به نام او كه در همين نزديكي‌ست
Download
1 / 96

به نام او كه در همين نزديكي‌ست - PowerPoint PPT Presentation


  • 122 Views
  • Uploaded on

به نام او كه در همين نزديكي‌ست. مرجع‌شناسي علوم و فنون درآمدي بر نمايه‌سازي و چكيده‌نويسي. مارك تواين:. نوشتن در واقع مرتب كردن واژه‌ها در رديف‌هايي بر روي كاغذ است و چون واژه‌ها در فرهنگ لغت موجود هستند پس هر كس مي‌تواند بنويسد. مفهوم نمايه.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' به نام او كه در همين نزديكي‌ست' - adelie


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

مرجع‌شناسي علوم و فنوندرآمدي بر نمايه‌سازي و چكيده‌نويسي


مارك تواين:

نوشتن در واقع مرتب كردن واژه‌ها در رديف‌هايي بر روي كاغذ است و چون واژه‌ها در فرهنگ لغت موجود هستند پس هر كس مي‌تواند بنويسد


مفهوم نمايه

نمايه‌ها با ارائه نشانه‌ها و علائم، و همچنين نشان دادن راه‌هاي ميان‌بر، نظام‌مند و مؤثر به مسافران جاده‌هاي اطلاعاتي در رسيدن به مقصد ياري مي‌رسانند


مفهوم نمايه

ليست شماره‌هاي ذخيره‌شده در گوشي تلفن همراه شما يك نمايه است


مفهوم نمايه

فركانس‌هاي ذخيره‌شده روي راديو پخش‌ خودروها يك نمايه است


مفهوم نمايه

كارت ملّي شما براي سازمان ثبت احوال يك نمايه است


مفهوم نمايه

در بازي فوتبال و در هنگام سانتر توپ به قصد گشودن دروازه حريف ممكن است چند حالت اتفاق بيفتد:

1- دريافت‌كننده توپ ارسالي را از دست بدهد

2- مدافع يا دروازه‌بان حريف توپ را دفع كند

3- توپ ارسالي بدون برخورد با كسي از زمين خارج شود

4- توپ ارسالي به گل تبديل شود


مفهوم نمايه

در هنگام پختن غذا نيز به همين ترتيب:

1- غذا به هردليلي بسوزد

2- غذا به هر دليلي شور شود

3- غذا به هر دليلي بي نمك شود

4- غذا عالي و بي‌نقص از كار در بيايد


مفهوم نمايه

و نهايتاً در هنگام استفاده از نمايه نيز به همين ترتيب:

1- اطلاعات وجود دارد، اما ما چيزي پيدا نمي‌كنيم

2- اطلاعات پيدا مي‌شود، اما آن چيزي نيست كه مورد نظر ما بوده

3- تنها بخشي از اطلاعات يافت مي‌شود

4- دقيقاً همان اطلاعاتي را كه نياز داريم پيدا مي‌كنيم


كاركردهاي اصلي نمايه

1- به حداقل رساندن زمان براي جستجوي اطلاعات

2- به حداكثر رساندن ضريب موفقيت جستجوي كاربر


ماهيت نمايه

فضاي نمايه به نسبت خود سند داراي واژگان بسيار كمتري است اما جوهره و روح سند اصلي را در خود كاملاً حفظ نموده است

فضاي كلّي سند يا مدرك

فضاي نمايه يا چكيده


نمايه‌ساز كيست؟

شخصي است كه نخست سند يا مدرك را تحليل نموده، آنگاه خود را در جايگاه كاربر قرار داده، و در نهايت بر اساس واژه‌هايي كه تصور مي‌كند كاربر با آن واژه‌ها به جستجوي موضوعات مي‌پردازد به سند مورد نظر واژه‌هاي موضوعي اختصاص مي‌دهد


نمايه‌ساز كيست؟

يادمان باشد كه نمايه‌ساز فقط در كتابخانه‌ها حضور ندارد بلكه هر سازمان يا مؤسسه‌اي بنا بر نيازهاي اطلاعاتي خاص خود و منابعي كه در مجموعه خود دارد از متخصصان نمايه‌سازي در اين راستا بهره‌مند مي‌گردد

و همچنين يادمان باشد كه نمايه‌ساز فقط به نمايه‌سازي مقالات و مجلات نمي‌پردازد بلكه يك نمايه‌ساز مسلط به طراحي نمايه براي كتاب، نقشه، پايگاه‌هاي اطلاعاتي، تابلوهاي نقاشي، صنايع هنري، و... نيز مي‌پردازد.


نقش و جايگاه سازماندهي اطلاعات در نمايه‌سازي

چرخه اطلاعات


نقش و جايگاه سازماندهي اطلاعات در نمايه‌سازي

الگوي بازيابي اطلاعات در نظام‌هاي اطلاع‌رساني چيست؟

توليد و گردآوري اطلاعات براي نظام اطلاع‌رساني

تجزيه و تحليل پيشينه‌ها و برچسب زدن به آنها به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

ذخيره‌سازي پيشينه‌ها به صورت دستي يا رايانه‌اي

ساز و كارهاي لازم براي بازيابي اطلاعات عبارتند از

برچسب خوردن پرسش كاربر به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

بازيابي مدارك منطبق با پرسش كاربر

بازخورد كاربر و احتمال تكرار چندباره جستجو


توليد و گردآوري اطلاعات براي نظام اطلاع‌رساني

نياز استفاده كننده

توليد و گردآوري اطلاعات براي يك نظام اطلاع‌رساني مستلزم توجه به دو مطلب است

موانع اقتصادي

نظام‌هاي بازيابي اطلاعات ارزش پولي دارند و هميشه بايد بين آنچه كه دوست داريم داشته باشيم و آنچه كه مي‌توانيم خريداري نماييم موازنه‌اي ايجاد نماييم


توليد و گردآوري اطلاعات براي نظام اطلاع‌رساني

بازيابي داده‌ها

نظام چه نوع بازيابي را پشتيباني مي‌كند

بازيابي مرجع

بازيابي متن

در هنگام تهيه اطلاعات براي يك نظام اطلاع‌رساني دو عامل مدّ نظر قرار مي‌گيرد

نياز به داده‌هاي حقيقي

نيازهاي حل مشكل براي كاربر كدام‌اند

نياز به يك يا چند سند

نياز به جستجوي كامل



مرجع‌شناسي علوم و فنون نظام اطلاع‌رسانيدرآمدي بر نمايه‌سازي و چكيده‌نويسي


نقش و جايگاه سازماندهي اطلاعات در نمايه‌سازي

الگوي بازيابي اطلاعات در نظام‌هاي اطلاع‌رساني چيست؟

توليد و گردآوري اطلاعات براي نظام اطلاع‌رساني

تجزيه و تحليل پيشينه‌ها و برچسب زدن به آنها به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

ذخيره‌سازي پيشينه‌ها به صورت دستي يا رايانه‌اي

ساز و كارهاي لازم براي بازيابي اطلاعات عبارتند از

برچسب خوردن پرسش كاربر به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

بازيابي مدارك منطبق با پرسش كاربر

بازخورد كاربر و احتمال تكرار چندباره جستجو


تجزيه و تحليل پيشينه‌ها و برچسب‌زدن توسط اصطلاحات نمايه‌اي

هر اثري به محض ورود به يك نظام اطلاعاتي نيازمند پردازش است

اين پردازش براي آنكه به بهترين شيوه امكان‌پذير گردد نيازمند وجود يك نماينده (proxy)در ساختار جستجوي آن نظام اطلاعاتي است

به نظر شما نماينده‌ها در يك نظام اطلاعاتي چه چيزهايي مي‌تواند باشد؟


نقش و جايگاه سازماندهي اطلاعات در نمايه‌سازي

الگوي بازيابي اطلاعات در نظام‌هاي اطلاع‌رساني چيست؟

توليد و گردآوري اطلاعات براي نظام اطلاع‌رساني

تجزيه و تحليل پيشينه‌ها و برچسب زدن به آنها به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

ذخيره‌سازي پيشينه‌ها به صورت دستي يا رايانه‌اي

ساز و كارهاي لازم براي بازيابي اطلاعات عبارتند از

برچسب خوردن پرسش كاربر به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

بازيابي مدارك منطبق با پرسش كاربر

بازخورد كاربر و احتمال تكرار چندباره جستجو


نقش و جايگاه سازماندهي اطلاعات در نمايه‌سازي

الگوي بازيابي اطلاعات در نظام‌هاي اطلاع‌رساني چيست؟

توليد و گردآوري اطلاعات براي نظام اطلاع‌رساني

تجزيه و تحليل پيشينه‌ها و برچسب زدن به آنها به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

ذخيره‌سازي پيشينه‌ها به صورت دستي يا رايانه‌اي

ساز و كارهاي لازم براي بازيابي اطلاعات عبارتند از

برچسب خوردن پرسش كاربر به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

بازيابي مدارك منطبق با پرسش كاربر

بازخورد كاربر و احتمال تكرار چندباره جستجو


نقش و جايگاه سازماندهي اطلاعات در نمايه‌سازي

الگوي بازيابي اطلاعات در نظام‌هاي اطلاع‌رساني چيست؟

توليد و گردآوري اطلاعات براي نظام اطلاع‌رساني

تجزيه و تحليل پيشينه‌ها و برچسب زدن به آنها به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

ذخيره‌سازي پيشينه‌ها به صورت دستي يا رايانه‌اي

ساز و كارهاي لازم براي بازيابي اطلاعات عبارتند از

برچسب خوردن پرسش كاربر به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

بازيابي مدارك منطبق با پرسش كاربر

بازخورد كاربر و احتمال تكرار چندباره جستجو


نقش و جايگاه سازماندهي اطلاعات در نمايه‌سازي

الگوي بازيابي اطلاعات در نظام‌هاي اطلاع‌رساني چيست؟

توليد و گردآوري اطلاعات براي نظام اطلاع‌رساني

تجزيه و تحليل پيشينه‌ها و برچسب زدن به آنها به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

ذخيره‌سازي پيشينه‌ها به صورت دستي يا رايانه‌اي

ساز و كارهاي لازم براي بازيابي اطلاعات عبارتند از

برچسب خوردن پرسش كاربر به وسيله اصطلاحات نمايه‌اي

بازيابي مدارك منطبق با پرسش كاربر

بازخورد كاربر و احتمال تكرار چندباره جستجو


فرآيند جستجو در نمايه‌سازي

بيان نياز اطلاعاتي

تجزيه و تحليل درخواست

ترجمه درخواست به زبان نظام

تدوين راهكار جستجو

اصلاح درخواست اطلاعاتي

انجام جستجو

خير

لحاظ شدن همه گزينه‌ها

خير

رضايت

بله

بله

كامل شدن جستجو

پايان


رابطه نمايه‌سازي، چكيده‌نويسي و جستجو

سند يا منبع اطلاعاتي

ابزارهاي نمايه‌سازي

نمايه

چكيده

كاربر



مرجع‌شناسي علوم و فنون و جستجودرآمدي بر نمايه‌سازي و چكيده‌نويسي


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه الفبايي يا واژه‌اي و جستجو

شكل كلي و غالب نمايه‌هاي امروزي است

نام‌ها يا مدخل‌ها در محل الفبايي خود درج شده‌اند

اساسي‌ترين مانع در استفاده از آن‌ها مشكل مربوط به مترادف‌ها و پراكندگي مدخل‌هاست


نمایه الفبايي يا واژه ای و جستجو

ساده ترین شکل نمایه است

بورکو و برنیر(1978):

نمایه ای که در ایجاد آن از واژه هایی که خود نویسنده در اثر خویش به کار برده استفاده می شود به این مفهوم که این نمایه، کاربر را به واژه هایی که نویسنده مدرک استفاده می کند- و نه الزاما به مفاهیم مطرح شده در آن- هدایت می کند.

کلیولند و کلیولند(2001):

این نمایه ها، اسامی خاص و واژه های مورد استفاده نویسنده را فهرست می کنند؛ و فهرستی از اصطلاحاتی می باشند که دقیقاً در متن مدرک وجود دارند.

نمایه های واژه ای معمولاً کشف اللغات(Concordance) نامیده می شوند


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه مؤلف و جستجو

نقاط مدخل آنها شامل اسامي افراد، سازمان‌ها، پديدآورندگان تنالگاني، و... مي‌باشند

براي ايجاد آن‌ها مي‌توان از رويكرد موضوعي غيرمستقيم بهره برد يعني با نويسندگان پيشتاز يا مشهور كار خوشه‌بندي اسناد و منابع را انجام داد


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه كتاب و جستجو

در انتهاي اغلب كتاب‌ها به چشم مي‌خورد

هدف از طراحي آن تسريع در بازيابي اطلاعات موجود در كتاب است و به هيچ عنوان جايگزين اطلاعات موجود در كتاب نيست


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه استنادي و جستجو

شامل فهرستي از مقالات و همچنين فهرستي فرعي از مقالات منتشرشده‌اي است كه به آن مقالات استناد كرده‌اند

براي خوشه‌بندي اسناد و منابع به منظور قراردادن آن‌ها در گروه‌هاي موضوعي مشابه بسيار مؤثر است

مزيت اصلي آن اين است كه برخلاف نمايه‌هاي سنتي حركت رو به جلو نيز دارد يعني مشخص مي‌كند كه چه مقدار از ايده‌هاي پيشين در ايجاد ايده‌هاي جديد نقش داشته‌اند

در اين نمايه فرض مشخص اين است كه ما بيشتر به مؤلف اثر تكيه مي‌كنيم تا دانش نمايه‌ساز زيرا مؤلف را قابل‌ترين فرد براي تشخيص مواد مرتبط با موضوع خود مي‌پنداريم


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه رده‌اي و جستجو

مدخل‌هاي آن بر اساس رده‌ها يا سرعنوان‌هاي موضوعي مرتب مي‌شود

هر چند استفاده از آن‌ها براي متخصصان ساده و كاربردي‌تر است اما كاربران عادي در استفاده از اين نمايه‌ها دچار مشكل مي‌شوند زيرا اغلب با نمايه‌هاي الفبايي راحت‌تر هستند


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه همارا و جستجو

نوعي نمايه كه به زمان و نحوه تركيب اصطلاحات نمايه‌اي اشاره دارد

دو نوع عمده آن عبارتند از ”پيش همارا“ و ”پس همارا“

پايه و اساس بسياري از نظام‌هاي بازيابي اطلاعات در حال حاضر همين نمايه و نوع ”پس‌همارا“ مي‌باشد


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه درهمكرد و جستجو

تركيبي از چند نمايه كه در طول زمان خاصي منتشر مي‌شوند مثل CBI

بيشتر براي مجلات علمي و كارهاي بزرگ و مهم بكار مي‌روند


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه چهريزه‌اي و جستجو

در اين نمايه‌ها هر موضوع داراي جنبه‌هاي متعدد است در نتيجه اين نمايه كوشش دارد تا جنبه‌هاي گوناگون يك سند را كشف كرده و آنها را به بهترين نحو با يكديگر تركيب نمايد

نظام‌هاي چهريزه‌اي در هنگام نمايه‌سازي، پيش‌همارايي شده و به ترتيب رده‌اي منظم مي‌شوند و نه الفبايي

در ايجاد اين نمايه به آثار گوناگون در يك حوزه موضوعي مشابه نيز به عنوان يك خلاقيت يا ايده متفاوت نگاه مي‌شود


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه سطر اول و جستجو

عموماً مربوط به اشعار مي‌باشند

واژه‌هاي اولين بيت از يك شعر در موقعيت الفبايي خود در نمايه فهرست مي‌گردند


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه فرارسانه‌اي و جستجو

اين نمايه به كاربر اجازه مي‌دهد تا از طريق برچسب‌هاي الكترونيكي مسير خود را به سمت اطلاعات مورد نياز بيابد

غالباً در مورد پايگاه‌هاي اطلاعاتي و منابع الكترونيكي غيرآنلاين كاربرد دارد


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه اينترنتي و جستجو

اين نمايه اساساً قابل تعريف نيست اما وجود دارد

”فولكسونومي“ يا رده‌بندي مردمي نمونه‌اي روشن از اين نوع نمايه محسوب مي‌شود


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه چندرسانه‌اي و جستجو

اين نمايه مواد متني، صوتي و تصويري را با هم تركيب مي‌كند


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه نشريات ادواري و جستجو

دو نوع مي‌باشد: نمايه انفرادي براي مجلات انفرادي و نمايه‌هاي كلّي براي گروهي از مجلات

اساس و مبناي كار در آن‌ها مانند نمايه كتاب است با اين تفاوت كه در تدوين آن چندصد مؤلف نقش دارند و اساساً كار پردردسرتري است


انواع نمايه‌ها و جستجو

  • نمايه‌هاي الفبايي يا واژه‌اي

  • نمايه‌هاي مؤلف

  • نمايه‌هاي كتاب

  • نمايه‌هاي استنادي

  • نمايه‌هاي رده‌اي

  • نمايه‌هاي همارا

  • نمايه‌هاي درهمكرد

  • نمايه‌هاي چهريزه‌اي

  • نمايه‌هاي سطر اول

  • نمايه‌هاي فرارسانه‌اي

  • نمايه‌هاي اينترنتي

  • نمايه‌هاي چندرسانه‌اي

  • نمايه‌هاي نشريات ادواري

  • نمايه‌هاي گردشي عنوان


نمايه گردشي عنوان و جستجو

در اين نمايه فرض بر اين است كه عنوان به قدر كافي گوياي محتواي سند مي‌باشد

ساخت و ايجاد چنين نمايه‌اي بسيار سريع و فاقد دردسر مي‌باشد

ايرادهايي اساسي دارند مانند: پراكندگي مترادف‌ها و اصطلاحات، عدم شفافيت لازم عنوان براي تبيين محتوا، محدوديت اصطلاحات موجود در عنوان براي بيان صحيح موضوع، و ...


نمایه گردشي عنوان و جستجو

با ورود رایانه به عرصه نمایه سازی دو نوع متداول نمایه گردشي عنوان شکل گرفت:

1- کوئیک(Keyword In Context)

2- کواک (Keyword Out of Context)


نمایه کوئیک و جستجو

پراشر(1989):

این نظام نمایه سازی بر این اصل استوار است که عنوان یک مدرک، محتوای آن را نشان می دهد. در این نظام نمایه سازی عنوان بخشی از چکیده مدرک است و واژه های مهم آن- یعنی عنوان- نشاندهنده موضوع مدرک می باشد.

نایت (1970):

این نوع نمایه، عنوان های مدارک را براساس کلیدواژه های موجود در آن ها مرتب کرده و هر کلیدواژه در نظمی الفبایی، نقش مهمی به عنوان مدخل دارد.


نمایه کوئیک و جستجو

به صورت الفبایی در مرکز صفحه

در اطراف کلیدواژه

لنکستر(1991):

نمایه کوئیک نمایه ای گردشی است که اغلب از عنوان های انتشارات به وجود می آید

بدین مفهوم که هر کلیدواژه موجود در عنوان به منزله نقطه بازیابی (Access Point) در نظر گرفته می شود؛

کلیدواژه های موجود در عنوان (نقاط بازیابی)

واژه های غیر کلیدی موجود در عنوان


نمایه کوئیک و جستجو

سیاهه بازدارنده (Stop List):

شامل واژه هایی است که عملکردی نحوی دارند (مثل حروف تعریف، حروف اضافه، حروف ربط و...) و فاقد هرگونه محتوای موضوعی می باشند.


نمونه ای از یک نمایه کوئیک و جستجو

”واژه نامه ها و دائره المعارف های علوم کتابداری و اطلاع رسانی“


نمایه کواک و جستجو

لنکستر(1991):

همان نمایه کوئیک است با این تفاوت که کلیدواژه های آن در خارج از متن و در زبان انگلیسی معمولا در سمت چپ حاشیه صفحه می آید.

نیزو(1997):

نمایه ای که در آن هر واژه مهم در زنجیره ای از متن، به عنوان اصطلاح هدایت کننده یا نقطه دسترسی و به دنبال زنجیره کامل آمده است.


نمایه کواک و جستجو

راولی (نقل در نیزو،1982):

1- در نمایه کواک همه واژه ها که به صورت مدخل ظاهر می شوند، از عناوین مدرک استخراج می گردند

2- در این نمایه بعضی مدخل ها معمولاً اصطلاحات تک واژه ای هستند


نمونه ای از یک نمایه کواک و جستجو

”واژه نامه ها و دائره المعارف های علوم کتابداری و اطلاع رسانی“

اطلاع رسانی

واژه نامه ها و دائره المعارف های علوم کتابداری و اطلاع رسانی

دائره المعارف ها

واژه نامه ها و دائره المعارف های علوم کتابداری و اطلاع رسانی

علوم

واژه نامه ها و دائره المعارف های علوم کتابداری و اطلاع رسانی

کتابداری

واژه نامه ها و دائره المعارف های علوم کتابداری و اطلاع رسانی

واژه نامه ها

واژه نامه ها و دائره المعارف های علوم کتابداری و اطلاع رسانی



مرجع‌شناسي علوم و فنون و جستجودرآمدي بر نمايه‌سازي و چكيده‌نويسي


زبان‌هاي نمايه‌سازي و جستجو

متخصصان حوزه نمايه‌سازي تقسيمات مختلفي را براي اين بخش در نظر گرفته‌اند

1- زبان طبيعي

2- زبان آزاد

3- زبان كنترل‌شده

1- نظام

واژه‌گذاري (انتساب واژه)

2- نظام واژه‌گرفتي (استخراج واژه)


زبان‌هاي نمايه‌سازي و جستجو

assigned-term system

1- نظام واژه‌گذاري (انتساب واژه)

derived-term system

2- نظام واژه‌گرفتي (استخراج واژه)


زبان‌هاي نمايه‌سازي – واژه‌گذاري

نمايه‌ساز تمامي اصطلاحات و توصيفگرها را برمبناي تفسير موضوعي مفاهيم موجود در يك مدرك مشخص مي‌نمايد يعني ابتدا موضوع مدرك توسط نمايه‌ساز مشخص شده، سپس از ميان واژگان كنترل‌شده توصيفگرهاي مناسب را كه با مفاهيم نوشته‌شده توسط نويسنده همخواني بيشتري دارد انتخاب مي‌نمايد

در نتيجه غالبا در چنين نمايه‌سازي با اصطلاحات و واژگاني مواجه مي‌شويم كه در خود مدرك وجود ندارد!

اين عمل مستلزم بكارگيري نوعي تلاش فكري است در نتيجه هزينه بيشتري نيز در پي دارد


زبان‌هاي نمايه‌سازي – واژه‌گرفتي

نمايه‌ساز تمامي اصطلاحات و توصيفگرها را از خود مدرك مي‌گيرد در نتيجه نمايه‌هاي گردشي عنوان، نمايه‌هاي استنادي، نمايه‌هاي مؤلف و ... در اين دسته جاي‌ مي‌گيرند

در نتيجه در چنين نمايه‌سازي با اصطلاحات و واژگاني مواجه نمي‌شويم كه در خود مدرك وجود نداشته باشد!

اين عمل هزينه و وقت بسيار كمتري را از نمايه‌ساز مي‌گيرد


زبان‌هاي نمايه‌سازي واژه‌گرفتي

1- زبان طبيعي

مي‌توان گفت هر دو به مفهوم واحدي اشاره دارند

2- زبان آزاد

3- زبان كنترل‌شده


زبان‌هاي نمايه‌سازي – زبان طبيعي

نوعي زبان نمايه‌سازي است كه به مدرك اصلي، همانگونه كه نويسنده آن را تدارك ديده اشاره مي‌نمايد؛ در واقع نوعي نظام واژه‌گرفتي (استخراج واژه) هستند

در زبان نمايه‌سازي طبيعي هيچ واژگان يا اصطلاحي خارج از متن مدرك در نقش اصطلاح نمايه‌اي ظاهر نمي‌شود

يكي از مهم‌ترين شيوه‌هاي تعيين اصطلاحات نمايه‌اي در حيطه زبان طبيعي، تحليل آماري بسامد نسبي حضور واژه‌ها در متن است


زبان‌هاي نمايه‌سازي – زبان طبيعي

به باور برخي متخصصان زبان طبيعي امكان برقراري ارتباط با مخاطب را در سطحي بالا فراهم مي‌نمايد زيرا فرض بر اين است كه مؤلف اثر از واژگان و كلمات مأنوس‌تري با مخاطب خود بهره جسته است

نمايه‌سازي بر اساس زبان طبيعي به خصوص در مورد موضوعات جديد تازگي و روزآمدي بيشتري به همراه دارد



زبان‌هاي نمايه‌سازي – زبان طبيعي (مثال)

عنوان مقاله: اهميت و نقش كتابخانه‌هاي آموزشگاهي در آموزش

چكيده

اهميت مطالعه در دوران كودكي و نوجواني و قابليت گسترش آن در سنين بالا بر كسي پوشيده نيست. جامعه دانش‌آموزي براي به دست آوردن روحيه پژوهش و مطالعه فردي از نخستين سال دبستان تا آخرين سال دبستان به كتابخانه مجهز نياز دارد. در اين مقاله ابتدا كتابخانه‌هاي آموزشگاهي در مقاطع تحصيلي تعريف و سپس اهداف، وظايف، و تشكيلات آن بيان مي‌شود. در پايان براي بهبود وضعيت موجود كتابخانه‌هاي آموزشگاهي پيشنهادهايي ارائه شده است.

كليدواژه‌ها: كتابخانه‌هاي آموزشگاهي، مطالعه، پژوهش، آموزش


زبان‌هاي نمايه‌سازي – زبان آزاد

نوعي زبان نمايه‌سازي است كه در آن نمايه‌ساز از توصيفگرهايي كه خود مناسب مي‌داند براي توصيف مفاهيم موجود در مدرك استفاده مي‌كند؛ خواه اين اصطلاحات در مدرك موجود باشد و خواه موجود نباشد

در اينجا دو اصل مورد توجه است: يكي اصل انتخاب توصيفگر اخص و ديگري اصل وحدت در نمايه‌سازي

اصل وحدت يعني آنكه تدبيري انديشيده شود تا از پراكندگي يك مفهوم ذيل توصيفگرهاي مختلف اجتناب شود كه البته اين كار هرچند نوعي كنترل واژگاني است اما نمايه‌ساز بر اساس تجارب خود عمل مي‌كند و نه مراجعه به اصطلاحنامه


زبان‌هاي نمايه‌سازي – زبان آزاد (مثال)

عنوان مقاله: اهميت و نقش كتابخانه‌هاي آموزشگاهي در آموزش

چكيده

اهميت مطالعه در دوران كودكي و نوجواني و قابليت گسترش آن در سنين بالا بر كسي پوشيده نيست. جامعه دانش‌آموزي براي به دست آوردن روحيه پژوهش و مطالعه فردي از نخستين سال دبستان تا آخرين سال دبستان به كتابخانه مجهز نياز دارد. در اين مقاله ابتدا كتابخانه‌هاي آموزشگاهي در مقاطع تحصيلي تعريف و سپس اهداف، وظايف، و تشكيلات آن بيان مي‌شود. در پايان براي بهبود وضعيت موجود كتابخانه‌هاي آموزشگاهي پيشنهادهايي ارائه شده است.

كليدواژه‌ها: كتابخانه‌هاي آموزشگاهي، مطالعه، پژوهش، آموزش، ارتقاء كيفيت آموزش، پژوهش محوري


زبان‌هاي نمايه‌سازي – زبان كنترل‌شده

نوعي زبان نمايه‌سازي است كه در آن براي نمايه‌سازي مدارك از نوعي زبان كنترل‌شده و فهرست‌هاي مستند مانند طرح‌هاي رده‌بندي، سرعنوان‌هاي موضوعي و اصطلاحنامه‌ها استفاده مي‌شود

با استفاده از چنين فهرستي امكان ايجاد يكدستي بيشتري ميان اصطلاحات بوجود آمده و كارايي نمايه‌سازي بالاتر مي‌رود يا به عبارتي مانعيت افزايش مي‌يابد


زبان‌هاي نمايه‌سازي – زبان كنترل‌شده

يك فهرست مستند يا ابزار كنترل – طرح رده‌بندي، سرعنوان موضوعي، و يا اصطلاحنامه- چگونه ساخته مي‌شود؟

واژگان شمارشي

واژگان تكاملي

از قبل براي ساخت و ايجاد آن فكر نشده و بر اثر گذشت زمان، و توسعه و تكامل واژگان بسط و گسترش يافته است

از قبل براي ساخت و ايجاد آن فكر شده و از ابتدا متخصصان بنا را بر طراحي آن و گذاشته و واژه‌ها را تك‌تك بدان افزوده‌اند


زبان‌هاي نمايه‌سازي – زبان كنترل‌شده

به ياد داشته باشيم كه تا چند سال قبل فهرست سرعنوان‌هاي موضوعي و طرح‌هاي رده‌بندي را از نوع پيش‌همارا مي‌دانستند در حاليكه اصطلاحنامه‌ها را غالباً از نوع پس‌همارا

اين مرزبندي در حال حاضر تا حدّ ي دچار دگرگوني شده!



مرجع‌شناسي علوم و فنون كنترل‌شدهتاريخچه چكيده‌نويسيوانواع چكيده‌ها


چكيده‌نويسي كنترل‌شده

چكيده يك مدرك عبارت است از انتخاب اطلاعات تازه و مفيد در آن و بيان اين اطلاعات به نحوي كه از هر جهت تا حد امكان از حشو خالي باشد

به طور كلي يك چكيده بايد به گونه‌اي نكات عمده، مشاهدات، و نتايج يك پژوهش را نشان دهد كه خواننده تصميم بگيرد آيا نيازي به مراجعه به اصل مدرك دارد يا نه


چكيده‌نويسي در جهان (تاريخچه) كنترل‌شده

چكيده در آغاز نوعي وسيله ارتباطي خصوصي بود كه به تدريج و در قرن 17 ميلادي با شكل‌گيري آكادمي علوم فرانسه عموميت يافت

نخستين نشريه ادواري چكيده (1665) : Le Journal des scaven


چكيده‌نويسي در ايران (تاريخچه) كنترل‌شده

نخستين مجله چكيده (1348): چكيده‌نامه علوم اجتماعي

بنيانگذار چكيده‌نويسي نوين در ايران: پژوهشگاه علوم و فناوري


كاركردهاي اساسي چكيده كنترل‌شده

1- آگاهي رساني جاري

2- ممانعت از انجام پژوهش‌هاي تكراري

3- از بين رفتن موانع زباني

4- بهبود بازيابي اطلاعات

5- تسهيل در انتخاب منبع مورد نظر


انواع چكيده‌ها (از نظر لحن) كنترل‌شده

چكيده تمام‌نما

Informative Abstract

چكيده راهنما

Indicative Abstract

چكيده تلفيقي

Compound Abstract


انواع چكيده‌ها (از نظر حجم) كنترل‌شده

چكيده تلگرافي

Telegraphic Abstract

چكيده عنواني

Titular Abstract

چكيده معمولي

Normal Abstract


انواع چكيده‌ها (از نظر گرايش) كنترل‌شده

چكيده عام

General Abstract

چكيده سوگرفته

Slanted Abstract


انواع چكيده‌ها (از نظر تهيه‌كننده)

چكيده مؤلف

Author Abstract

چكيده حرفه‌اي

Professional Abstract


انواع چكيده‌ها (از نظر شيوه تهيه)

چكيده دستي

Manual Abstract

چكيده ماشيني

Auto Abstract


ويژگي چكيده خوب تهيه)

بايد بيان كند كه اثر در مورد چيست

بايد اطلاعات غير ضروري و غيرمفيد نداشته باشد

عاري از اشتباه نگارشي و محتوايي باشد

بايد خلاصه و قابل خواندن باشد


استانداردهاي موجود در زمينه چكيده‌نويسي

استاندارد ايزو 214 (1976)

استاندارد ايزو 5122 (1979)

استاندارد انسي/ نيزو زد 39/14 (1997)


ad