slide1
Download
Skip this Video
Download Presentation
ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 62

gat f as a efa fa fs gssa nlp -parsing -paa e - a etfas - eaf eaea atps - PowerPoint PPT Presentation


  • 195 Views
  • Uploaded on

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ. Γιατί μορφολογική ανάλυση??? Πιθανές εφαρμογές Εφαρμογές Φυσικής Γλώσσας (NLP) -parsing - παραγωγή κειμένων -μηχανική μετάφραση - λεξικογραφικά εργαλεία & λημματοποίηση. Γιατί μορφολογική ανάλυση???. 2. Εφαρμογές Φωνής (Speech applications) -συστήματα σύνθεσης φωνής

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'gat f as a efa fa fs gssa nlp -parsing -paa e - a etfas - eaf eaea atps' - Lucy


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide1
ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

Γιατί μορφολογική ανάλυση???

Πιθανές εφαρμογές

  • Εφαρμογές Φυσικής Γλώσσας (NLP)

-parsing

-παραγωγή κειμένων

-μηχανική μετάφραση

- λεξικογραφικά εργαλεία & λημματοποίηση

slide2
Γιατί μορφολογική ανάλυση???

2.Εφαρμογές Φωνής (Speech applications)

-συστήματα σύνθεσης φωνής

text-to-speech systems

-συστήματα αναγνώρισης φωνής

speech-to-text systems

slide3
Γιατί μορφολογική ανάλυση???

3.Εφαρμογές Επεξεργασίας Κειμένου

(Word Processing Applications)

-έλεγχος ορθογραφίας

Spelling checkers

-εισαγωγή κειμένου

Text input

4.Ανάκτηση Εγγράφων (Document Retrieval)

5. Εκπαιδευτικά εργαλεία διδασκαλίας μορφολογίας(Ahmad & Rogers 1979; Holman 1988; Klavans & Chodorow 1988)

slide4
Γιατί μορφολογική ανάλυση???

Το είδος της μορφολογικής ανάλυσης που πραγματοποιεί ένας αναλυτής εξαρτάται από την εκάστοτε εφαρμογή που τον χρησιμοποιεί

-σειρά μορφημάτων που εντοπίζονται σε μια μορφολογικά σύνθετη λέξη

-μια δεδομένη λέξη είναι τύπος μιας συγκεκριμένης ρίζας

1 nlp
1. Εφαρμογές NLP

Η πλέον προφανής περιοχή χρήσης ενός μορφολογικού επεξεργαστή είναι στο πλαίσιο ενός γενικότερου συστήματος φυσικής γλώσσας, όπως είναι ένας parser ή ένας generator, ή και τα δύο: σύστημα Μηχανικής Μετάφρασης

slide6
Συστήματα Ανάλυσης

Ποιες είναι οι ιδιότητες των λέξεων ενός κειμένου? π.χ.

  • POS της λέξης
  • θεματικός ρόλος του υποκειμένου
  • δομή της λέξης
  • μορφοσυντακτικό (γραμματικό) περιεχόμενο
  • σημασία μιας μορφολογικά σύνθετης λέξης

*Δεν είναι πρακτικό να περιλαμβάνουμε όλους τους τύπους ενός λεξήματος (list all words)

slide7
Συστήματα Σύνθεσης

Παραγωγή/Σύνθεση (generation) συγκεκριμένων τύπων ενός λεξήματος σε συγκεκριμένο συντακτικό ή σημασιολογικό περιβάλλονμε βάση ένα σύνολο συντακτικών ή σημασιολογικών χαρακτηριστικών

slide8
Εύρεση ορίων λέξης 1
  • Ορθογραφικά συστήματα π.χ. Ινδο-ευρωπαϊκές γλώσσες: όρια λέξεων συμβατικά διακρίνονται με κενό (whitespace)
  • Κινεζική γλώσσα: δεν υπάρχει συμβατική/εμφανής διάκριση ορίων λέξεων: χαρακτήρες αντιστοιχούν σε μονοσύλλαβα μορφήματα
  • Μονομορφηματικές – πολυμορφηματικές λέξεις
  • Ομαδοποίηση χαρακτήρων επηρεάζει τόνο, επιτονισμό ή και προφορά ορισμένων χαρακτήρων
slide9
Εύρεση ορίων λέξης 2
  • Toy parsing systems: dictionary look-up (Yang 1985, Lin 1985)
  • Unrestricted Chinese text: δεν έχει αναφερθεί σύστημα ικανοποιητικής αντιμετώπισης της παραγωγικής μορφολογίας (Ούτε λεξικό, ούτε στατιστικά υποκατάσταταδίνουν ικανοποιητικά αποτελέσματα)
slide10
Χρήση Ηλεκτρονικών Λεξικών

Ανάγκη ύπαρξης εργαλείων τα οποία, με αφετηρία ένα συγκεκριμένο τύπο ενός λεξήματος, παρουσιάζουν όλους τους παραδειγματικούς τύπους του λεξήματος που βρίσκονται στο λεξικό puo: posso, puoi,possiamo..vient: viens,venons..

Αποφασίστηκε: αποφασίζουμε, αποφασίσει..

Το σύστημα πρέπει να διαθέτει μηχανισμό μορφολογικής ανάλυσης

slide11
Κατασκευή Ηλεκτρονικών Λεξικών

Επέκταση υπάρχοντων λεξικών π.χ (Wolff 1984) λεξικό ιατρικής ορολογίας

Αυτόματη λεξική κωδικοποίηση

-Χρήση υπάρχοντων δεδομένων

-Εντοπισμός ενός συνόλου μορφημάτων & σημασιολογικού τους περιεχομένου π.χ.

electro- πρόθημα prefix

-itis επίθημα suffix

le mmatization
ΛημματοποίησηLemmatization

Μηχανισμός εντοπισμού του λήμματος με αφετηρία ένα συγκεκριμένο τύπο του λεξήματος

dogs -> dog

puede -> poder

θεωρήθηκαν -> θεωρώ

Απαραίτητος σε μεγαλύτερα συστήματα indexing, document retrieval, MT

slide13
2. Εφαρμογές Φωνής

Σύνθεση Φωνής (text-to-speech)???

Στόχος: εισαγωγή κειμένου & παραγωγή ομιλίας από μηχανή, τέτοια που δεν διαφέρει από την ανθρώπινη

Τα περισσότερα συστήματα ΤtS κάνουν κάποιο ποσό συντακτικής ανάλυσης π.χ.

MITalk system: DECOMP module μορφολογικήςανάλυσης: POS πληροφορίες για το συντακτικό αναλυτή (major benefits, Klatt 1987)

text to speech
Σύνθεση Φωνής (text-to-speech)

Ορθή προφορά π.χ. <boathouse>:*/θ/ ή /δ/

Σύνορα μορφημάτων μεταξύ <t> & <h>

Γερμανικά (Russi 1990; Scnabel & Roth 1990)

Ιταλικά (Martin 1990)

speech to text 1
Αναγνώριση Φωνής (speech-to-text) 1

Αν και μορφολογική ανάλυση απαραίτητη για την αναγνώριση άγνωστων λέξεων, όπως και η συντακτική ανάλυση,πολύ λίγη προσοχή

Τα περισσότερα συστήματα StT: λεξιλόγιο 1000 λέξεων και καταχώρηση όλων των μορφολογικά διαφορετικών τύπωνπ.χ.

Λεξιλόγιο του συστήματος SPHINX στα πλαίσια του Resource Management (RM) task (ερωτήσεις σχετικά με πολεμικά πλοία στον Ειρηνικό): length/lengthsdowngrade/downgraded

speech to text 2
Αναγνώριση Φωνής (speech-to-text) 2

Από 1982: Κυρίαρχο μοντέλο αναγνώρισης:

Κρυφό Μοντέλο Markov (HMM)

doubly stochastic:

Both underlying phoneme string and frame-by-frame surface acoustic representations: represented probabilistically as Markov processes

Από 1992: Στροφή προς μεγαλύτερα λεξιλόγια (20.000 λέξεις+) με εφαρμογές στην υπαγόρευση κειμένων

speech to text 3
Αναγνώριση Φωνής (speech-to-text) 3

Roe et al. 1991: morph-based recognition:

Πλήρεις τύποι λέξεων αναπαρίστανται ως αλυσίδες μορφηματικών μοντέλων

(Sproat 1992:8)

Μείωση του μεγέθους του συνόλου των τύπων που απαιτούνται για την εκπαίδευση του συστήματος αναγνώρισης

soup, cup, meat, -s

slide18
3. Εφαρμογές Επεξεργασίας Κειμένου

Έλεγχος ορθογραφίας

  • UNIX spell-checker (McIlroy 1982):

κλασσικό λεξικό: παράλειψη κλιτών τύπων, κύριων ονομάτων, συντομογραφιών, νέων τεχνικών όρων

Σημερινή έκδοση του SPELL:

30 κλιτικά επιθήματα + 40 προθήματα

-s, -er, -ism, -ing, -able anti-, intra-, bio

slide19
Εφαρμογές Επεξεργασίας Κειμένου

Είσοδος κειμένου στην Ιαπωνική γλώσσα

Γραπτός λόγος Ιαπωνικής:

συνδυασμόςσυλλαβικών χαρακτήρων (kana)

& Κινεζικών μορφηματικών χαρακτήρων (kanji)

Kana: προσφύματα & κλιτικά (closed-class: 50)

Kanji: ουσιαστικά επίθετα ρήματα(open-class:3.000)

Πρόβλημα: όρια λέξεων – επίλυση ομογραφιών

Στατιστική αυτόματη μετατροπή σύνθετων λέξεων

kana-kanji

Γράφος πιθανών μορφημάτων

(Abe et al. 1986)

4 1 document retrieval
4.Ανάκτηση Εγγράφων 1Document Retrieval

(Dolby et al. 1965; Buttel et al. 1986; Thurmair 1984; Jappinen et al. 1985; Koskenniemi 1984b; Meya-Lloport 1987) etc.

Είσοδος: λέξεις-κλειδιά

Έξοδος: όλα τα κείμενα σε μια Βάση Δεδομένων (ΒΔ) που περιέχουν αυτές τις λέξεις

slide21
4.Ανάκτηση Εγγράφων 2

Αγγλικά: φτωχή κλιτική μορφολογία

<church> <churches> <spy> <spies>

word/lexeme-based morphology

Πολλές γλώσσες: πλούσιο κλιτικό σύστημα

Ελληνικά: stem-based morphology

<τσαγκάρ-ης> <τσαγκάρ-ηδες>

<αναπαριστ-ώ> <αναπαραστήσ-ω>

slide22
Ανάκτηση Εγγράφων 3
  • Θησαυρός Ελληνικής Γλώσσας (Thesaurus Linguae Grequae): ΒΔ Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας (CD-ROM)->online

Επέκταση αυτού σε

Βυζαντινή & Νέα Ελληνική γραμματεία

?????

Η μορφολογική ανάλυση ‘επιστρέφει’ το σύνολο των πιθανών μορφολογικά συνδεόμενων λέξεων ενός κειμένου

slide23
Ανάκτηση Εγγράφων 4

Εβραϊκά: Attar et al. 1978

Το σύστημα ‘επιστρέφει’ το σύνολο των παράγωγων και κλιτών τύπων που επιτρέπεται να παραχθούν από μια δεδομένη ρίζα

bat benot benotenu

<bt> <bnwt> <bnwtynw>

‘κορίτσι’ ‘κορίτσια’ ‘κορίτσια μας’

slide24
ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ
  • Μορφολογικές Διαδικασίες
  • Μορφήματα, Δομή των Λέξεων & Κανόνες Σχηματισμού Λέξεων
  • Τι συνδέεται και Πώς?
  • Morphotactics: Η Σειρά των Μορφημάτων
  • Ψυχογλωσσολογικές Αποδείξεις
slide25
Αλληλεπίδραση Θεωρητικής-Υπολογιστικής Μορφολογίας
  • Θεωρητική Μορφολογία: γιατί η γλώσσα x έχει το χαρακτηριστικό y ή γιατί όλες οι γλώσσες έχουν το χαρακτηριστικό y: αναλύσεις τείνουν προς πιο αφηρημένες αναπαραστάσεις, μακριά από την επιφανειακή δομή των γλωσσών
  • Υπολογιστική Μορφολογία: άμεσοι στόχοι: σύστημα που καλύπτει ικανοποιητικά 99%

των λέξεων κειμένων π.χ. εφημερίδων σε συγκεκριμένη γλώσσα

slide26
Αλληλεπίδραση Θεωρητικής-Υπολογιστικής Μορφολογίας
  • Υπολογιστική: ποια θέματα πρέπει να εξεταστούν για να επεκταθεί ένα σύστημα και σε άλλες γλώσσες ή ένα toy system σε ένα πραγματικό σύστημα μιας γλώσσας
  • Θεωρητική: δυσκολίες κατασκευής ενός συστήματος που καλύπτει μεγάλα τμήματα μιας γλώσσας (όχι συχνός στόχος) - έλεγχος καταλληλότητας & πληρότητας (adequacy) θεωρητικών μοντέλων
slide27
Μορφολογική ταξινόμηση γλωσσών
  • Η μορφολογία μεταφέρει/εκφράζει πληροφορία
  • Τρόποι κωδικοποίησης πληροφορίας-ποσότητα & είδη πληροφορίας

Isolating

Agglutinative

Polysynthetic

Inflectional

Bloomfield 1933

isolating
Απομονωτικές Γλώσσες (isolating)

Δεν έχουνεξαρτημένες μορφές (bound forms)=

δεν απαντούν στο λόγο παρά μόνο ως τμήματα λέξεων: α-, δυσ-, -ω

Κινεζική:

oι μορφοσυντακτικές πληροφορίες του αριθμού & του χρόνου δεν μαρκάρονται/δηλώνονται εμφανώς

agglutinative
Συγκολλητικές Γλώσσες (agglutinative)

Έχουνεξαρτημένες μορφές που ταξινομούνται στις λέξεις σαν χάντρες σε κομπολόι

Τουρκική, Oυγγρική, Σουαχίλι

Cop+luk+ler+imiz+de+ki+ler+den+mi+y+di

(σκουπίδια+AFF+PL+1P/PL+LOC+REL+PL+ABL+INT+AUX+PAST)

‘ήταν από εκείνα που ήταν στους sκουπιδοντενεκέδες μας;’ (Hankamer 1986)

polysynthetic
Πολυσυνθετικές Γλώσσες (polysynthetic)

Ολόκληρες προτάσεις που αποτελούνται από μια λέξη

Γλώσσες Εσκιμώων π.χ. Yupik Κεντρικής Αλάσκας

qaya:liyu:lu:ni

‘ήταν τέλειος (-yu-) στονα φτιάχνει (-li-) καγιάκ (qaya:-)’ (Woodbury 1987)

Ενσωμάτωση του αντικειμένου μέσα στη λέξη

inflectional
Κλιτές Γλώσσες (inflectional)

Χαρακτηρίζονται από μεγάλη χρήση μορφημάτων portmanteau= εκφράζουν ταυτοχρόνως πολλές μορφοσυντακτικές κατηγορίες

Ελληνική, Λατινογενείς (Ισπανική, Ιταλική, Γαλλική κλπ.)

παίζ-ουν: 3o+PL+ACT+PRES/PAST

vogli-o: 1ο+SNG+ACT+PRES/PAST

nflectional orphology inflectional language
Ιnflectional Μorphology # Inflectional Language

Kλιτική μορφολογία # Κλιτή γλώσσα

Κλιτική μορφολογία: αναφέρεται στο είδος της γραμματικής/μορφοσυντακτικής διάκρισης που κωδικοποιείται, ανεξάρτητα από το πώςδηλώνεται εμφανώς αυτή η διάκριση

-Τουρκική έχει κλιτική μορφολογία, αν και δεν βρίθει από μορφήματα portmanteau

slide33
Μορφολογική πολυπλοκότητα & συνέχεια

Isolating-Agglutinative-Inflectional-Polysynthetic

Τα κριτήρια διάκρισης είναι γενικά και ποικίλα

Τhree last classes ‘werenever clearly defined’

(Bloomfield1933:208)

Κεντρική αλήθεια: μερικές γλώσσες κωδικοποιούν περισσότερες πληροφορίες μορφολογικά από άλλες: Central Alaskan Yupik# Mandarin Chinese

Όλη η γραμματική εκφράζεται στο μορφολογικό επίπεδο # σχέσεις μεταξύ γραμματικών στοιχείων εκφράζονται στο συντακτικό επίπεδο

slide34
1. Mορφολογικές Διαδικασίες
  • Κλίση (inflection)
  • Σχηματισμός λέξεων (word-formation):

ΠαραγωγήΣύνθεση

(derivation) (compounding/

/composition)

Inflectional Lexical

Morphology Morphology

inflection
Κλίση (inflection)

Paradigm του λεξήματος ΠΑΙΖΩ

παραδειγματικό επίπεδο

παίζ-ω παίζ-ουμε

παίζ-εις παίζ-ετε

παίζ-ει παίζ-ουν

Ίδια γραμματική κατηγορία (POS)=

Διαφορετικοί τύποι ίδιου λεξήματος:

Διαφορετικές λειτουργίες (προσώπου & αριθμού)

derivation
Παραγωγή(derivation)

Διαφορετική γραμματική κατηγορία (POS)

antidisestablishmentarianism

establish (V)

establish+ment (N)

establish+ment+ary (Adj)

establish+ment+ari+an (N)

establish+ment+ari+an+ism (N)

dis+establish+ment+ari+an+ism (N)

anti+dis+establish+ment+ari+an+ism (N)

context sensitive
Μορφοσυντακτικές κατηγορίεςΚλιτικής Μορφολογίας(context-sensitive)

Ρήμα Όνομα + Επίθετο

-Πρόσωπο(person)(Άρθρο+Μτχ+Αντ/μία)

-Αριθμός (number) -Γένος (gender)

-Χρόνος (tense) -Aριθμός (number)

-Ποιόν Ενέργειας (ΠΕ)(aspect) -Πτώση (case)

-Φωνή (voice)

-Έγκλιση (mood)

Κινεζική: -Number,-Tense,-Specificity,+Aspect

gou bu ai chi qingcai

(the) dog/s do/does/did not like eat vegetables

slide38
Ρηματικές Μορφοσυντακτικές ΚατηγορίεςΝ. Ελληνικής
  • Πρόσωπο1/2/3
  • ΑριθμόςSG/PL
  • Χρόνος: PAST/NON-PAST
  • ΠΕ PERFECTIVE/NON-PERFECTIVE

(τέλειο / ατελές)

  • Φωνή ACTIVE/(MEDIO)PASSIVE
  • ΈγκλισηIMPERATIVE/NON-IMPERATIVE
slide39
Ονοματικές Μορφοσυντακτικές Κατηγορίες
  • Γένος(Φυσικό/Γραμματικό) MAS/FEM/(NEUT)
  • AριθμόςSG/PL
  • ΠτώσηNOM/GEN/ACC/VOC (syncretism)

-Λατινική: 5 πτώσεις

-Φινλανδική: 14πτώσεις (nominative, genitive, accusative, partitive, inessive,abessive, adessive, ablative, elative, illative, allative, prolative, translative & instrumental) - Όχι δήλωση γένους

slide40
Παραγωγική Μορφολογία

-Περισσότερο ανοιχτό σύνολο επιλογών από κλιτική μορφολογία

-Αρκετά παραγωγικοί μηχανισμοί

Παραγωγικά προσφύματα

(derivational affixes)

  • Suffixing Derivational Morphology
  • Prefixal Derivational Morphology

pseudo-pacifist/intellectual semiformal

suffixing derivational morphology
Suffixing Derivational Morphology

Deverbal nominal morphology

xeroxer, destruction

Deverbal adjectival morphology

parsable, likeable

Deadjectival morphology

rarity, weirdness

Denominal morphology

catless (pet-owner), speechless

slide42
Κλίση & Παραγωγή

Και οι 2 λειτουργίες στηρίζονται κυρίως στην προσφυματοποίηση (affixation)

Κλιτικά-Παραγωγικά Προσφύματα

Affixes: prefix: prefixation πρόθημα

ξε-πλένω

suffix: suffixationεπίθημα

πατερ-ούλης

infix: infixationένθημα

αναλα-μ-βάνω

slide43
Σύγκριση Κλίσης & Παραγωγήςστην Ελληνική 1

ΔΙΑΦΟΡΕΣ (Ράλλη 1993)

  • Ενδεχόμενη αλλαγή γραμματικής κατηγορίας της λεξικής βάσης που δέχεται το παραγωγικό πρόσφυμα
  • Η παραγωγική διαδικασία προηγείται πάντα κάθε κλιτικής διαδικασίας & αντίθετα με την κλίση επιτρέπει περιορισμένο ποσοστό επαναδρομής (recursivity)
slide44
Σύγκριση Κλίσης & Παραγωγήςστην Ελληνική 2

3. Κλίση εξαρτάται από συντακτικό περιβάλλον: Ονομ/Αιτ=Υποκ/Αντικ

4. Η κλίση είναι πιο παραγωγική διαδικασία από την παραγωγή & δεν αλλάζει την εννοιολογική σημασία (conceptual meaning) της λεξικής βάσης, πράγμα που συμβαίνει συχνά με την παραγωγή

5. Για τις παράγωγες λέξεις πρέπει να γίνει διάκριση ανάμεσα σε υπαρκτές & πιθανές να παραχθούν λέξεις, ενώ οι κλιτές μορφές των λέξεων ανήκουν στον κατάλογο των υπαρκτών (???)

compounding
Σύνθεση (compounding)
  • κλιμακωτή σύνδεση (concatenation) θέματος 2 ή περισσοτέρων λεξημάτων για το σχηματισμό ενός νέου λεξήματος

Γερμανική - Ολλανδική

Leben-s-versicherung-s-gesellschaft-s-angestellter

‘life insurance company employee’

ice-cream newspaper handwriting

διαστημ-ό-πλοιο εικοσι-ένα κακο-καιρία

slide46
Διευρυμένος τομέας μορφολογίας
  • one-word compounds # multi-word compounds/syntactic words: fin de semaine

(Ράλλη 1990)

Λεξικές Φράσεις = πολυλεκτικοί μορφολογικοί σχηματισμοί

πρακτορείο ειδήσεων ομάδα εργασίας

νόμος πλαίσιο τύχη βουνό

μέση ηλικία δημόσιος υπάλληλος

slide47
2. Μορφήματα, Δομή των Λέξεων & Κανόνες Σχηματισμού Λέξεων

ΚΕΙΜΕΝΟ ................................................................

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣefar΄mozun ΄nea ΄meθoδo…

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑ΄nea ΄meθoδos, ΄ena pe΄δi….

ΛΕΞΗΜΑΤΑ΄nea, ΄ena, na΄e, e΄an, ΄logos…

ΜΟΡΦΗΜΑΤΑ ΄ne-a, ΄en-a, na-΄e, e΄an, ΄logo-s….

ΦΩΝΗΜΑΤΑ/ a e o i u p t k b d g v δγ….

ΓΡΑΦΗΜΑΤΑ

ΦΘΟΓΓΟΙ/ a e o i u p t k k b d g g v δγ γ….

ΑΛΛΟΦΩΝΑ

slide48
Ιεραρχική Δομή Γλώσσας

Από απλούστερες μονάδες σε συνθετότερες:

  • από φθόγγους στα φωνήματα (φθόγγοι με διαφοροποιητική αξία για τη σημασία των λέξεων)
  • από φωνήματα/γραφήματα στα μορφήματα (ελάχιστες σημασιολογικές μονάδες)
  • από μορφήματα στις λέξεις/λεξήματα
  • από λέξεις στις φράσεις/συντάγματα (μικρότεροι δυνατοί συντακτικοί συνδυασμοί)
1 morpheme formative
Τι είναι το Μόρφημα;1(morpheme/formative)

Όπως όλα τα (γλωσσικά) σημεία (επικοινωνίας), αποτελεί μοναδικό συμβατικό συνδυασμό ορισμένης σημασίας και ορισμένης μορφής

Ετερωνυμία/Ετεροσημία

Ετεροηχία/Ετερομορφία

(Μπαμπινιώτης 1980)

slide50
Τι είναι το Μόρφημα; 2

Ζεύγος: γραμματικής ή λεξικής σημασίας & φωνολογικής/γραφηματικής έκφρασής της

  • Γραμματικό Λεξικό

PL {s}home, chair

{ες} πατέρας

Φορέας: Γραμματικής Λεξικής

Σημασίας

slide51
Τι είναι το Μόρφημα; 3
  • ΕξαρτημένοΑνεξάρτητο(bound) (free)

ανάλογα με το εάν απαντά ή όχι αυτοτελώς ως λέξη

ά-(άφοβος) δύσ-(δύσπεπτος) απο-φέρω

-ω (γράφ-ω) –ου (λόγ-ου) πανω-φόρι

(Μπαμπινιώτης 1980: 164)

morpheme morphs
Μόρφημα: μορφές(Morpheme: morphs)

Μόρφημα=σημασία

Μορφή=ελάχιστη σημασιολογική μονάδα που πραγματώνει το μόρφημα: αλλόμορφα συγκεκριμένου μορφήματος π.χ.

Μόρφημα: {ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ}

Μορφές: {-ες}/{-οι}/{-α}/{-ων}/{-ους}....

{s}/{z}/{iz}/{0}

Συχνά συμπίπτουν: που, και, όταν, αφού

big, out, chair, with

Morphemic/morphological analysis

allomorphs morpheme alternants
Αλλόμορφα (allomorphs/morpheme alternants)

Κατ’αναλογία του φωνήματοςκαι των αλλοφώνων του

  • Σε σχέση συμπληρωματικής κατανομής (complementary distribution)

{-ς} / {-u} / {-us} / {-0}.....

χώρα-ς λόγ-ου λάθ-ους πατέρα-0

(αλλόμορφο μηδενισμένης μορφής)

  • Σε σχέση ελεύθερης εναλλαγής: ελευθέρως εναλλασσόμενοι τύποι (free variants)

γράφ {-ονταν}/{-όντανε}/{-όντουσαν}

slide54
Δομή των Λέξεων 1

(πρόθημα)-ρίζα/θέμα-(ένθημα)-(θέμα)-επίθημα(prefix)-root/stem-(infix)-(stem)-suffix

  • Τα προσφύματα προσαρτώνται σε κάποιο θέμα & συνήθως απαιτούν συγκεκριμένες ιδιότητες (φωνολογικές,συντακτικές ή και σημασιολογικές) που πρέπει να πληροί το θέμα: πάντα εξαρτημένα μορφήματα
  • Οι ρίζες/θέματα σε πολλές γλώσσες ενδέχεται να είναι ανεξάρτητα μορφήματα
slide55
Δομή των Λέξεων 2

Συχνή η προσάρτηση προσφύματος σε άλλο πρόσφυμα ως αδελφή

Αναπαράσταση δομής λέξης ως Δέντρο, όπως και στη Σύνταξη

Un-happi-ness

2 δομές: -μορφολογική δομή

(κωδικοποίηση συντακτικής &

σημασιολογικής πληροφορίας)

-φωνολογική δομή

slide56
Δομή των Λέξεων 3

-Προθήματα/επιθήματα: γραμική ταξινόμηση: Έννοια Φωνολογικής αναπαράστασης

ω

ω

F F

σ σ σσ

Λn hae pi -nes

slide57
Δομή των Λέξεων 4
  • Μορφολογική αναπαράσταση: mobile-like structure χωρίς εγγενή γραμμικότητα

κωδικοποιεί πληροφορίες κατηγορίας

happy: Adjective -ness attaches to A to make Nouns

N

A

A A\A A\N

HAPPY UN NESS

slide58
Δομή των Λέξεων 5

Αυτή η προσέγγιση καλύπτει και πιο σύνθετες μορφολογικές δομές όπως της Αραβικής:

Πρόσφυμα προσαρτάται σε ρηματική ρίζα για να παραχθεί ρηματικό θέμα

k V t V b ktbμόρφημα +

binyan Ι μόρφημα:

CVCVC

slide59
Κανόνες Σχηματισμού Λέξεων 1
  • Μοντέλο Item and Arrangement (ΙΑ)

(Hockett 1954, Matthews 1974)

Μια λέξη είναι σαν μια πρόταση: όπως η πρόταση είναι μια δενδρικά ταξινομημένη σειρά λέξεων, έτσι και η λέξη είναι μια δενδρικά ταξινομημένη σειρά μορφημάτων

slide60
Κανόνες Σχηματισμού Λέξεων 2
  • Μοντέλο Item and Process (IP)(Aronoff 1976)

Μια λέξη χτίζεται μέσω της διαδοχικής εφαρμοφής Κανόνων Σχηματισμού Λέξεων (Word-Formation Rules WFRs)

WFR: μια σχέση R η οποία παίρνει σαν είσοδο ένα θέμα (stem) S και της οποίας η έξοδος R(S) περιλαμβάνει την αλλαγή της φωνολογικής μορφής του S & την προσθήκη κάποιων μορφοσυντακτικών χαρακτηριστικών στα χαρακτηριστικά του S ή την αλλαγή κάποιων από αυτά.

slide61
Κανόνες Σχηματισμού Λέξεων 3

Προσφυματοποίηση του –ity στην Αγγλική:

Προσθήκη του φωνολογικού string/iti/ στο θέμα & αλλαγή της γραμματικής κατηγορίας από επίθετο σε ουσιαστικό

[X]A  [X + iti]N

slide62
3. Τι συνδέεται & πώς? Τρόποι Μορφολογικής Σύνδεσης
  • Purely concatenative morphology

απλούστερη & πλέον κοινή

  • Infixation
  • Circumfixation
  • Templatic (Root & Pattern) morphology
  • Reduplication
  • Subsegmental morphology
  • Zero morphology
  • Subtractive morphology
ad