdeğer doz) Birimi

    • Radyasyonun canlı dokularda soğurulan miktarını ifade etmek için kullanılır

    • Eşdeğer Doz = Radyasyon fiziki doz birimi x Kalite Faktörü

    • Sievert (Sv):Gray x Kalite Faktörü

      • KF: X-ışını,Gamma Işını için “1”

    • 1 Sv=1 Joule/kg

    • Eski birim REM: Rad x KF

    • 1 Sv=100 rem


Radyasyon birimleri5
Radyasyon Birimleri

  • Tanısal radyoloji pratiğinde, kalite faktörü 1 olarak kabul edildiğinden, radyasyon dozu birimi ile eşdeğer doz birimi aynıdır.

  • Tanısal dozlardaki x-ışını için 1 röntgenlik yumuşak doku ekspojuru, vücutta 1 rad’lık doz ve 1 reml’ik eşdeğer doz oluşturur.

  • Röntgen tanıda, Röntgen, RAD ve REM değerleri oldukça yüksek rakamlar oluşturduğundan bu birimlerden 1000 kat az olan miliröntgen, milirad ve milirem birimleri kullanılır


Radyasyon birimleri6
Radyasyon Birimleri

  • Radyasyon Enerjisi Birimi

    • Bir elektronun vakum içerisinde ve 1 voltluk potansiyel farkına sahip bir elektriksel alanın etkisi ile hızlandırıldığında kazandığı kinetik enerji.

    • Birimi eV.


Yon ze radyasyonun l lmes
İYONİZE RADYASYONUN ÖLÇÜLMESİ

  • İnsan tarafından alınan iyonize edici radyasyon enerji miktarı veya dozu, SI de Gray (Gy) olarak tanımlanır. Bir Gray, SI de her bir kg’lık kütle tarafından biriktirilen-soğurulan bir joule’lük enerjidir.

    1 Gy = 1 J /kg = 1 m2.sn-2 = 100 rad

  • Ancak farklı tip radyasyonun bir graylık etkimesi aynı biyolojik etki üretmez. Örneğin bir graylık alfa ışıması, bir graylık beta ışımasından daha büyük etki yaratır.

    Dolayısıyla ışımaların biyolojik etkisi için Sievert(Sv) diye anılan bir effektif doz birimi tanımlaması yapılmıştır. Binde birine milisievert (mSV) denir.

    (1 Sv = 100 rem)

    1000 mrem = 1 rem = 0.01 Gy dir


1 gazli dedekt rler alfa beta duyarl fazla gama duyarl azd r y ksek say m h z al nmaz
1-GAZLI DEDEKTÖRLER: Alfa, Beta duyarlığı fazla, gama duyarlığı azdır. Yüksek sayım hızı alınmaz.

Yüklerin deşarjı sırasında detektöre giren başka ışınlar sayılamaz. Yani ikinci sayım belli bir süre sonra yapılmaktadır. Sayıcının yeniden sayım yapabilme durumunu kazanması için gereken süreye

ÖLÜ ZAMAN denir.


2 s nt lasyon dedekt rler
2- SİNTİLASYON DEDEKTÖRLERİ

  • SOLID SİNTİLASYON ARACI:Kiristal, fotoelektrik, compton ve çift teşekkül gibi karşılıklı etkileşme sonucunda gama ışınımlarından soğurduğu enerjiyi görünür ışık haline çevirir.

  • LİKİD SİNTİLASYON ARACI: Kullanılma amaçlarına göre değişik fosfor çözeltilerle sintilasyonlu gözlem aygıtı üretilir.



RADYASYON VE ÇEVRESEL ETKİLEŞİM

Canlılar çevresinden oldukça anlamlı düzeyde iyonize edici ışıma alırlar. Yine tıp ve diş hekimliğinde kullanılan X-ışımalarından korunma bir sağlık sorunudur. Aynı şekilde teşhis ve tedavide kullanılan ışımalarda sağlığımızı ayrıca tehdit eder. Yine soluduğumuz havada bulunan radon yüzünden de bir miktar ışımaya maruz kalmaktayız.



Radyasyondan temel korunma y ntemler1
RADYASYONDAN TEMEL KORUNMA YÖNTEMLERİ

  • ZAMAN: Radyasyona maruz kalan kişinin kaynakla karşı karşıya kaldığı süredir. Bu süre içinde maruz kalınan ışınım şiddeti genel olarak saatte miliröntgen olarak ifade edilir.

  • UZAKLIK:Radyasyon şiddeti uzaklığın karesi ile ters orantılı olarak azalmaktadır. Örneğin aynı kaynaktan 4 m uzakta olan bir kişi, 2 m uzakta olandan 1/4 kadar şiddette radyasyona maruz kalmaktadır. Bunu formülüze edecek olursak: I : şiddet, R : uzaklık olmak üzere,

    I1 . R12 = I2 . R22 dır.


Kayna a olan uzaklik
KAYNAĞA OLAN UZAKLIK

2 metrede etkileşim

4 metrede etkileşim


Engel olu turma
ENGEL OLUŞTURMA

  • Kurşun, beton ve su radyasyona karşı oldukça iyi koruma ve şiddette azalmayı sağlamaktadır. Bu nedenle radyasyonla yapılan uygulama ve çalışmalarda bu engeller kullanılmaktadır.

  • Radyasyon şiddetindeki azalma exponansiyeldir.

    I2 = I1 . e-µxBurada µ : lineer soğurma katsayısı,

    x : kalınlık miktarıdır.

  • Engel oluşturuken, Radyasyon şiddetini yarıya indiren kalınlık Yarı Tabaka Kalınlığı (YTK), veya Onda Bir Tabaka Kalınlığı (OTK) kullanılmaktadır.

    0,6932,303

    YTK = OTK =

    µ µ


  • ÖRNEK: Bir radyoizotop labaruatuarında çalışan bir kişi 200 mCi I-131, 100mCi Au-198 ve 10 mCi Na-24 radyoizotopları ile haftada bir saatlik sürede ve 40 cm lik çalışma uzaklığında alacağı toplam dozu hesaplayalım.

    (Doz faktörleri: I-131 için 2,18, Au-198 için 2,35,

    Na-24 için de 18,4 dür)

  • İyot için:D = (2,18 x 200) / (40)2 = 0,273 rem = 273 mrem olur,

  • Altın için : D = (2,35 x 100) / (40)2 = 0,147 rem = 147 mrem

  • Sodyum için : D = (18,4 x 10) / (40)2 = 0,115 rem = 115 mrem bulunur.

  • Toplam doz miktarıda: D = 273 + 147 + 115 = 535 mrem dir. Bu değerde izin verilen dozun 5 katına eşittir.

    0,3 cm lik kurşun tabakanın

    gelen dozu yarıya indirdiği bilindiğinden,

  • I için, 3 x 0,3 = 0,9 cm, kurşunla doz miktarı: 34 mrem

  • Au için, 4 x 0,3 = 1,2 cm kurşunla doz miktarı: 10 mrem

  • Na için de, 3 x 0.3 = 0,9 cm lik kurşunla doz miktarını: 15 mrem olabilir

    SONUÇTA maruz kalınan doz miktarı:

    34 + 10 + 15 = 59 mrem olacaktır.


Korunma standartlari
KORUNMA STANDARTLARI

Uluslararası Radyolojik Korunma Komisyonu (ICRP) tarafından önerilen temel radyasyon korunma standartları:

1- Mesleği gereği radyasyonla çalışanlar için bütün vücudun ışınlanma doz limitleri:

50 mSv/yıl veya 5 rem/yıl

1 mSv/hafta veya 100 mrem/hafta

0,2 mSv/gün veya 20 mrem/gün

2- Halk için bütün vücudun ışınlanma doz limitleri:

5 mSv/yıl veya 0,5 rem/yıl


Radyasyon etk mes ex tasyon ve yon zasyon
RADYASYON ETKİMESİ, EXİTASYON VE İYONİZASYON

Enerji taşıyan bir radyasyon dalgasının herhangi bir atomun elektronuna vereceği enerji miktarına göre olası durumları inceleyecek olursak:

  • 1-Elektrona yüklenen enerji miktarı az ise, elektron kendisini çekirdeğe bağlayan kuvveti yenemez ve atomdan kopamaz, sadece yörüngesini biraz daha büyütebilir, bir üst yörüngeye geçer.

    Bu elektrona bekar elektron denir.

  • 2-Veya elektron, söz konusu enerji yüklemesi ile atomdan tamamen koparsa, atom İYONLAŞMIŞ demektir. Yani artık bir elektronu eksik olup, (+) yüklü bir yapı haline dönüşmüştür.

    Atomdan kopan ve yüksek bir hız kazanan elektronlar ortamda ilerlerken bir bilardo topu gibi diğer elektronlara çarpa çarpa enerjisini kaybeder. Bu çarpışmalar sonucu daha birçok elektron da yörüngelerinden koparak radyasyonun indirekt etkisi ile yeni birçok İYONLAŞMIŞ ATOMLAR’ın ortaya çıkmasına neden olurlar.

    Bu çarpmalar sırasında elektronlar, moleküllerin değişik atomlarını bağlayan elektronlara çarpmış ve onların kopmalarına neden olmuşsa, çift elektron yapılı organik molekül o yerde hemen ikiye ayrılır. Böylece o molekül veya sistemin tümü inaktif hale geçebilir.


  • Örneğin, su molekülüne bu enerji yüklü elektron çarpınca, bağlayıcı elektronlardan biri dışarı çıkabilir ve su molekülü parçalanarak bir hidrojen (H+) iyonu ve bir hidroksil (0OH) RADİKALİ meydana gelir.

    Veya radyasyon nedeni ile enerji yüklü elektron çarpması ile dışarı çıkan suya ait elektron başka bir su molekülü tarafından da tutulabilir. Negatif yüklü hale gelen su molekülü bu kez de bir hidrojen (0H) RADİKALİ ve bir hidroksil (OH-) iyonu şeklinde iki parçaya bölünebilir.

    Hidrojen radikalinden ara reaksiyonlar sonucu sırasıyla hidrojen peroksit (H2O2-) ve hidroksil (0OH) oluşur. Hidrojen peroksit hücre için toksikdir ve hücrenin ölümüne sebep olur.Bu oluşumlar sırasında ortaya çıkan radikaller birer organik molekül daha parçalarlar.


  • Sonuç olarak, enerji yüklü bir fotonun su molekülüne çarpması sonucu, indirekt yoldan 4 organik molekül parçalanmış olur.

    Yapılan çalışmalar, bir organik ortamda oksijenin olmaması veya az olması halinde, radyasyon etkimesi sonucu ortaya çıkan indirekt yollarla, oksijenli ortama göre yarısı kadar organik molekülün parçalandığı bulunmuştur (antioksidanların kullanılmasına yol açtı).

  • Ayrıca indirekt etkinin, fiziko-kimyasal evrede durdurabilme veya zayıflatabilme olanağı vardır. Çünkü aynı enerjiyi biyomoleküle gitmeden bir başka moleküle bağlamak olasıdır.Bu eylem, radyasyona karşı koruma amaçlı maddelerin etkinliğini içerir.

    Bu konuda yapılan araştırmalar, glikoz, sistein ve sisteamin gibi indirgemeye neden olan maddelerin, serbest radikallerle birleşerek onları inaktif (etkisiz) hale getirmek suretiyle biyomolekülleri koruyucu hale dönüştüklerini ortaya çıkarmıştır.


H cresel d zeyde etk me
HÜCRESEL DÜZEYDE ETKİME çarpması sonucu, indirekt yoldan 4 organik molekül parçalanmış olur.

Dört ana evreden oluşan bu olaylar arasında kesin sınırlar yoktur. Öyle ki bazı olaylar fizikokimyasal evrede iken bazı olaylar kimyasal evreye geçmiş olabilir. Bu olaylar:

I- FİZİKSEL EVRE:(10-13 ile sn içinde oluşur)

Işımanın hücrenin bir atomu veya molekülü ile etkileşmesi sonucu enerjisinin biyomoleküllerce soğurulması ile iyonlaşmanın ve uyarılmanın meydana gelmesi.

II- FİZİKO KİMYASAL EVRE:(10-10 sn içinde oluşur)

Bu iyonlaşma sonucu hücre içinde yeni ürünler oluşur. Örneğin hücredeki makromoleküllerde birinci kırılma oluşur ve hücredeki suyun ışıma ile etkileşmesi sonucu kimyasal yönden son derece aktif yüksüz radikaller oluşabilir.

III- KİMYASAL EVRE:( 10-6 sn içinde oluşur)

Bu radikaller arasında veya radikallerle hücre molekülleri arasında ısı, basıç ve oksijen miktarı gibi çevresel etkiler yardımıyla çeşitli kimyasal reaksiyonlar oluşur.

IV- BİYOLOJİK EVRE:( 1 sn ile 40 sene içinde oluşur)

Hücrede oluşan zarar sonucu ışımanın dozuna, dozun verilme hızına, LET’in (ışımanın türü ve enerjisine), dozun dokularda dağılımına ve dokuların ışımaya karşı duyarlılığına bağlı olacak şekilde biyolojik etkimeler ortaya çıkar.


Radyasyonun Biyolojik Etkileri çarpması sonucu, indirekt yoldan 4 organik molekül parçalanmış olur.

Fiziksel olaylarATOM DÜZEYİNDE

(iyonlaşma, uyarma)

Fizikokimyasal olaylarMOLEKÜL DÜZEYİNDE

(Radikallerin oluşumu)

Direkt ve indirekt etki HÜCRE DÜZEYİNDE

(Hücresel zarar)

Somatik Hücreler Germ Hücreleri

Somatik etkiORGAN DÜZEYİNDE

Akut etkiKronik etki

Lösemi Kanser Genetik etki

(Mutasyon)

Eşik doz (50 rem)Eşik doz yok

(Rastgele olmayan etki) (Rastgele etki)


Nsan doku ve organlarinin radyasyona kar i duyarli i
İNSAN DOKU VE ORGANLARININ çarpması sonucu, indirekt yoldan 4 organik molekül parçalanmış olur. RADYASYONA KARŞI DUYARLIĞI


Radyasyonun zararlı etkisine karşı oluşan duyarlık, çarpması sonucu, indirekt yoldan 4 organik molekül parçalanmış olur. bazı insanlarda da faklıdır. Bireysel duyarlığı içeren bu faktörler:

  • YAŞ:Genelde çocuklar, yetişkinler göre daha büyük risk altındadır. Kadınlarda 20 yaşın altında radyasyona maruz kalıdığında daha fazla kanser oluşum riski vardır ve mepozdan sonra ise en azdır. Yine çocuklar tiroid kanserinde, büyüklere nazaran daha fazla risk altındadır.

  • CİNS:Kadınlarda radyasyon nedeni ile göğüs ve yumurtalık kanseri oluşma riski büyüktür, ama erkeklerde aynı risk göğüs ve prostat için ortaya konulamamıştır. Erkeklerde de kadınlara göre daha fazla tiroid kanseri olma riski vardır.

  • DİĞER IŞIMALAR: Yeraltında çalışan madencilerde radondan dolayı akciğer kanseri olma riski artmaktadır ve bunlar sigara da içiyorsa risk çok daha büyük olmaktadır. Güneşten gelen UV ve X-ışının kullanımı nedeni ile deri kanserleri olmaktadır.

  • GENETİK FAKTÖRLER: Özellikle radyoterapi sırasında, bireysel genetik hastalığı olanlarda radyasyona karşı duyarlık artmaktdır. Örneğin, çocuklarda retina kanserinin radyasyonla tedavisi sırasında ve sonrasında kemik iliği kanseri olma riski artmaktadır.


Radyasyon kazalari tani ve tedav ler
RADYASYON KAZALARI, TANI VE TEDAVİLERİ çarpması sonucu, indirekt yoldan 4 organik molekül parçalanmış olur.

Radyolojik kaza, kişilerin veya çevrenin, beklenmedik bir zamanda aşırı dozda radyoaktif madde ile ışınlanmasıdır.

Nisan 1986 da koruyucu zırha sahip olayan Çernobil Nükleer santralinde buhar patlaması sonucu, aşırı radyasyon ışımasına maruz kalan 237 kişiden 134 ündeAkut Radyasyon Sendromu (ARS) oluştu ve bunların 28 inde radyasyon yanıkları sonucu ölüm oluştu.

Eylül 1987’de, Brezilya, Goiania’da terkedilmis bir teleterapi aygıtında bulunan zırhlanmıs 137Cs kaynağı (50,9 TBq) koruyucu muhafazasından çıkartılarak kaynak etrafındaki zırh parçalandı. Kazazedelerden 4 kisi öldü, 28 kiside lokal radyasyon hasarları gelisti. 249 kiside radyoaktif bulasma belirlendi, bunlardan 129’unda hem iç hem dıs kontaminasyon-bulasma söz konusuydu

1989 San Salvador, El Salvador’daendüstriyel sterilizasyon ünitesinde bir radyolojik kaza meydana geldi. Kaza 60Co kaynağının açık pozisyonda takılı kalmasıyla gerçeklesti. Üç isçi yüksek radyasyon dozlarına maruz kaldı ve ARS gelisti. Özel tedavi ile akut etkiler sınırlandırıldı. Yine de bacakları çok ciddi hasar gören iki isçinin bacakları nerede ise tamamen kesilmek zorunda kaldı. En çok ışınlanan kişi 6 ay sonra öldü, ölümün residüel akciğer hasarı ve diger hasarların katkısına bağlı oldugu düşünüldü.


Bir kaza olu umu sonucu erken safhalar ndaki en nemli nlanma yollar yle s ralanabilir
Bir kaza oluşumu sonucu, erken safhalarındaki en önemli ışınlanma yolları şöyle sıralanabilir:

1- Radyoaktif kaynak, nükleer tesisten ve salınan herhangi bir radyoaktif maddeden kaynaklanan direkt (dogrudan) radyasyon,

2- Hava ile taşınan radyoaktif maddelerin (uçucular, aerosoller, partiküller), solunmasından,

3- Radyoaktif maddelerin toprakta veya yüzeyde birikimi nedeni ile dogrudan radyasyon ışınlanmalarından,

4- Cilt ve giysilere bulaşan radyoaktif maddelerden kaynaklanır.


20 ila 30 Gy arasında bir doza maruz kalmış bir işçinin ellerinde meydana gelen yanık ve su kabarcıkları.


5 – 10 Gy lik, Ir-192 radyoaktif kaynağını iş önlüğünün cebinde 2 saat taşıyan bir işçinin, göğsünün ön ve sağ tarafında ışınlanmadan 5 ve 11 gün sonra oluşan kızarıklıklar


20 ile 30 Gy lik ışımaya maruz kalan işçinin, önlüğünün cebinde 2 saat taşıyan bir işçinin, göğsünün ön ve sağ tarafında ışınlanmadan 5 ve 11 gün sonra oluşan kızarıklıklar21 gün sonra, ışınlanan bölgesinde meydana gelen deri dökülmesi


Lokal nlanman n iddetini de erlendirmek i in iki tan sal i lem kullan labilir
Lokal ışınlanmanın şiddetini değerlendirmek için iki tanısal işlem kullanılabilir:

Bunlar termal ve radyoizotopik yöntemlerdir. Her iki yöntem de, ısınlanmıs ve ışınlanmamış bölgeler birbiriyle karşılaştırıldığından son derece güvenilirdir.

  • Termografi herhangi bir hasarı tanımak ve derecesini tayin etmekte kullanılabilir. Özellikle klinik bulguların belirgin olmadıgı erken ve gizli-latent- dönemlerde lokal radyasyon hasarlarının tanınmasında faydalı ve hassas bir tekniktir. İlave olarak hem kontak termografi, hem de infrared teletermovision faydalıdır. İkinci teknik, özellikle el ve kolların etkilendigi kısmi vücut ısınlanmasının tanısında muhtemelen daha üstün olmakla beraber oldukça pahalıdır.

  • Radyoizotopik yöntemde, 99 Tm perteknatın damar içine enjeksiyonunu takiben dagılımı bir sintilasyon kamerası ile izlenerek, vücudun bir kısmında veya organlardaki kan dolasımı kaydedilebilir.


Akut radyasyon tanisi tedav s
AKUT RADYASYON TANISI TEDAVİSİ tanısal işlem kullanılabilir:

Tanı:ARS’ nun tanısı klinik ve laboratuvar verilerine dayanır.

Prodromal faz, ısınlanmadan sonra birkaç saat içinde meydana gelebilir ve anoreksia, bulantı, kusma ile karakterizedir. ARS’ nun bu fazında, yaklasık 0,5 Gy bir ısınlanmadan sonra laboratuar bulguları hematopoetik hasarı gösterebilir.

  • Bu fazı semptomların genellikle geriledigi, doza baglı olarak nispeten bulguların gözlenmedigi bir ile üç hafta süren bir latent faz takip eder.

  • Latent fazı kritik faz izler. Dolasan kandaki lenfositler radyasyona en hassas hücre türlerinden biridir ve mutlak lenfosit sayısındaki düsme erken gözlem fazında radyasyon ısınlanmasının seviyesini tayin etmek için en iyi ve yararlı laboratuar testidir.

    İmmünolojik bozukluklar48 saat içinde ortaya çıkar.

  • Gastrointestinal semptomlar 10-15 Gy’i asan dozlarda gözlenir ve hatta bazen daha düsük dozlarda kemik iligi sendromu ile bir arada olabilir.

  • Hızlanmıs prodromal ve kısalmıs latent fazları diare izleyebilir.

  • Nörovasküler sendromlar 20 Gy’i asan ısınlamalardan sonra meydana gelir ve siddetli prodromal belirtilerin hemen baslaması ve vazomotor kollaps ile 1-2 gün içinde ölüme götüren belirtilerle karakterizedir.


Al nan akut doza ba l olarak ciltteki hasarlar n ve klinik bulgular n n ba lang zaman
Alınan akut doza bağlı olarak, ciltteki hasarların tanısal işlem kullanılabilir:ve klinik bulgularının başlangıç zamanı


Akut radyasyon tedav s
AKUT RADYASYON TEDAVİSİ tanısal işlem kullanılabilir:

Tedavi gerçek semptomlar, bulgular ve rutin laboratuvar testlerinin sonuçlarına dayandırılmalıdır. Baslangıç semptonları ve bulguları radyasyona özel degildir. Klinik belirtilerin aşikar hale gelmesi ve daha fazla bilgi toplanıncaya kadar degerlendirme yapabilmenin tek yolu dikkatli gözlem ve tekrarlı laboratuar çalısmalarıdır.

  • Siddetli hasarı 48 saat içinde ortaya çıkarabilmek için en yararlı ve tek laboratuar analizi absolü lenfosit sayımıdır.

  • Acil serviste bulantı ve kusma yakınmaları olan hastalara belirtilere dönük tedavi yapılmalı ve günlük kan sayımları kontrol edilmelidir. Dış radyasyon dozu 1 Gy’den daha az olan kazazedeler eger absolu lenfosit sayımı ve doz degerleri uyumlu ise ayakta takip edilebilir. Dıs radyasyon dozu 1 Gy’i aşanlar gözlenmelidir.

  • ARS’nun daha ileri tedavisinde takip edilecek prensip, kemik iligi depresyonunda ortaya çıkabilecek komplikasyonları önlemektir. Bu yaklasım, profilaktik antibiyotiklerin uygulanması ile kan ürünlerinin (plateletler ve eritrositler) transfüzyonunun yerine geçmistir.


  • Profilaktik platelet ve eritrosit transfüzyonları, platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır. Profilaktik antibiyotiklerin kullanılmasına ve kan ürünlerinin uygulanmasına, hastaların antiseptik bir kogusta izolasyonundan ve ates, kanama, orofaringeal ülserasyonlar, nörolojik ve vasküler degisiklikler gibi klinik semptonların dikkatli gözlemlenmesinden sonra karar verilir.

  • Mikrobiyolojik izleme etkili bir enfeksiyon tedavisi için önemlidir. Ateş 38 0C (98.6 0F) den daha yüksek oldugunda kan kültürüne baslanmalıdır.

  • Semptomatik ve destekleyici tedavi de gereklidir. Bu, sakinlestirici ve ağrıyı hafifleten ilaçların, destekleyici sıvıların kullanılmasını ve yeterli beslenmeyi içerir. Gerekli oldugunda sıvı, elektrolit ve beslenmeyi desteklemek için damar yolu açık tutulmalıdır. Hastane enfeksiyonunu önlemek için steril gıdalar tercih edilmeli, çiğ sebze ve meyvelerden kaçınmak gerekmektedir.


Ars lk g nler nde lenfos t de mler
ARS İLK GÜNLERİNDE LENFOSİT DEĞİŞİMLERİ platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır.


Radton kl tlerle kontam nasyon
RADTONÜKLİTLERLE KONTAMİNASYON platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır.


Radton kl tlerle kontam nasyon1
RADTONÜKLİTLERLE KONTAMİNASYON platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır.

Radyoaktif kontaminasyon-bulasma internal (iç) veya external (dıs) olabilir. Biyolojik ve olası saglık sonuçları asagıdaki faktörlere baglıdır:

  • a) Giris yolu;

  • b) Dağılım sekli;

  • c) Radyonüklidlerin organlardaki birikim bölgeleri;

  • d) Kontaminasyona sebep olan radyonüklidden yayılan radyasyonun özelliği;

  • e) Vücut içindeki veya üzerindeki radyoaktivite miktarı;

  • f) Kontamine edicinin fizikokimyasal yapısı.

    Bu bilgiler kontamine olmus bir kisinin yeterince değerlendirilmesi ve tıbbi bakımı için gereklidir.


Koruyucu nlemler
KORUYUCU ÖNLEMLER platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır.

  • Çalışmalara katılanlar için:İlgili tüm personele baslık, eldivenler, maske ve koruyucu giysiler dagıtılmalıdır. Maske ve eldiven kenarları bantlanmalıdır. Yardımcı ve ambulans personeli isleri bittikten sonra kontaminasyon taramasından geçirilmelidir.

  • Oda hazırlanması:Özel bir izolasyon odası veya genel acil servis alanından uzakta bir oda kullanılmalıdır. Hava sirkülasyonu engellenmeli, direnaj sistemi olan bir küvet veya hasta masası saglanmalıdır. Atık su ve kontamine olması muhtemel olan her türlü malzemenin toplanacagı kaplar ve plastik torbalar gibi gereçlerin bulunması yararlı olacaktır.


  • Yüzey ölçümleri: platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır.β ve γ dedeksiyonu için kapasitesi iyi olan bir Geiger-Müller sayıcısı genellikle yeterlidir. Cihaz göstergesinin yetersiz kalması yüksek ısınlama hızını belirtir ve ölçüm sınırı daha yüksek bir cihaz (iyon odası) gerekebilir. Tarama kisinin vücudundan yaklasık 25 mm mesafede yapılmalı ve dedektör, 50mm/sn’den daha hızlı hareket etmemelidir.

  • Personel dozimetreler: Film badge veya termolüminesans dozimetreler minumum gereklilik olarak kabul edilmekle birlikte, direkt okunan personel dozimetreler tercih edilir. Isınlanma seviyeleri makul olan en düsük seviyelerde tutulmalı fakat her sart altında ulusal yetkili otoritelerce tespit edilen limitler asılmamalıdır.


Dekontam nasyon lemler
DEKONTAMİNASYON İŞLEMLERİ platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır.

  • Gerekli Maddeler: Ilık su, sabun veya sıradan deterjanlar, yumusak fırça, sünger, plastik örtüler, bantlar, havlular, çarsaflar, iyot tabletleri veya solüsyonu.

  • İşlem önceliği:Bütün giysiler çıkarılır ve plastik torbalara konur. Önce hayat kurtarıcı önlemler alınır. Kontamine olmus bölgeler belirlenir, açık bir sekilde isaretlenir ve dekontaminasyon yapılıncaya kadar üzeri örtülür. Eger varsa ilk önce yaraların dekontaminasyonuna baslanır ve sonra en çok kontamine olan alana geçilir.


  • Bölgesel Kontaminasyon: platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır.Kontamine olmamıs bölge plastik örtü ile tamamen kapatılır ve kenarları bantlanır. Kontamine bölge sabunla dikkatlice ovulur ve durulanır. Bu islem aktivitede degisiklik gözleninceye kadar tekrar edilir. Her bir yıkama 2-3 dakikadan fazla sürmemelidir. Siddetli fırçalama ve ovmanın olusturacagı tahristen kaçınılmalıdır. Kararlı bir izotop çözeltisi ile yıkama, islemi daha da kolaylastırabilir.

  • Yaygın kontaminasyon:Ciddi yaralanması olmayan kisilere dus aldırılır. Daha ciddi yaralanması olanlara sedyede veya operasyon masasında banyo yaptırılır. Sabunla yıkama, ovalama ve durulama sırası takip edilir.

  • Beklenen Sonuç: Radyonüklid aktivitesi daha fazla dedekte edilemez veya azalır.

  • Profilaktik önlemler:Kontamine bölgeyi plastik örtü ile örtmek ve kenarlarını bantlamak. Eller için eldiven kullanılabilir. Cildi belli bir süre dinlenmeye bıraktıktan sonra yıkama-kurulama islemleri tekrarlanır.


Radyasyon hasarlarina b r rnek h r shoma 6 08 1945 serg sarayi ve eh r
RADYASYON HASARLARINA BİR ÖRNEK: platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır.HİRİSHOMA (6.08.1945) SERGİ SARAYI ve ŞEHİR

Patlamadan 5 dak sonra oluşan bulutlar8000 m ye yükselmiş. 69 kg lık URANYUM-235 içeren bomba yerden 600m yüksekte patlatılmış ve 140 000 kişi ölmüş. 13 000 tonluk TNT ye eşdeğer olan bombanın esas olarak 1,6 km çapındaki yeri yıkmış ve 11,4 km2 alanı da yakmış


Radyasyon hasarlarina b r baska rnek nagazag 9 08 1945
RADYASYON HASARLARINA BİR BASKA ÖRNEK: platelet sayısı 20G/L (1G/L= 109 hücre/L) ve hemoglobin 100g/L’den az oldugunda yapılır.NAGAZAGİ (9.08.1945)

Nagazagide oluşan bulutlar 12.000 m ye kadar ulaşmış. 6,4 kg PULOTONYUM-239 içeren bomba yerden 469 m yüksekte patlatılmış ve 74 000 kişi ölmüş. 21 000 tonluk TNT ye eşdeğer olan bomba 70000 F lık sıcaklık ve 624 MPH luk yıkıcı rüzgar yaratmış.



S rtta olu an yanmalar
Sırtta oluşan yanmalar deride oluşan yanmalar


16 yaşında ve patlama merkezinden yaklaşık 2 km uzakta bisiklete binerken, oluşan patlama sonucu, radyasyon ışımasından vücudunun 1/3 yanmış,


Bombalama ile yay lan uv sonucu g zde olu an katarakt
Bombalama ile yayılan UV sonucu bisiklete binerken, oluşan patlama sonucu, gözde oluşan katarakt


Radyasyonun öldürücü kullanımına bir başka örnek: bisiklete binerken, oluşan patlama sonucu, (Suikast silahı polonyum-210) Eski KGB ajanı Albay Aleksandr Litvinenko'nun Londra’da öldürülmesinde siyanürden 250 milyar kez daha zehirli olan polonyum-210 elementinin kullanılması.


  • Ölüm spreyi : bisiklete binerken, oluşan patlama sonucu, Londra'daki Çeçen sürgünlerden Ahmed Zakayev, Litvinenko'yu yemek yerken gördüğünü söyledi. Bu yemekten sonra Albay Litvinenko şiddetli mide ağrısı ve bulantısı şikâyetiyle hastanelik oldu, iki hafta sonra da 43 yaşında öldü. Uzmanlar Litvinenko'ya polonyum-210 elementinin yiyecek veya içeceğine ya sprey halinde püskürtülerek ya da toz olarak serpildiğine inanıyorlar. Bir kere polonyum alan kişinin tedavi imkânı bulunmuyor. Polonyum vücut içinde kanla hareket ederken yaydığı alfa ışını vasıtasıyla organları birer birer öldürüyor.

  • Otopsi yapılamıyor:Litvinenko'nun Londra'nın kuzeyinde Muswell Hill'deki evinde de radyoaktivite izine rastlandı. Litvinenko'ya vücudunda radyasyon olması nedeniyle otopsi yapılamıyor. Hükümet ise Cobra adlı acil güvenlik komitesini toplayarak İngiltere'de meydana gelen bu ilk nükleer suikastı ele aldı. Suikast söz konusu kamuya açık mekanlarda düzenlendiği için sinsi saldırı sırasında aynı mekânlarda olanların da radyasyona maruz kalma ihtimali belirdi. Sağlık Bakanlığı, kasım başlarında bu mekânlara uğrayanların kontrol için hastanelere gitmesi çağrısı yaptı.

    2 British Airways uçağında polonyum-210 kirliliği için

    33 bin yolcuya radyasyon çağrısı:25 Ekim-29 Kasım 2006 tarihleri arasında, aralarında İstanbul'un da bulunduğu çeşitli merkezlere, eski ajan Litvinenko'nun öldürülmesinde kullanılan polonyum-210 izi saptanan uçaklarla seyahat edenlerin doktora başvurması istendi.


ad